20,000 Leagues Under the Sea

Rejissyor — Richard Fleyşer

Ssenariy muallifi — Erl Felton

Muharrir — Elmo Uilyams

Boş rassomlar — Jon Mixen, Harper Goff (kontseptsiya)

Maxsus effektlar operatori — Ralf Xammeras

Suv osti işlari böyiça maslahatçi — Fred Zendar

Maxsus effektlar — Jon Xenç, Josh Midor, Robert Matti

Fonlarni tayyorlaş — Piter Ellenşou

Kompozitor — Pol Smit

Operator — Frants Planer

Suv osti suratga oliş operatori — Til Gabbani

Kostyumlar — Norman Martyen

Ovoz rejissyori — S. O. Slayfild

Dekoratsiyalar — Emil Kuri

1950-yillarning boşida Walt Disney kompaniyasi katta özgarişlar davrini boşdan keçirayotgan edi va bir vaqtning özida bir neçta yirik loyihalar ustida işlardi. Moliyaviy jihatdan kompaniya uçun vaqt qiyin edi: uruşdan keyingi inqiroz butun AQŞ kino sanoatiga taʼsir qilgan bölsa, Walt Disney ham bundan çetda qolmadi. Şu paytda rahbariyat yangi yönaliş — attraksionlar parklariga yirik investitsiyalar kiritiş haqida strategik qaror qabul qiladi. Şuningdek, televideniyening tarqalişi texnologik çaqiriqqa adekvat javob berişni talab qilardi. 1954-yilda ABC kanalida kompaniyaning birinçi teleseriali Disneyland efirga çiqişi rejalaştirilgan edi. Şu yili navbatdagi animatsion loyiha — «Uyqudagi gözal» ustida ish boşlanişi ham rejalaştirilgan edi, uning byudjeti $6 million edi.

1950-yillarning boşida rangli kinoning tarqalişi bilan ilmiy fantastika janri ekranlarda tobora ommalaşib bordi. «AQŞga bosqin», «Oy tomon manzil» va «Olamlar uruşi» kabi filmlar tomoşabinlarni jalb qildi va yaxşi kassa yiğdi. Walt Disney studiyasi rahbariyati zamon bilan hamnafas bölib, sanoatning yangiliklarini birinçilardan bölib joriy etadigan studiya qiyofasini şakllantiriş zarurligi haqida xulosaga keldi. Şunday qilib, kinoning ilğor imkoniyatlaridan foydalangan holda ilmiy-fantastik kartina yaratiş qarori qabul qilindi.

Materialni tanlaşda prodyuserlar ikkilanişga duç kelişdi. Tomoşabinlarni halokat va dahşat filmlari jalb qilardi, bu esa studiyaning oilaviy va bolalar auditoriyasiga yönaltirilganligiga unçalik mos kelmasdi. Uolt Disneyning fikriça, Jyul Vern asarlari ssenariy uçun adabiy asos sifatida eng yaxşi mos keladigan edi. «Ğayrioddiy sayohatlar» seriyasidagi romanlardan birini ekranlaştiriş 1940-yillardan beri rejalaştirilgan edi. Dastlab kartina animatsion bölişi taxmin qilingan edi. Biroq «Xazina oroli» va «Qiliç va atirgul» kabi kam byudjetli filmlardagi muvaffaqiyatli tajribadan söng, studiya rahbariyati badiiy kino variantini tanladi va adabiy asos sifatida «Ikki yuz ming lye suv ostida» romanini tanladi. 1952-yilda Disney dastlab MGM, keyinroq esa King Brothers Productions kompaniyasiga tegişli bölgan ekranlaştiriş huquqlarini sotib olişga muvaffaq böldi.

