A Kiss From Mary Pickford

Aktyorlar:

Igor Ilinskiy — Goga Palkin, biletyor

Anel Sudakeviç — Dusya Galkina, kinostudiyaçi

Mary Pickford — kameo

Douglas Fairbanks — kameo

Abram Room

M. Rozenşteyn — baland böyli psixopat ayol

Nadejda Sizova — kiçik psixopat ayol

Yakov Lens — mehribon eksperimentator

Vera Malinovskaya — kameo

Naum Rogojin — kameo

Vasiliy Bokaryov — yigit

Suratga oliş guruhi:

ssenariy mualliflari — Sergey Komarov, Vadim Şerşeneviç

rejissyor — Sergey Komarov

operator — Yevgeniy Alekseyev

rassomlar — Sergey Kozlovskiy, Dmitriy Kolupayev

multiplikatsion rassom — Yuriy Merkulov

Filmning ğoyasi 1926-yilda Yevropa gastrollari davomida Sovet Ittifoqiga taşrif buyurgan hollivudlik yulduzlar juftligi — amerikalik aktyorlar Mary Pickford va Douglas Fairbanks tufayli paydo böldi. Taşrifning eʼlon qilingan maqsadi «sovet kinoişlab çiqarişi tajribasi bilan tanişiş» edi. Bu aktyorlar va ularning filmlari 1920-yillarda sovet tomoşabinlari orasida katta muvaffaqiyat qozongan edi. Sanʼatşunos Mixail Bronnikov 1926-yilda qayta naşr etilgan Pickford biografiyasida uning va eri SSSRda «nihoyatda maşhur va sevimli» ekanligini yozgan, şuningdek, taʼkidlagan: «… Mary Pickfordning Sovet Rossiyasidagi maşhurligi hozir avjida». Hollivud aktyorlarining kelişi SSSRda haqiqiy hayajon uyğotdi, jahon yulduzlarini muxlislar, jurnalistlar, fotoreporterlar va kinooperatorlar quvib yurdi. Amerikalik yulduzlar Belorussiya orqali poyezdda Moskvaga yetib kelişdi, Belorussiya vokzalida ularni öttiz beş ming kişilik olomon kutib oldi. Matbuot vokzal yaqinidagi Zafar darvozalari haqida yozişni ep kördi. Bir jurnalistga bu izdihom Xodinka fojiasini eslatdi. Sovet aktyori Mixail Jarov keyinçalik bu uçraşuv va poytaxtda yulduzlarga körsatilgan kutib oliş haqida esladi: «Belorussiya vokzali oldida nima bölayotganini tasvirlab bölmaydi. Hayajonlangan muxlislar butun Tverskayani töldirdi. Balkonlar, derazalar, hatto fonarlar ham «merinlar» bilan töldi, şunday deb tilli Moskva ularni nomladi». Yulduzlar juda erkin tutişdi, xohiş bilan suratga tuşişdi va muxlislariga salom berişdi. Rejissyor Grigoriy Aleksandrov biografi Mark Kuşnirov Douglas Fairbanksning xulq-atvori haqida yozgan: «Şijoat bilan va yorqin tabassum qilardi, vaqti-vaqti bilan prujinadek silkinib qöyardi, göyo sakraşga yoki birdan harakat qilişga tayyorlanayotgandek, boks, jiu-jitsu va akrobatika usullarini körsatardi. Qisqasi, namunali erkak, supermen körinardi». Fairbanksdan taʼsirlangan Aleksandrov yangi tuğilgan öğlining ismini Vasiliydan Duglasga özgartirdi.

Viktor Şklovskiy aktyorlarning kelişi va ularning sovet kinematograflari bilan uçraşuvi Ğarbda sovet kinosining yutuqlari eʼtirof etilganini anglatişini taʼkidlagan. Sovet tomoşabinining Pickford va Fairbanksga bölgan muhabbati haqida u şunday yozgan:

Meri köplab filmlarda körindi. <…> Barça filmlarda Meri yiğlar, azob çekardi, lekin barça filmlar baxtli yakun topardi.

Duglas barça filmlarda sakrar, şpaga öynardi, barça filmlar ham baxtli yakun topardi. U baxtli qaroqçi edi. «Robin Gud» filmida Duglas qirol Şiroqli Yurak Riçardga yordam berardi va qirol unga tantanali afv eʼlon qilardi. U «Zoro belgisi» filmida ham raqiblarini yengardi. U uçta muškətyorni özida mujassam etgan va hatto maʼlum miqdorda hazil tuyğusiga ega bölgan odam edi. U «Bağdod öğrisi» filmida omadli qahramon edi — bu filmni butun Moskva bir neça marta körgan.

