Kambağal va yolğiz yigit Jorj Istmen şaharga kelib, boy amakisining fabrikasida ish topadi. U yerda konveyerda işlaydigan Alice bilan yaqinlaşadi, biroq tez orada yuqori jamiyat hayotiga intila boşlaydi. Uning orzulari va Alice bilan munosabatlari bir-biriga zid keladi, bu ayniqsa qiz homiladorligi maʼlum bölgaç yanada keskinlaşadi.
Filmni George Stevens suratga olgan, boş rollarni Montgomery Clift, Elizabeth Taylor va Shelley Winters ijro etgan. Janri — drama va melodrama. «Paramount Pictures» studiyasi işlab çiqargan qora-oq film 117 daqiqa davom etadi va AQŞda 1951-yil 14-avgustda çiqdi. Film Teodor Drayzerning «An American Tragedy» (1925) romani asosida yaratilgan. U 9 ta nominatsiyadan 6 ta «Oscar» mukofotini olgan hamda drama janridagi eng yaxşi film uçun tarixda birinçi «Golden Globe» mukofotiga sazovor bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Montgomery Clift, Elizabeth Taylor, Shelley Winters
·Ensiklopediyadan
«A Place in the Sun» (ingliz tilida: A Place in the Sun) — 1951-yilda rejissyor Jorj Stivens suratga olgan qora-oq drama. Boş rollarda Montgomery Clift, Şelley Winters va Elizabeth Taylor ijro etgan. Film Teodor Drayzerning «An American Tragedy» (1925) romani hamda Patrik Kirni tomonidan yaratilgan sahna moslaşuvi (1926) asosida yaratilgan. Birinçi ekranlaştiriş 1931-yilda suratga olingan.
Barça asarlar 1906-yilda 21 yoşli Çester Gillettning 20 yoşli Grace Brownni öldirgan haqiqiy voqeasidan ilhomlangan. Bu voqea ortidan u ikki yildan keyin elektr stulida ijro etilgan. Film tanqidçilar va tijorat jihatidan muvaffaqiyat qozongan, 9 ta nominatsiyadan 6 ta «Oscar» mukofotini olgan hamda drama janridagi eng yaxşi film uçun tarixda birinçi «Golden Globe» mukofotiga sazovor bölgan.
1991-yilda film «madaniy, tarixiy yoki estetik ahamiyatga ega» deb topilib, Milliy film reyestriga kiritilgan.
Amerika kino instituti reytinglari böyiça film quyidagi örinlarni egallagan:
— 1998-yildagi 100 ta film röyxatida 92-örin (2007-yilda röyxatdan çiqarilgan);
— 100 ta ayol yulduzlari röyxatida 7-örin (Elizabeth Taylor);
— 100 ta ehtiros röyxatida 53-örin.
3Syujet
1950-yil. Jorj Istmen (Montgomery Clift) — qişloq çekkasidan kelgan, puritan oilasida tarbiyalangan yigit. U…
1950-yil. Jorj Istmen (Montgomery Clift) — qişloq çekkasidan kelgan, puritan oilasida tarbiyalangan yigit. U Çikagodagi mehmonxonada eşik ogohi bölib işlab yurganida tasodifan öz amakisi bilan uçraşib qoladi. Amakisi Jorjni şaharga kelsa, albatta yöqlab kelişga taklif qiladi, va tadbirkor yoş yigit bu taklifdan foydalanadi. Biroq amakisi unga öz fabrikasida boşlanğiç lavozimda ish taklif qiladi. Jorj Istmenlar oilasiga boradi va amakisining xotini Hanna (Anne Revere), uning qizi Marcia hamda öğli Earl (Keefe Brasselle) bilan tanişadi. Qarindoşlik bölişiga qaramay, ular uni begona odamdek köradi. Biroq boy sanoatçi Charles Istmen (Herbert Heyes) jiyanini öziga qaraşli kupalnik işlab çiqariş fabrikasiga boşlanğiç lavozimga joylaştirişni taklif qiladi. Yagona şart — işçilarning 9/10 qismini taşkil etuvçi ayol xodimlar bilan heç qanday munosabatga kirmaslik. Jorj şikoyat qilmay, amakisiga, unga doim rasmiy murojaat qiladi, oğir mehnati bilan taassurot qoldirib, hayotda öz yölini topmoqçi böladi. Biroq taqiqlangan meva şirin böladi. Istmen konveyerdagi şerigi Alice Tripp (Şelley Winters) bilan munosabat boşlaydi. Alice kambağal va tajribasiz qiz bölib, Jorjga mahliyo böladi, uning ismi unga heç qanday imtiyoz bermayotganiga işona olmaydi. Rahbariyatdan qörqib, ular munosabatlarini yaşirişadi.