Uolt Dison Richard Fleyşer faoliyatini uzoq vaqtdan beri yaxşi bilardi. Rejissyor ssenariy muallifi Erl Felton bilan hamkorlikda 1950-yillarning boşida komediya va noir janrida bir neça esda qolarli asar yaratdi, xususan, tanqidçilar tomonidan ijobiy baholangan «Baxtli vaqt» filmini. Şuningdek, Fleyşer keng formatli kino bilan işlaş tajribasiga ega kam sonli rejissyorlardan biri edi, kelajak filmni prodyuser aynan şunday körardi. Bundan taşqari, Disney Fleyşerning otasini 1930-yillarda animatsion kino bozori uçun kuraşda eng asosiy raqibi sifatida yaxşi bilardi. Rejissyorlik taklifini olgan Richard hatto otasidan bu loyihada iştirok etişiga qarşi emasmi, deb söraşga qaror qildi va Maks Fleyşer darhol öz duosini berdi. Disney Fleyşerga birinçi bölib dengiz tubida ulkan oktopus qölida uşlab turgan suv osti kemasi eskizini körsatdi va: «Men seni şunday film suratga olişga rahbarlik qilişingni xohlayman», dedi. 1953-yil 1-aprelda Fleyşer Walt Disney kompaniyasiga maoş evaziga işga kirdi.

Dastlab kartina byudjeti taxminan $2.5 million deb baholangan edi. Filmni işlab çiqarişga ruxsat berişda muhim rol öynagan şaxs kompaniya prezidenti Roy Disney bölib, u köpinça kenja akasining jasur taşabbuslariga juda şubha bilan qarardi. Biroq Uolt kutilmaganda u darhol yangi loyiha tarafdoriga aylandi va uni töliq qöllab-quvvatladi. Kartina rassomi Harper Goff Uolt Disneyning sözlarini eslaydi:

Harper, men va akam umrimiz davomida topgan barça pulimizni şu ahmoqona filmga tikdik.

Işlab çiqarişning dastlabki bosqiçi 1952-yil yozida boşlandi. Birinçi ssenariy variantini Jon Battle yozgan edi, u taxminan 4 soatlik film nazarda tutgan edi, bu esa studiya rejalariga töğri kelmasdi. Erl Felton ssenariyni qayta işlab, taxminan ikki soatgaça qisqartirdi. Felton va Fleyşer matnni moslaştiriş jarayonida Vernning ingliz tilidagi mavjud tarjimalari yetarli darajada adekvat emasligiga qaror qilib, asl fransuzça variantga tayanişdi. Markaziy qahramonga alohida eʼtibor qaratildi; u «kitobdagi» Nemodan farq qilib, yanada salbiy va agressiv qahramonga aylandi. Vernda kapitan faqat himoyalanadi, Feltonning Nemosi esa birinçi bölib hujum qilişni afzal köradi va buni heç qanday rahmsizlik bilan qiladi. Uolt Disney ssenariyni tayyorlaş jarayonini kuzatib, tuzatişlar kiritib turdi. U imkon qadar bolalar filmi yaratişni istardi. Ehtiyotkor muhr Esmeralda bilan boğliq syujet liniyasi ham uning ğoyasi edi. Ssenariy tayyorlaş 1953-yil 25-sentabrda yakunlandi. Matn ustida ish tugaşidan oldin ssenariy rassom-dekoratorlarga topşirildi va ular unga asoslanib taxminan 1300 ta eskizdan iborat rasadorovka (storiborд) yaratdilar.

Suratga oliş asosiy studiyada, Burbankda ötkazilişi rejalaştirilgan edi. Bunday yirik loyiha uçun qöşimça investitsiyalar kerak böldi. Aynan şu suratga oliş uçun 3-sonli pavilon qurildi, unda ölçami 18 x 38 metr, çuqurligi 1 dan 3.5 metrgaça bölgan suv havzasi yasaldi. Pavilon studiyaga $300 ming turdi. Şunga qaramay, yaqinda badiiy kino bozorida ish boşlagan studiyaning işlab çiqariş quvvatlari yetmadi va boşqa studiyalardan qöşimça maydonlar va jihozlar olişga töğri keldi. Studiyada xodimlar ham yetişmasdi. Disney raqobatçilardan faol ravişda xodimlarni jalb qila boşladi. Vaqt yetişmasligi tufayli bu ötkazmalar tegişli tartibda rasmiylaştirilmadi va kompaniyaning kasaba uyuşmalari bilan jiddiy muammolari böldi. Baʼzi xodimlar hatto işga rasmiy ravişda qabul qilinmagan edi, va bu rassom Goffning kartina titrlarida tilga olinmaganining sabablaridan biri böldi. Boş rassom sifatida esa Jon Mixen körsatildi (u ham Paramount Pictures kompaniyasini yangi ish uçun tark etgan edi).