Pickford va Fairbanks Sergey Eyzenşteyn bilan uçraşib, unga Moskvaning diqqatga sazovor joylarini körsatişdi. Amerikalik artistlar «Potyomkin zirhli kreysери» filmiga qoyil qolişganini bildirib, Eyzenşteynni AQŞda film suratga olişga taklif qilişdi. Sovet rejissyori iltifot uçun minnatdorçilik bildirdi va Fairbanks hamda Pickfordning Sovet Rossiyasidagi maşhurligini quyidagiça izohladi: «— Biz sizni yaxşi sakraşingiz, kuçli va quvnoq odam ekanligingiz, ekrandagi qahramoningizning omadi uçun yaxşi köramiz, — dedi Sergey Mixayloviç. — Ekrandagi qahramon — hamma narsani qila oladigan istisnoiy odam. Meri esa şunçalik yiğlaganligi va baxtli körinişni bilgani uçun yaxşi köriladi». Hollivud aktyorlari Odessadan Amerikaga jönab, uyga Ukraina orqali qaytişdi. Bu taşrifga bağişlangan «Ular bizda. Meri Pikford va Duglas Ferbenks SSSRda» nomli sayohat inşolari kitobi 1926-yilda naşr etildi.

«Mary Pickfordning öpişi» öşa paytda suratga olingan, sovet tomoşabinlarining hollivud aktyorlariga bölgan ehtirosli muhabbati mavzusini aks ettiruvçi bir neça sovet filmlaridan biridir. Ularga rejissyor Nikolay Xodataevning «Bir köpdan biri» (1927) multfilmi, rejissyor Vladimir Şmidtgofning «Jazirama şahzoda» (1928) filmi, Yevgeniy Guryevning «Bağdod öğrisi» filmi — xuddi şu nomli, Fairbanks iştirokidagi kartinaga parodiya kiradi.

Filmning mavzusi va yaratiliş tarixi haqida rejissyor Sergey Komarov «Sovet ekrani» jurnali sahifalarida quyidagilarni aytgan:

Bu maşhurlar kelişiga nisbatan körilgan ahmoqona iştiyoqqa qarata yozilgan satira. Mary Pickford va Douglas Fairbanks Moskvaga kelgan kunlarda kuzatilgan psixopatik olomon suratga olingan, ular jahon nomlarini kutib olişga beparvo yugurardi. Mary Pickford va Douglas Fairbanks «Mejrabpom-Rus» fabrikasida suratga tuşişgan va bu kadrlar joriy yilning bahorida çiqişi rejalaştirilgan film asosini taşkil etgan.

Ssenariy mualliflari Sergey Komarov va Vadim Şerşeneviç öz filmini kinoşutka sifatida taʼriflaşgan. Filmning işçi nomlari «Ekran qiroli» va «Duglas Ferbenks Mary Pickford tufayli Igor Ilinskiy bilan qanday janjallaşgani haqida hikoya» edi. Pickfordning muxlisini quçoqlab, öpgan kadrlari şunday qayta montaj qilindiki, göyo u Igor Ilinskiy ifodalagan qahramonni öpayotgandek taassurot qoldiradi, bu epizod esa muhabbat intrigasini rivojlantirişda muhim örin tutadi. Filmga Pickford va Fairbanksning boşqa kadrlari ham kiritilgan bölib, ular sovet aktyorlarining postanovka sahnalari bilan mahorat bilan boğlangan.

1920-yillarning ikkinçi yarmida Ilinskiy sovet komediya kinoaktyorlari orasida eng maşhuri edi. U Yakov Protazanov komediyalari orqali öz nomini yaratdi, lekin keyinçalik özini takrorlaşga majbur böldi, taklif etilayotgan ssenariylar va rollar esa uni qoniqtirmas edi, çunki ular original emas, ikkinçi darajali edi. Şu paytda u köproq mustaqillikka va improvizatsiyaga intilar, rejissyorlar uning fikrini hisobga olişini va film aynan uning atrofida qurilişini istardi. Biroq kerakli narsaga erişa olmadi va öz rollarining sifatidan norozi edi, çunki ular uning odatiy teatr repertuaridan ança past turardi. Aktyor filmda işlaşni Yakov Protazanovning «Uç million jarayoni» (1926) filmi uçun Yaltada ötgan natura suratga olişlaridan Moskvaga qaytgaç boşladi. 1926—1928-yillarda aktyor ketma-ket «Murdalar uyğonganda», «Çoy piyolasi», «Mary Pickfordning öpişi», «Millionli qöğirçoq» filmlarida suratga tuşdi. Keyinçalik öz xotiralarida u şunday yozgan: «Kinostudiyalarda tasodifiy ssenariylar, tasodifiy rejissyorlar paydo bölardi. Ular baʼzan meni eslab, öz filmlarida işlaşga jalb qilişardi. Odatda bu ssenariylar va ulardagi rollar meni butunlay qoniqtirmasdi». U körsatgan filmlar uçun ssenariy öylab çiqilmagan, rol esa suratga oliş jarayonida işlab çiqilgan bölişi xarakterli edi. Uning sözlariga köra, öşa paytda «jiddiy ish yöq edi, komediya materiali yetişmasdi, uni sunʼiy ravişda rivojlantirişga, komediyaçilik qilişga, öylanmagan improvizatsiyalarga işonişga, baʼzan rejissyorning didiga böysunişga töğri kelardi».