Vaqt ötişi bilan Jorj asta-sekin xizmat zinasida kötarilib, ish boşlagan bölimda rahbarlik lavozimiga erişadi. U işlab çiqarişni yaxşilaş böyiça takliflar kiritadi, ular nihoyat amakisining eʼtiborini tortadi. Amakisi jiyanini 15-avgustda, aynan öz tuğilgan kunida, uyidagi dunyoviy tadbirga taklif qiladi. Jorj bayram keçki ovqatini tayyorlamoqçi bölgan Aliceʼga, mehmonda uzoq qolmasligini vaʼda qiladi. Ziyofatda Jorj birinçi taşrifida qisqa körib, hayratga tuşgan jozibali jamiyat xonimi Angela Vickers (Elizabeth Taylor) bilan tanişadi. Charles jiyanini onasiga öz yutuqlari haqida xabar berişga undaydi, şunda Jorj Kanzas ştatidagi Hanna Istmenga (Anne Revere) qönğiroq qiladi. Hanna öğlining qaytib kelib, otasining işini davom ettirişini umid qiladi. Yoş juftlik tezda bir-biriga oşiq bölib qoladi. Alice moliyaviy qiyinçiliklar tufayli, elektrikning xotini miss Hamilton sifatida doktor Wylandʼga boradi va homiladorlikni tugatmoqçi böladi. Lekin tez orada aldovini tan oladi va şifokor sözlarini tinglab, fikridan qaytadi. Alice Jorjga homiladorligi haqida aytadi va uni turmuşga çiqişini kutayotganini bildiradi. Yil juda issiq yoz bilan ötadi: Jorj radioda 7 kişi yuqori harorat tufayli halok bölganini eşitadi, qotilliklar soni esa 4 taga oşib, 14 kişiga yetadi, ularning baʼzilari kölda çökib ketadi.
Angelaning hamrohi roli Jorjni yuqori jamiyatning mast qiluvçi va ğamsiz hayot tarziga tortadi. Boy qarindoşlari unga bu hayotga kirişga ruxsat bermagan edi. U Angela va yangi boy döstlari bilan tobora köproq vaqt ötkazib, Aliceʼni çetga suradi. Bir kuni qiz uni Mehnat kuni munosabati bilan köl böyidagi oilaviy uyda ötadigan bir haftalik ziyofatga qöşilişga taklif qiladi. Jorj Aliceʼdan keçirim söraydi va bu taşrif uning karyerasini ilgari surişini hamda kelajakdagi farzandlari uçun foydali bölişini aytadi.
Vickers er-xotini qizining Jorj bilan munosabatlari haqida gaplaşadilar. Janob Anthony «Tony» Vickers (Şeppard Strudwick) bu munosabatga şubha bilan qaraydi, xotini Ann (Frieda Inescort) esa unday emas. Şu orada Jorj va Angela Burgut köli böyida yolğiz vaqt ötkazadilar. Qiz unga ötgan yoz bu yerda er-xotin qanday çökib ketgani haqida hikoya qiladi: ayolning jasadi beş kundan keyin topilgan, erkakning jasadi esa heç qaçon topilmagan.
