A Nest of Noblemen

Film 1914-yil yozida Moskva atrofidagi Gireyevo qişloğida, Moskva yaqinidagi qadimiy Torleskiylar mulkida suratga olingan.

Erta nonuştadan söng ertalabki suratga oliş boşlanardi. Tuşlikdan keyin suratga oliş davom etardi. Keçqurun va yomğirli kunlarda maşqlar ötkazilardi.

Operator Levitskiy oçiq havodagi suratga oliş paytida «aylanuvçi maydonça yasadi, uning ustiga dekorasiyaning bir qismini quriş mumkin edi, u quyoşga yoki kerakli landşaftga erkin siljirdi». Uning xotiralariga köra, «buriliş doirasida Kalitinaning uyidagi deraza bilan dekorasiya, Panşinning otda kelişi, Lizaning deraza oldidagi tungi sahnasi, Lavretskiy mulkidagi epizod va boşqa bir qança narsalar suratga olingan». Tungi sahnalarni suratga olişda «maydonça quyoşdan burilar, derazalar qora parda bilan qoplanar va u orqali ötgan yoruğlik nurlari (reflektorlardan) töliq oy nuri va oy yoruğligi taassurotini yaratardi».

Barça aktyorlar режиссёrning talabiga köra ertadan keçgaça öz qahramonining kostyumi va grimida yurişardi. Hatto suratga oliş orasidagi tanaffuslarda ham ular öşa qahramonlar obrazida yaşaşga intilişardi. Aktyorlarga bir muddat öz ismlarini unutiş taklif qilindi.

«Bularning hammasi birgalikda, — deb eslagan edi A. Levitskiy, — haqiqiy badiiy ijod ajoyib muhitini yaratardi». Rejissyor Gardin joriy etgan, öşa yillar kinematografiyasi uçun ğayrioddiy bölgan ijodiy ish şaroitlari tufayli «film yaratuvçilari voqealar muhitini his qilişga va Turgenev qahramonlarining öziga xosligini öşa davr uçun ajoyib darajada işonarli tarzda tomoşabinlarga yetkazişga muvaffaq bölişdi».

Boşlangan uruş munosabati bilan filmni ekranga çiqariş 1915-yil boşigaça keçiktirildi.

Olga Preobrajenskaya — Liza

Mixail Tamarov — Lavretskiy

E. Uvarova — Varvara, uning xotini

Lyudmila Syaçeva — Marfa Timofeyevna

Vladimir Şaternikov — Lemm

Boris Orlitskiy — Panşin

Rejissyor: Vladimir Gardin

Operator: Aleksandr Levitskiy

Rassom: Çesslav Sabinskiy

Prodyuser: Paul Timan

Film çiqqan yilda ham, ön yillar ötgaç ham juda ijobiy şarhlarga sazovor böldi.

«Proyektor» jurnali (1915, № 2, 8—9-bet) sahnalaştirişni qiziqarli deb topdi va «bu eski „dvoryanskoye gnezdo“ni körsatişga erişildi» deb yozdi. «Sine-fono» jurnali (1915, № 8, 39—40-bet) rejissyor va aktyorlar tomonidan «qissaning asosida yotgan va uning jozibasining sirini taşkil etuvçi „intim“ narsa topilgani va amalga oşirilgani, abadiy ruhimizga singib ketgani» haqida yozgan.

«Darhol ravşan böldiki, „dvoryanskoye gnezdo“ aynan V. R. Gardin körsatganidek bölişi kerak. Xuddi şunday qulay, eskiça mebellar, xuddi şunday eʼtibordan çetda qolgan boğ va uning içidagi sokin hovuz, eski çordoq… Va Liza aynan O. I. Preobrajenskaya tasvirlagandek tuyulardi: öyçan-ğamgin, qaraşi va harakatlarida rohibaga öxşaş narsa bor, kelajagidagi taqdirini oldindan sezgandek… Va Lavretskiy (M. Tamarov) öşa yumşoq, mehribon, yaxşi rus „barin“i, „slavyan ruhi“ edi… Va Varvara Pavlovna (E. Uvarova) — bu aynan u emasmi, uning ajoyib çuqurçali yonoqlari, soğinçli, sunʼiy harakatlari va nozli tabassumi bilan?».