Jamoaning asosiy aʼzosi «Kapitan Bladning odisseyasi», «Kasablanka», «Nimadir boşqa dunyodan» va boşqa filmlardagi ishi bilan tanilgan rassom Harper Goff böldi. Goff va Disney ikkalasi ham miniatyura temir yöl modellarini töplaşga işqiboz edi va 1952-yilda modellar sotiladigan dökonda tanişib qolişgan. Natijada Disney uni Warner Brothers kompaniyasidan olib ketdi va unga Disneyland tarmoğining birinçi parki dizaynini tayyorlaş bilan boğliq ish taklif qildi. Şu 1952-yilda u kelajak film ustida işlaşga ham qöşildi va badiiy konsepsiyaning eng muhim elementlari muallifiga aylandi.

«Nautilus»ning dastlabki eskizlarini Goff hali animatsion variant uçun tayyorlagan edi. Suv osti kemasining qiyofasini yaratişda Goff qarama-qarşi vaziyatga tuşdi. Bir tomondan, suv osti kemasi adabiy prototipga va XIX asr ruhiga mos bölişi kerak edi. Ikkinçi tomondan, u XX asrda ham yetarliça zamonaviy körinişi kerak edi. Şuning uçun Goff «Nautilus»ga periskop va taran hamda elektr razryadlaridan boşqa heç qanday qurol qöşmadi. Dastlab Uolt Disney heç qanday nafosatni xohlamadi va Jyul Vern asaridagidek qatʼiy silindrsimon korpusli variantga moyil edi. Biroq Goff rahbariyatni baliq yoki timsoh tanasiga öxşaş köproq ekstravagant korpus varianti tomoşabinlar uçun yanada taʼsirli bölişiga işontirdi. Rassom kema uzoqdan tirik mavjudotga öxşaşi kerakligini ham hisobga oldi. Şu sababli «Nautilus»da xarakterli «orqa suzgiç» va «közlarga» öxşaş illyuminatorlar paydo böldi.

Içki bezakni yaratişda rassom özi aytganidek, bir tamoyilga amal qildi: sovuq pölat va nafis haşamning kombinatsiyasidan köra taʼsirliroq narsa yöq. Salonning ajoyib bezaklari hamma joyga qöyilgan şişa va metall asboblar hamda kemani boşqariş moslamalari bilan uyğunlaşgan edi. Interyerning öziga xosligini harakat davomida kapitan Nemo çalayotgan organning maketi töldirib turardi. «Nautilus» salonining şunçalik katta taassurot qoldirgani Uolt Disneyni rassomdan keyinçalik Disney kompaniyasi ofisini bezaş bilan şuğullanişni söraşga undadi.

Kartina suratga oliş uçun 35 mm li Mitchell kameralari va öşa paytda yangi bölgan rangli kino texnologiyasi — Cinemascope Technicolor işlatilgan. Birinçi film 1953-yilda şu texnologiya asosida suratga olingan va butun dunyoda şunga mos keladigan faqat bitta anamorfik linza qöşimçasi mavjud edi. Studiya uni XX Century Fox kompaniyasidan olişga majbur böldi va ikkinçi şunday qöşimça topilmagunça suratga oliş jarayoni çözilib ketdi. Şu vaqtgaça suratga oliş jarayonini töxtatib qöymaslik uçun texnologik hiylalarga murojaat qilişga töğri keldi. Baʼzi sahnalar uçun özgartirilgan proporsiyali (vertikal yönalişda çözilgan) miniatyura modellar tayyorlandi, şunda ular oddiy linza bilan suratga olinganda kinoteatrda normal proporsiyada körsatilişi mumkin edi. Agar avval tipik kadr 1.33:1 nisbatga ega bölgan bölsa, yangi filmda u 2.55:1 edi. Işlab çiqarişda band bölgan xodimlar yangi uslubga va kengroq kadrda mizansen qurişga şoşilinç ravişda qayta örganişga majbur böldi.