Rassom Semyon Semyonov-Menes kinoplakat işlab çiqdi, unda Pickford va Fairbanksning yirik planda tasvirlangan yuzlari fonida markazda Ilinskiy qahramoni teskari ögirilgan velosipedda tasvirlangan edi.

Keyinçalik filmning nusxasi Gosfilmofond tomonidan Mary Pickfordga sovğa qilingan va u AQŞ Kongress kutubxonasida saqlanmoqda. «Mary Pickfordning öpişi» 1991-yil fevralda Berlin xalqaro kinofestivalida, San-Fransiskodagi sokin kino festivalida va 2009-yil fevralda Kastro teatrida namoyiş etilgan.

Tanqidçilar filmni noaniq qabul qilişdi. 1927-yil noyabrida «Hayot sanʼati» gazetasida çop etilgan maqolada film eʼlon qilingan maqsad — kinoyulduzlarga nisbatan burjua kultiga va sovet turmuşining ayrim kamçiliklariga satirik foş etiş — mualliflar tomonidan erişilmaganligi tanqid qilindi: «U özi hayratga tuşadi va kelgan maşhurlarga zavq bilan qaraydi, ularga xuşmuomalalik bilan taʼzim qiladi, Dug va Meri bilan barça mumkin va nomumkin bahonalar bilan suratga olingan kadrlarning hammasini öziga singdiradi. Lekin hatto oddiy odam ham «Merining öpişi»dan alohida xursand bölmaydi. Meri va Dug — ikki-uç kadrda, xolos». Tanqidçi, şuningdek, filmning qolgan qismida sodda usullar va hiylalar bilan «arzimas hikoya» körsatilganini yozgan. Şuningdek, boş ijroçilar — Sudakeviç va Ilinskiy öyiniga ham daʼvolar bildirilgan. Xususan, ikkinçisi ekranda özining odatiy qiyofasida, «doim tuşib ketadigan şim bilan yoki umuman şimsiz, qalin junli oyoqlarida trusik bilan» paydo bölgan. Satira obyekti — kinoyulduzlarga bölgan ehtirosli muhabbatga nisbatan «Sovet kinosi tarixi» mualliflari ham şunga öxşaş pozitsiyani tutişgan: «Komediya ommaviy kinopsixozni masxara qilişi kerak edi, ammo xohiş bilan yoki istamay, uni qizdirib yubordi».

Sovet va rossiyalik kino tarixçisi Irina Graşçenkova filmni yengil, lekin unçalik ham ahmoq bölmagan vaziyatlar komediyasi deb atagan. Rossiyalik yozuvçi Fyodor Razzakov Komarov filmini 1920-yillarning eng yaxşi sovet komediyalari qatoriga kiritgan, unda öşa davrning eng maşhur komigi — Ilinskiy öynagan. Adabiyotda 1920-yillarda Ilinskiy yaratgan komediya kinematografik obrazlarining bir-biriga öxşaşligi qayd etilgan. Şunday yaqin asarlar qatoriga uning qahramonlari kiradi: Petya Petelkin («Torjokdan kesuvçi», 1925), «Mary Pickfordning öpişi»dagi Goga Palkin va «Murdalar uyğonganda, 1926»dagi Nikeşka: «Ilinskiy ijodkorlik bilan, yengil va kulgili öynaydi. Muxlislardan qoçiş uçun bajargan tryuklari yaxşi akrobatga munosib. Bu lentalarning hammasi tomoşabinlar va tanqidçilar orasida katta muvaffaqiyat qozondi. Ilinskiyni rus Charlie Çaplini deb ataşgan».