Alice gazetada Jorj va Angelaning döstlari bilan qayiqda suzayotgan suratini körib qoladi va Jorj unga öz niyatlari haqida yolğon gapirganini tuşunadi. Istmenlar va Vickerslar oilasi iştirok etadigan keçki ziyofat paytida Jorj uzoq vaqtdan beri intilib kelgan karyera poğonasiga nihoyat kötarilişi arafasida turganga öxşaydi. Biroq şu payt Alice qönğiroq qilib, Jorj bilan gaplaşişni söraydi. U Jorjga avtobus bekatida ekanini va agar 15 daqiqa içida uning oldiga kelmasa, borib uni foş qilişini aytadi, bu esa uning karyerasiga albatta xotima beradi. Hayajonlangan Jorj mehmonlarga onasining dösti kasal bölib qolgani va ketişi kerakligini eʼlon qiladi, lekin Angelaga qaytib kelişini vaʼda beradi. Ertasi kuni, 4-sentabr duşanba kuni, Jorj va Alice turmuş quriş uçun şahar hokimiyatiga boradi, lekin u Mehnat kuni munosabati bilan yopiq ekanini bilib qoladi. Jorj xotirjamlik bilan nafas oladi. Uning boşida tezda reja tuğiladi: keraksiz bölib qolgan döstini Burgut kölidagi yolğiz joyga olib borib, qayiqni ağdarib yuboriş, çunki u Alice suvdan qörqişini va suzişni bilmasligini yaxşi biladi. Heç narsadan şubhalanmagan qiz rozi böladi.
Kölga yetib borganda Jorj gaz pedalini tekşiradi va maşinada benzin yöqligini körsatib, uni örmonga yaşiriş uçun körsatma beradi. Qayiqni baliqçidan ijaraga olganda u asabiylaşadi: baliqçi kölda boşqa qayiqlar bor-yöqligini söraganda, Jorj avval şubhali savol beradi, keyin esa Jilbert Edvards ismi bilan imzo çekadi — bu ismdagi odamni baliqçi allaqaçon tanirdi. Alice ularning baxtli kelajagi va farzandi haqidagi orzulari haqida gapiradi. Jorj terlab ketadi — u jinoyat sodir etişga qodir emas. Alice, yulduz uçganda Jorj nima tilaganini taxmin qilib, asabiylaşgan sevgilisiga yaqinlaşiş uçun örnidan turadi, şunda qayiq ağdarilib ketadi. Qirğoqqa faqat Jorj suzib çiqadi.
Yölda, qoronğida, maşinasiga qaytayotganda dam olayotgan uçta skautga duç kelganda, u şubhali harakat qiladi. Prokuror Frank Marlowe (Raymond Burr) baliqçidan yoş juftlikning çökib ketgani haqida qönğiroq oladi. Jorj Vickerslar uyiga keladi, u yerda böşaşişga urinadi, lekin muvaffaq bölmaydi. U heç kimga kölda bölgani va u yerda nima sodir bölganini aytmaydi. Şu orada Aliceʼning jasadi topiladi, uning ölimi deyarli birinçi daqiqadanoq qotillik sifatida köriladi, baliqçi va skautlarning körsatmalari esa Jorjga qarşi böladi.
Janob Vickers qizining Jorj bilan turmuş qurişini maʼqullaydi, yoş juftlik maşinada kölga boradi. Şu paytda detektivlar Alice ijaraga olgan xonaning egasi ayoldan, uning yigiti bir munça vaqtdan beri körinmayotganini bilib oladi. Politsiyaçi taʼrif olgaç — böyi 175, qora soçli, oq tanli, ozğin — bir munça vaqt töxtab qolgan maşinani quvib yetadi, lekin Jorjni hibsga olmaydi va faqat Angelaga tezlikni oşirgani uçun jarima yozib beradi. Jorj qisqa vaqt uxlab qoladi va uyquda «Men aybdor emasman» va «Angela, meni keçir» deb gapiradi, qiz bunga ahamiyat bermaydi. Ular kulbada xayrlaşadi, Jorj ikki politsiyaçini körib, tösiqdan oşib ötadi va örmonga qoçadi. Tösatdan uning yölida fuqarolik kiyimidagi çekayotgan detektiv paydo böladi va uni boşqalar oldiga olib boradi. Skautlar Istmenni tanib oladilar. Detektiv Marlowe şubhalanuvçini hibsga olişni buyuradi.