Maxsus effektlar uçun maşhur mutaxassis Ralf Xammeras va Bob Matti javob berdi. Ularning davri uçun klassik effektlar işlatilgan, xususan, şişaga çizilgan «dekoratsiya» yoki «tabiat» tasvirini suratga oliş. Şunday qilib Vulkaniya orolidagi sahna suratga olingan. Dengiz jangovar sahnalari «Nautilus» kemasi, boşqa kemalar va ayrim mavjudotlarning yirik miqyosli modellari yordamida suratga olingan.

Modellarni yaratişda dizaynerlar kadrdagi suv osti kemasining «haqiqiy» uzunligi taxminan 60 metr va kengligi 8 metrgaça böladigan qilib tanlaşdi. Suratga oliş uçun «Nautilus»ning 40 santimetrdan 6 metrgaça bölgan bir neçta modeli tayyorlandi. Faqat suv osti kemasi modellarini qurişga taxminan $250 ming sarflandi. Işonçlilikka erişiş uçun «Avraam Linkoln» kemasining juda batafsil nusxasi kerak böldi. «Nautilus» yölda uçratgan boşqa kemalarni tasvirlaş uçun esa sodda modellar işlatildi. Akulalar bilan töqnaşuv sahnasi uzunligi 6 metrgaça bölgan uçta akula modelini tayyorlaşni talab qildi. Harakatlanuvçi «Nautilus» modellari elektr yuritgiçga ega bölib, batareyalarda işlagan. Akula modellarini şönğuvçi akvalangçilar harakatga keltirgan, ular «akula»ni arqon bilan tortgan. Suratga oliş jarayonida voqea yuz berdi. Jamoa uzunligi taxminan 2.5 metr bölgan hamşira akulani tutdi. Akula jasadidan sahnada foydalaniş ğoyasi paydo böldi. Uni huşidan ketkazib, qayiq tekisligiga qöyişdi. Ertasi kuni uni arqon yordamida suvga tuşirişdi va uning ortidan operator ham tuşdi. Kutilmaganda suvda akula jonlanib, çuqurlikka qarab ketdi va operatorni ham tortib ketdi. U arqonni yeçişga ulgurdi va quloq pardasi hamda kinokameraga unça katta bölmagan zarar bilan qutulib qoldi.

«Nautilus»ning tarang tomon tezlanib hujum qiliş sahnasi 6 metr uzunlikdagi suv osti kemasi modeli bilan 3-sonli pavilon havzasida suratga olingan. Haqiqiylikni taʼminlaş uçun sekinlaştirilgan kadr usuli (sekundiga 50 kadr) işlatilgan. Baʼzi kadrlarga jonlilik qöşiş uçun çizilgan animatsiyaning qisqa parçalari kiritilgan (illyuminator yonidan suzib ötayotgan baliqlar, kema korpusidagi elektr razryadlari).

Texnik jihatdan eng murakkab sahna gigant kalmar bilan olişuv böldi. Buning uçun vazni bir tonnadan ortiq bölgan mexanik mollyuska maketi yasaldi, uni arqonlar va gidravlika yordamida, bir neça önlab operatorlar boşqargan. Uni haqiqiy kalmarlarning kattalaştirilgan tasvirlari asosida qurişgan, ammo tentaklari taxminan ikki barobar, 12 metrgaça uzaytirilgan. Haqiqiy proporsiyalarda ular juda qisqa körinardi. Qurilişga eskizlar böyiça Bob Matti rahbarligida haykaltaroş Kris Myoller rahbarlik qildi.