Kino tarixçisi S. Ginzburg bu bahoga qöşilib, qöşimça ravişda şunday deb körsatgan: «Retsenzent «Dvoryanskoye gnezdo» filmining asosiy xususiyatini töğri baholagan, bu „Rus oltin seriyasi“ning eng yaxşi filmlaridan biri bölib, uning ijodiy rahbarligida Gardin va Protazanov turgan davrda suratga olingan, ammo u filmning barça fazilatlari haqida uzoqdan gapirgan. U isteʼdodli rus kinoaktyori V. Şaternikovning (Lemm) ajoyib öyinini qayd etmadi, V. Orlitskiyning Panşin rolidagi muvaffaqiyati haqida heç narsa demadi. Nihoyat, u operator A. Levitskiyning haqiqatan ham ajoyib işini umuman sezmadi, bu köp jihatdan ijodiy natijalarni belgilab berdi, butun filmni sizib ötgan lirizm va samimiyat kayfiyatini yaratdi».

S. Ginzburgning fikriça, «ehtimol, aynan şu kartinada, rassomning roli juda kiçik bölgan joyda, rus kinematografiyasida birinçi marta operatorning badiiy talqin muallifi sifatidagi ahamiyati namoyon böldi». Kinoşunos operatorning işini yuqori baholadi: «Levitskiy öz vositalari bilan, nozik tonal ötişlar, juda yumşoq va psixologik jihatdan haqqoniy çizilgan portretlar, lirik talqin qilingan manzaralar bilan harakat muhitini ajoyib darajada işonçli yaratdi, Turgenev rasmining xususiyatlarini çuqur ifodalab berdi va filmning rejissyor ğoyasiga töliq mos keldi. Bu kartinada Levitskiy yoş svetopis sanʼatida rus tasviriy sanʼat anʼanalarining isteʼdodli davomçisi ekanini körsatdi».

Kinoşunos Veniamin Vişnevskiy ham kartina «operator ishi bilan qiziqarli» ekanini taʼkidladi. Kino arbobi Yuriy Jelyabujskiy bu filmda A. Levitskiyning işini yuqori baholadi: «„Dvoryanskoye gnezdo“ (1914, rejissyor V. Gardin) filmini suratga oliş jarayonida unga jiddiy yutuqlarga erişiş muvaffaq böldi».

Yu. Jelyabujskiy yozgan ediki, «butun film yuqori badiiy darajada suratga olingan», «Levitskiy mukammal fazoviy va kompozitsion yeçim, plastiklik va yarim tonlarning nozik nuanslarini beradi». U öz tahlilini quyidagi baho bilan yakunlagan: «Filmning butun tasviriy yeçimi Turgenev romanining uslubi va muhitini ajoyib darajada yetkazadi. „Dvoryanskoye gnezdo“ning muvaffaqiyatli suratga olinişi Levitskiyning tasodifiy muvaffaqiyati emas, balki rus operator sanʼatining qonuniy rivojlaniş yöli edi».

Operator Levitskiyning katta ijodiy yutuği sifatida filmni kinokritik Romil Sobolev ham nomladi. R. Sobolevning bahosiga köra, «operator A. Levitskiy Turgenev qissasining şoşilmay hikoya qilinişini, öziga xos ritmini juda aniq yetkazdi, topilgan manzaralarni suratga oliş orqali qahramonlarning ruhiy holatini körsatişga yordam berdi». Matbuot uning sözlariga köra, filmning töğri «yoruğlik gammasi»ni ham qayd etgan.

Romil Sobolev «Gardin köpçilikning fikriça, özining eng yaxşi, inqilobdan oldingi filmini suratga olgan» deb körsatdi. U yozgan: «Qadimiy dvoryanlar mulki, uni örab turgan manzaralar, aniq detallar, filmdagi qahramonlarning tabiat bilan yaxlitligi filmda haqiqiy Turgenev muhitini yaratgan». «Aktyorlar uçun, — deb taʼkidlagan u, — bu filmda iştirok etiş köp hollarda ularning kinodagi ijodining heç kim yetolmaydigan çöqqisi böldi».

Sovet kinoşunosi Nikolay Lebedev «SSSR kino tarixi inşolari» kitobida (1965-yilgi naşr) tanqidçilar «Dvoryanskoye gnezdo»ni şunday ekranlaştirişlar qatoriga kiritganini yozgan: «mualliflari kinosahnalaştirişning odatiy parçalanganligini yengişga va nafaqat roman syujetini va asosiy obrazlarini, balki Turgenev badiiy uslubini ham takrorlaydigan yaxlit syujetli asar yaratişga intilganlar». U butun ijodiy guruhning işini yuqori baholagan:

«Artistka O. Preobrajenskaya Lizaning jozibali, Turgenev sheʼriyatiga singdirilgan obrazini yaratdi. Gardin va operator Levitskiy „Turgenevça“ tabiatni topib, romandagi tasvirlangan uy muhitini qayta yaratdilar. Lavretskiy rolini ijro etgan M. Tamarovning xuşmuomala öyini va boşqa aktyorlarning öyini bilan birga bularning hammasi tomoşabinga Turgenev romanining kayfiyatini va obrazli tuzilişini yetkazdi».