4 Days in May

Ssenariy asosini taşkil etgan Dmitriy Fostning naşri avvaliga 1945-yil 8–9-may kunlari Rugen orolida sodir bölgan deb daʼvo qilingan voqealar haqida edi (öşa paytda pansionatda joylaşgan 108-öq otar korpusining alohida razvedka roti sovet harbiylari pansionat tarbiyalanuvçilariga 137-tank batalyoni qömondonining tajovuzlariga yöl qöymagan, şundan söng qömondon buyruğiga köra 90-öq otar diviziyasining 137-tank batalyon harbiylari 10 ta T-34 tanki yordamida 32 nafar razvedkaçiga hujum qilgan; jang boşlangan, unda sovet razvedkaçilariga nemis askarlari yordamga kelgan, sovet tank batalyoni yöq qilingan, 9 nafar tirik qolgan sovet razvedkaçisi esa nemislar bilan birga kemada evakuatsiya qilingan), buni unga 1968-yil 20-avgust keçqurun Gurzufda Sovet Ittifoqi marşali K. S. Moskalenko aytib bergan edi.

2008-yilda tarix fanlari nomzodi B. V. Sokolovning maqolasi çop etildi, unda u «“Rus doston”ida bayon etilgan köplab tafsilotlar ravşan öylab topilgan va haqiqiy faktlarga mos kelmaydi» deb taʼkidlagan, Dmitriy Fost hikoyasida keltirilgan «siyosiy xabar»ning haqiqiyligini şubha ostiga qöyadigan dalillar keltirgan, şuningdek, «turli naşrlarda Fost hujjatning ayrim tafsilotlarini özgartiradi» degan holatga eʼtibor qaratgan. Boşqa tarixçilar ham Fost asarining syujeti (arxiv rekvizitlariga ega bölmagan, xatolar bilan tuzilgan «siyosiy xabar»ga havolalar ham şu jumladan) töqima ekanligini tasdiqlaganlar.

Rossiyalik tarixçi Aleksey Isayev Dmitriy Fost bilan suhbat natijasida muallifning bu töqimaning paydo böliş sabablari haqidagi oçiq javobini eʼlon qildi:

Şaxsiy suhbatda maʼlum bölişiça, u Rugendagi «qurol-yaroğ böyiça birodarlik» haqida mega-geosiyosiy mulohazalardan kelib çiqib yozgan: nemislar bilan yaraşiş, Berlin–Moskva–Pekin öqini yaratiş kerak.

Faktlar bosimi ostida Fost «Rus doston»ining syujeti töqima ekanligini tan olişga majbur böldi.

Aleksey Guskov filmning syujetida tasvirlangan voqealar haqiqatda bölganmi, degan savolga 2011-yil avgust oyidagi intervyusida «filmda aytilgan hikoya haqiqatga töğri» deb taʼkidlagan, ammo 2012-yil fevralda «haqiqatda şunday hikoya bölganmi» degan töğridan-töğri savolga javob berişdan boş tortgan.

Dmitriy Fostning asarida «2-Zarbdor armiya siyosiy bölimining siyosiy xabari»dan parça keltirilgan, unda arxiv rekvizitlari yöq, muallifi körsatilmagan, unda «108 ov korpus» harbiylari (razvedka rotasining raqami eslatilmagan) bilan jang «90 ot divizionining 137 tank batalyoni» tomonidan olib borilgani yozilgan. Biroq SSSR Qizil Armiyasining 90-öq otar diviziyasi ştat jadvaliga köra 137-tank batalyoni yoki boşqa 137-raqamli qism tarkibida bölmagan. Bundan taşqari, Ikkinçi jahon uruşining oxirida Qizil Armiyaning öq otar diviziyalari tarkibida umuman tank batalyonlari bölmagan.

1945-yil boşida sovet 90-öq otar diviziyasiga uçta tank polki (95-alohida gvardiya tank polki, 93-alohida gvardiya tank polki va 46-alohida gvardiya yorib ötiş tank polki) biriktirilgan edi, ammo 137-tank batalyoni ularning tarkibiga kirmagan. 137-alohida tank batalyoni 29-gvardiya tank brigadasi tarkibiga kirgan, ammo 1944-yil 23-may kuni u 96-gvardiya oğir tank polkining 2-tank batalyoniga qayta nomlangan.