Dastlab hujum sokin ob-havo şaroitida, quyoş botişi fonida suratga olingan edi. Uolt Disney, suratga oliş jarayonini doimiy nazorat qilib, dastlabki materiallarni kördi va sahnani darhol qayta suratga olişni buyurdi, çunki uning fikriça sahna juda sunʼiy edi. Ekranda tentaklarni boşqaruvçi arqonlar körinib turardi va harakatda dinamika yetişmasdi. Muammo yana şunda ediki, tentaklar töqilgan matodan yasalgan bölib, tez namlanar va juda oğirlaşib qolar edi. Fleyşer mavjud vositalar bilan materialga jonlilik beriş qiyinligini va oktopus baribir soxta körinişini ogohlantirdi. Şunga qaramay Disney öz sözida turdi. U keyingi epizodlar ustida işni davom ettirişni buyurdi va faqat şu sahna bilan şuğullanadigan yana bir yordamçi rejissyor Jeyms Xevens yolladi. Mexanik kalmar maketi qayta qurildi. Tentakllar va tana metall karkas, rezina va şişa junidan yasaldi; unga pnevmatik yuritgiç qöşildi. Bu yeçim juda muvaffaqiyatli çiqdi — tentakllarga havo berib, kerakli samaraga erişiş mumkin edi. Tentakl yozilar, qaytadan buralib, odamni «uşlab» olişi mumkin edi. Sahna suratga oliş jadvalining oxirida, dahşatli böron va tun muhitida töliq qayta suratga olindi. Böronni taqlid qiliş uçun studiyada ventilyatorlar va suv purkagiçlar örnatildi. Qayta suratga oliş studiyaga qöşimça $200 ming turdi.

Filmga birinçi qatordagi yulduz aktyorlar jalb qilindi: Jeyms Meyson, Kirk Duglas, Peter Lorre — studiya amaliyotida birinçi marta. Duglasning 12 haftalik suratga oliş uçun maoşi $175 ming böldi, bu kompaniya aktyorga tölagan eng katta summa edi. Professor Aronaks rolu uçun dastlab Şarl Buayer sinovdan ötgan edi, ammo rol oxir-oqibat Pol Lukasga berildi. Bundan oldin asosan salbiy rollarda ixtisoslaşgan Jeyms Meyson dastlab Nemo rolidan voz keçdi. U özini bolalar filmi uçun unçalik mos kelmaydigan tipda deb hisoblardi, ammo unga teskarisini isbotlaşdi.

Bir yillik dastlabki tayyorgarlikdan söng işlab çiqariş 1954-yil yanvarida boşlanişi kerak edi. Şu oldidan tabiiy suratga oliş joyini tanlaş va suv osti suratga olişlari texnik jihatdan qanday amalga oşirilişini hal qiliş zarur edi. Suv osti işlarini boşqariş uçun «Yomğir yoğdirgan» va «Qora laguna mahluqi» kabi filmlari bilan tanilgan Fred Zendar jalb qilindi. 1953-yil kuzida birinçi suratga olişlar bölib ötdi. 3-sonli pavilonda va katta havzada faqat bitta sinov sahnasi töliq suratga olindi — Ned va Konseil tubda xazina sandiğini topgan epizod. Jamoa hal qilinişi kerak bölgan texnik muammolarni aniqladi. Suv osti suratga olişlari uçun kostyumlar va jihozlar masalasini hal qiliş zarur edi.