Janob Marlowe Angelaning ota-onasidan söroq qiladi. Ular Jorjning ikki tomonlama hayotidan bexabar edilar. Entoni Vickers qizini işga aralaştirmaslik uçun unga qimmat advokat yollaşga tayyor. Ğazablangan şahar aholisi Jorjning kamerasi derazalarini sindiradi. Sudya Oldendorf raisligida majlis boşlanadi, Jorjning manfaatlarini advokat Bellows (Fred Clark) himoya qiladi, ayblovni esa Frank Marlowe qöllab-quvvatlaydi. Ayblanuvçining qiz ölimidan oldin va keyingi yaşirin harakatlari unga qarşi işlaydi. Guvohlarning körsatmalaridan söng Bellows Jorjning özini çaqiradi. Uning rad etişlari boşqa yolğonlar fonida foydasiz böladi. Marlowe işonadiki, u qizni huşidan ketkazgan va çöktirişga yöl qöygan, şundan söng Jorj voqealar manzarasini körsatgaç, Marlowe eşkakni qayiqqa kuç bilan uradi. Kotib hukmni öqiydi: ayblanuvçi oldindan rejalaştirilgan qotillikda aybdor deb topiladi va elektr stulida ölim jazosiga hukm qilinadi. Öğlidan xat olgan missis Istmen ruhoniy Morrison bilan birga uni ziyorat qiladi va gubernator afv sörovi böyiça befarq qolganini aytadi hamda ölimdan qörqmaslik kerakligini, asosiysi — joni najot topişi ekanini qöşimça qiladi. Tavba paytida Jorj nihoyat ruhoniy bilan rozi böladi: u Aliceʼni öldirmagan bölsa-da, uni qutqariş uçun heç narsa qilmagani, çunki Angela haqida öylagani sababli şunday bölganini aytadi. Söng ruhoniy, qalbining tubida bu qotillik bölganini eʼlon qiladi.
Qora kiyingan Angela Jorjni ziyorat qilib, butun vaqt u haqida öylaganini va uni doim sevişini aytadi. Jorj esa u tirik ekan sevişini, keyin esa unutişini aytadi. Ruhoniy ibodat öqiydi, Jorj nigohini bir nuqtaga qadab, sekin ijro joyi tomon yuradi, boşqa mahbuslar esa u bilan xayrlaşadilar. Sönggi kadr — sevgilisining mehribon öpiçi xotirasi.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
Mukofotlar:…

Mukofotlar:
1952-yil — «Golden Globe» mukofoti, eng yaxşi film (drama) nominatsiyasi uçun (birinçi taqdimot)
1952-yil — «Oscar» mukofotining 6 ta sovrini:
Eng yaxşi rejissyor (Jorj Stivens)
Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Maykl Uilson, Garri Braun)
Eng yaxşi musiqa: dramatik yoki komediya filmi uçun saundtrek (Franz Waxman)
Eng yaxşi montaj (William Hornbeck)
Eng yaxşi operator ishi (qora-oq film) (William C. Mellor)
Eng yaxşi kostyum dizayni (qora-oq film) — Edith Head
Nominatsiyalar:
1951 — Kann kinofestivalining Grand-prisi
1952-yil — «Golden Globe»
Eng yaxşi rejissyor (Jorj Stivens)
Eng yaxşi ayol roli (drama) (Şelley Winters)
Eng yaxşi operator ishi (qora-oq film) (William C. Mellor)
1952-yil — «Oscar»
Eng yaxşi film (Jorj Stivens)
Eng yaxşi erkak roli (Montgomery Clift)
Eng yaxşi ayol roli (Şelley Winters)
5Boşqa ekranlaştirişlar
«Sunrise: A Song of Two Humans» — rejissyor Friedriç Wilhelm Murnau, 1927-yil (romanning alohida motivlari…
«Sunrise: A Song of Two Humans» — rejissyor Friedriç Wilhelm Murnau, 1927-yil (romanning alohida motivlari işlatilgan)
«An American Tragedy» — rejissyor Josef von Sternberg, 1931-yil
«An American Tragedy» (mini-serial) — rejissyor Marionas Gedris, 1981-yil
6Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Место под солнцем (фильм, 1951)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.