1945-yil may oyida Rugen orolida umuman bitta ham sovet tanki bölmagan.

Pavel Ventsel — Peter, gitlerjugendning 12 yoşli aʼzosi

Aleksey Guskov — Pavel Kalmikov («Goryuniç»), Qizil Armiya kapitani, alohida razvedka guruhi qömondoni

Ivan Şvedov — Trubitsin, razvedkaçi

Andrey Merzlikin — Sedix, razvedkaçi

Sergey Legostayev — Ivanov, razvedkaçi

Merab Ninidze — mayor

Gerald Aleksander Held — polkovnik Vald

Martin Brambax — leytenant Vend

Angelina Henç — Anna

Petra Kelling — bolalar uyi matronasi

Filmni suratga oliş qarori prodyuser Aleksey Guskov (u boş rolni ham ijro etgan) tomonidan 2000-yillar boşida qabul qilingan, u Dmitriy Fostning radioda eşittirilgan «Rus doston» hikoyasini eşitgan edi. Film ustida işlaş jarayonida ssenariyning beş varianti tayyorlangan, ammo ayrim sahnalar yakuniy variantga kiritilmagan, çunki işlab çiquvçilar ularni «haddan taşqari şafqatsiz» deb topişgan.

Film Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining qöllab-quvvatlaşida suratga olingan, filmni yaratiş uçun deyarli 50 mln rubl ajratilgan. Filmning Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligi qöllab-quvvatlaşida suratga olingani titrlarda eslatilgan.

Jahon premyerasi 2011-yil 9-avgustda Lokarno kinofestivali doirasida bölib ötgan.

Film 2012-yil 17-fevralda Yevropaning bir neçta mamlakatlarida prokatga çiqqan:

Rossiyada (100 nusxada, garçi dastlab işlab çiquvçilar 200 nusxada prokatga çiqarişni rejalaştirgan bölsalar ham)

Germaniyada (turli maʼlumotlarga köra, 45 yoki 100 nusxada)

Qozoğistonda

Şvetsiyada

Şveytsariyada (5 nusxada)

Ukrainada (2012-yil 23-fevraldan)

Prokatda film muvaffaqiyatsizlikka uçradi. 2012-yil fevral oyida filmning Rossiyadagi prokati 28 ming AQŞ dollarini, Germaniyadagi prokati esa 90 ming AQŞ dollarini yiğdi.

2012-yil aprelda Irkutsk viloyati byudjeti mablağlari hisobiga “Irkutsk viloyat kinofondi” DUK Açim fon Borrisning «“4 kun may oyida” filmini namoyiş etiş huquqlarini sotib oldi, 2012-yil 3 va 4-may kunlari “Kino uyi” kinozalida Uluğ Vatan uruşidagi ğalabaning 67 yilligi munosabati bilan faxriylar va maktab öquvçilari uçun uşbu kartinani bepul namoyiş etiş rejalaştirilgan edi.

NTV telekompaniyasining 2012-yil 7-mayda «4 kun may oyida» filmini namoyiş etiş qarori jamoatçilikda norozilik uyğotdi, filmga rossiyalik tarixçilar (jumladan, A. R. Dyukov va A. V. Isayev), Uluğ Vatan uruşi faxriylari, faxriylar taşkilotlari, 13–15 ming tomoşabin va taxminan 500 blogger qarşi çiqib, telekompaniyaga norozilik xatlari yölladilar va 2012-yil 5-mayda NTV telekompaniyasi filmni efirdan oliş niyatini eʼlon qildi. Filmni ijtimoiy-ziyolilar vakillari (yozuvçi Viktor Toporov, publitsist Igor Pixalov) ham qoralab çiqdilar.