Nemo jamoasining «suv osti kostyumlari»ni yaratişda kartina yaratuvçilari nomaʼlum hududga kirişga majbur böldi. 1950-yillarning boşida inson suv ostida uzoq vaqt qolişining faqat ikkita texnologiyasi mavjud edi: suv osti kiyimi töplami va akvalang yordamida. Kostyum dizaynini işlab çiqqan Goff bu ikki usulni birlaştiriş yaxşi bölişini öylab topdi. Suv ostida bölgan odamning boşiga suv osti şlemi mahkamlanib, havo akvalangning orqa ballonidan haydalişi kerak edi. Biroq mutaxassislar buni amalga oşiriş juda ham mumkin emasligini baholaşdi. Standart ballondagi bosim va havo zaxirasi bitta duble suratga olinayotgan uzoq vaqt davomida suv osti şlemiga yetarli havo beriş uçun yetmaydi. Bundan taşqari, standart akvalang havo taʼminoti regulyatori bunday foydalanişga umuman möljallanmagan va şönğiş xavfli bölib qolardi. Şu sababli badiiy rahbar akvalang variantidan foydalanişga qaror qildi. Akvalangçining boşiga yapon marvarid ovçilarining şlemi kiydirilişiga qaror qilindi; u hajmi jihatidan kiçik va öziga xos körinişga ega edi. Şlem viktoriya uslubiga mos kelişi uçun yana qayta işlangan. Şlem ostiga nafas oliş uçun trubka va oğiz uçligi örnatildi (şlem içiga suv kirardi), ballonlar esa kostyum ostida yaşirildi. Kostyum matosi uçun yupqa rezina işlatildi, u şönğuvçining tanasiga ziç öralib, oddiy suv osti kiyimidan ham farq qilardi. 1953-yil noyabrda suv osti kostyumlari havzada muvaffaqiyatli sinovdan ötkazildi, şundan söng mos suratga oliş joyini izlaş boşlandi. Bu maqsadda Bagama orollaridagi, Lifford Key (Nyu-Providens) joyidagi toza suvli sayoz körfaz topildi. Suratga olişlar 9 metrdan çuqur bölmagan çuqurlikda ötkazildi, şunda yaxşi yoritiş böladi va dekompressiya muammolari bölmaydi.

1954-yil 11-yanvarda kartinaning tabiiy şaroitdagi suratga olişlari boşlandi. Birinçi suratga olingan epizod suv ostidagi dafn marosimi sahnasi böldi. Faqat şu sahna 8 suratga oliş kunini talab qildi. Suv osti jamoasi 33 kişidan iborat edi va tabiiy yoritişda muvaffaqiyatli işlaş uçun tubdan chang kötarmaslik maqsadida katta maydonga mato qoplamasi yotqizilişi kerak böldi. Suratga olişlarga aniqroq rahbarlik qiliş uçun kartina rejissyori ham akvalang bilan şönğişga majbur bölgan. Yanvar-mart oylarida tabiiy (quruqlikda va suv ostida) sahnalarning aksariyati suratga olindi.

1954-yil 10-martda tabiiy suratga olişlar bosqiçi tugagaç, Fleyşer pavilonda kalmar bilan olişuv sahnasini suratga olişni davom ettirdi. 1954-yil martdan iyungaça pavilonda suratga olişlar bölib ötdi. Ayrim epizodlar uçun jamoa yana tabiatga çiqdi. Qahramonlarning birinçi marta «Nautilus» bortiga tuşgan sahnasini suratga oliş uçun AQŞ Harbiy-dengiz flotining yordamiga murojaat qilişga töğri keldi. Bu qism San-Diego yaqinidagi körfazda ötkazildi. Epizodda haqiqiy dizel suv osti kemasi USS Redfiş (SS-395) suratga olindi, uning palubasiga «orqa suzgiç» örnatildi. Şu yerda professor Aronaksning hamrohlari bilan birinçi marta «Nautilus»ga tuşgan epizodi va boşqa ayrim sahnalar suratga olindi. Vulkaniya va yollanma askarlar lagerida yuklaş sahnalari qisman Dengiz ölimi vodiysida (Kaliforniya) suratga olindi. Işlar 1954-yil 19-iyunda xazinali galeonda suv osti suratga olişlari bilan yakunlandi. Kalmar hujumi sahnasini ikkinçi marta butunlay qayta suratga olişga töğri keldi. Şu sababli kartinani işlab çiqariş yana olti haftaga çözildi va yaratuvçilar premyera va prokat uçun rejalaştirilgan jadvalga ulgurmadi, ammo Disney barça xarajatlarga rozi böldi.

Postprodakşn bosqiçi 1954-yil avgust-sentyabr oylarida ötdi. Kartina muharriri Elmo Uilyams birinçi qoralama variant taxminan 3 soat davom etganini eslaydi. Öşa paytda kartinaga Janubiy qutbga taşrif, Atlantida va öta çuqur botiqqa tuşiş bilan boğliq sahnalar kiritilgan edi, ammo monтaj jarayonining sönggi bosqiçida ular olib taşlandi.

Walt Disney kompaniyasining ştatdagi mutaxassisi, kompozitor Pol Smit «Bambi», «Pinokkio», «Qorqiz va yetti sartaroş» kabi maşhur animatsion filmlar uçun musiqa yozgan, saundtrek ustida işladi. Studiyada odat bölganidek, u musiqani materialning katta qismi allaqaçon suratga olingan va tayyor materialga tayaniş mumkin bölgan paytda yozişni boşladi.

1953-yilda studiya filmlarini prokatga çiqariş uçun Buena Vista firmasining maxsus bölimi yaratildi. Disney studiyaning oğir moliyaviy ahvolini hisobga olib, daromadlarini tarqatuvçilar bilan bölişişni istamadi, ular tuşumning 30 foizigaça olib qöyardi, şuning uçun jarayonni öz qöliga olişni maqsadga muvofiq deb hisobladi. Buena Vista tomonidan prokatga çiqarilgan birinçi kartinalardan biri aynan «20 000 lye suv ostida» böldi.

Kartinaning ekranlarga çiqişi katta reklama kampaniyasi bilan kuzatildi. 1954-yil 8-dekabrda televizion ekranlarda bir soatlik hujjatli film «Operation Undersea» («Suv osti operatsiyasi») efirga çiqdi. Aslida bu «20 000 lye…» uçun öziga xos treyler edi, ammo film mustaqil ahamiyat kasb etdi. U Nielsen agentligining yuqori baholarini oldi va hatto «Emmi» mukofotini yutdi. Reklama uçun komikslar, modali kiyim liniyasi, mexanik öyinçoqlar va boşqa qöşimça mahsulotlar ham çiqarildi.

9-dekabrda Astor kinoteatrida (Nyu-York) birinçi oldindan seans bölib ötdi. Premyera 23-dekabrda, Rojdestvo arafasida 60 ta ekranda ötkazildi. «20 000 lye…» kartinasi Richard Fleyşerning birinçi jiddiy tijorat muvaffaqiyati böldi, şu tufayli u yetakçi rejissyorlardan biri sifatida obrö qozondi. Walt Disney studiyasi uçun film öşa paytdagi eng yuqori byudjetli loyiha böldi. Kartina byudjeti taxminan $4.3 million böldi, ammo reklama kampaniyasi bilan birga uning qiymati $9 million deb baholanadi. 1954–1955-yillarda kartinaning AQŞdagi «uy» prokati turli baholarga köra taxminan 8 dan 11 million dollargaça daromad keltirdi. 1955-yilgi yillik prokatda kartina AQŞ içki bozorida 4-örinni egalladi.

Kinoakademiya mukofotlarini topşiriş 27-marosimida kartina uçta nominatsiyada iştirok etib, ikkita statuetka bilan taqdirlandi. Eng yaxşi maxsus effektlar uçun kuraşda «20 000 lye…» syujetida öxşaş fantastik elementlarga ega raqiblarini yengib çiqdi. «Ular!» kartinasi (Warner Bros.) yadro qurolini sinovdan ötkaziş oqibatlarini tasvirlagan edi. «Oçiq suvdagi dözax» dramasi (XX Century Fox) sovuq uruşning fojiali yakuniga bağişlangan edi. Kartina syujeti va finali öxşaş edi — suv osti kemasining sarguzaştlari va uzoq orolda atom portlaşi. «Oskar»ni öşa paytda studiyada odat bölganidek, ijroçilar emas, balki kompaniya direktori — Walt Disney şaxsan oldi. Biroq nutqida u kartina yaratilişiga eng köp hissa qöşgan barça kişilarni tilga oldi. Harper Goffdan bu borada xafa bölganmi, deb söraşganda u dedi: «Hamma maxsus effektlar muallifi kim ekanini allaqaçon yaxşi biladi. Akademiya baribir menga statuetkani yubordi. Imzosiz».