2012-yil 7-may kuni NTV telekanali «4 kun may oyida» tasmasini efirdan olib taşladi va bu qarorini, bu filmni namoyiş etiş niyati faxriylar taşkilotlari va Uluğ Vatan uruşi iştirokçisi bölgan ayrim tomoşabinlarning keskin salbiy munosabatiga sabab bölgani bilan izohladi. Şunga qaramay, 30-may kuni davlat axborot agentligi RIA «Novosti» «RIA-Art» loyihasi doirasida filmning maxsus namoyişini taşkil etdi (şu bilan birga, taşkilotçilar uçun “noqulay” şaxslarning akkreditatsiya sörovlari turli bahonalar bilan rad etildi).

2012-yil iyun oyida film 34-Moskva xalqaro kinofestivalida namoyiş etildi. Iyul oyida film Volgogradda (Vologda) Yevropa kinodebyutlari festivali VOICES doirasida namoyiş etildi,

2012-yil 21-noyabrda prodyuser Aleksey Guskov Normandiyadagi (Onfler şahrida) Fransiyadagi rus kinosi XX festivalining oçilişida filmni frantsuz tomoşabinlariga şaxsan taqdim etiş uçun kelgan, şundan söng film Portugaliyadagi rus kinosi haftaligi davomida namoyiş etilgan.

Keyinçalik film «Stalingrad lilaklari» xalqaro kinofestivali (Volgograd, 2013-yil 8–13-may) dasturiga kiritildi, festival Uluğ Vatan uruşidagi Ğalabaning 68 yilligiga bağişlangan edi.

«Kommersant» gazetasi muxbiri A. S. Plaxov filmning özining ajoyib hikoyasi bilan taassurot qoldirişini taʼkidlaydi. Baʼzi nemis tomoşabinlari sovet askarlarining salbiyroq tasvirini kutgan bölsa-da, ular hafsalasi pir bölgan.

Filmda bitta ham haqoratli söz eşitilmadi, nemis qizlardan birortasi zörlanmadi. Ammo bularning hammasi «klyukva» taassurotini bermadi. Eski sovet kinosi anʼanalarida işlangan, faqat u uçun imkonsiz syujetga ega bölgan (köproq Sergey Loznitsaning qiziqişini uyğotişi mumkin bölgan) film qiziqarli janriy tajriba bölib çiqdi. Şuningdek, bu Aleksey Guskovga aktyorlik xarizmasini namoyiş etiş uçun ajoyib maydon böldi. Şu xarizma va aniq topilgan bola-aktyor (Pavel Ventsel) tufayli kartina eng xavfli syujet vaziyatlarida ham işlaydi, buning dalili tomoşabinlarning olqişlari va minnatdor yuzlari böldi, ularning fonida bir neçta şubhali kulimsiraşlar öçib ketdi.

«Time Out» haftalik naşri tanqidçisi Denis Ruzaev Aleksey Guskovning kartinada bir vaqtning özida ikki obrazda — aktyor va prodyuser sifatida iştirok etişi butun ijodiy natijaga muqarrar taʼsir qilganini hisoblaydi: «Fon Borris qançalik harakat qilmasin, personajlarni çiziş va mizanssenalarni quriş uçun, heç narsa qilib bölmaydi — artist Guskovning uzoq yirik planlarini uşlab turişga töğri keladi».

«Izvestiya» gazetasi muxbiri Larisa Yusipova rejissyor «xotirjam, madaniyatli» film suratga olganini tasdiqlaydi — tarixni qayta öylaş haqidagi şiorlarsiz, ammo aniq gumanistik xabar bilan.

2012-yil 5-mayda «Eho Moskvi» radiosiga bergan intervyusida Aleksey Guskov «4 kun may oyida» kartinasi Rossiyada oltita mukofot olganini, jumladan, Ozerov nomidagi harbiy kino festivalining ikkita mukofotini ham bilan qöşib, eʼlon qildi.

XIX «Yevropaga deraza» kinofestivali (Vyborg, 2011-yil avgust) — «Vyborg hisobi» dasturidagi «Oltin qayiq» mukofoti va hakamlar hayʼatining «Jasorat va gumanizm uçun» maxsus mukofoti.

Onfleryada bölib ötgan XX rus kinosi festivali: tomoşabinlar simpatiyasi mukofoti va eng yaxşi erkak roli uçun mukofot — Aleksey Guskovga.