«Blokadniy dnevnik» — Leningrad blokadasi haqida suratga olingan rus badiiy filmi. Rejissyor Andrey Zaytsev öz ssenariysi asosida «Sentyabr» kinostudiyasida suratga olgan. 2020-yil oktyabrida film 42-Moskva xalqaro kinofestivalining Grand-prisini oldi.
Film keng prokatga 2021-yil 8-sentyabrda, blokada boşlangan kunda çiqdi.
Filmga munosabat ikkiyoqlama böldi: OAV tanqidçilari filmni asosan maqtaşgan bölsa, blokadaning haqiqiy guvohlari uni surrealistik va anarxistik unsurlari uçun tanqid qilişdi.
1Rollarda
Sergey Dreyden, Olga Ozollapinya, Darja Evgenevna Roemjantseva
2Syujet
Voqea 1942-yilning fevralida sodir böladi, öşa paytda qamal qilingan Leningradda şahar aholisi orasida…
Voqea 1942-yilning fevralida sodir böladi, öşa paytda qamal qilingan Leningradda şahar aholisi orasida oçlikdan va öşa yili yuz bergan iqlim qişining taʼsiridan ommaviy ölim eng avj oldi. Hikoya yoş leningradlik Olganing xotiralar daftaridan olingan parçalar bilan töldiriladi.
Film blokada halqasi çegarasida, nemis artilleriya hisobining liniyasidagi sahna bilan boşlanadi. Leytenant Gyunter xotini Gretxenga sovğa qiladi: Motsart musiqasi ostida u Leningrad tomon yönaltirilgan töpdan birinçi bölib otişni taklif qiladi, undan keyin boşqa töplar ham olov oçadi.
Olganing eri Nikolay bir neça kun oldin oçlikdan vafot etgan va şu vaqt davomida ularning kvartirasida yotgan edi. Navbat unga ham kelişini sezgan Olga otasining oldiga borişga qaror qiladi, çunki u otasini boşqa körmaslikdan qörqadi — ötmişda ular orasida qandaydir nizo bölgan va şu sababli Olga hozir otasi oldida özini aybdor his qiladi. Qöşnisi Lyuba yordamida erining jasadini morgga olib borgaç, Olga otasining oldiga yölga çiqadi. Ammo blokada qişi şaroitida Olganing otasi oldiga yöli nafaqat oğir, balki xavfli: otasi Nevskaya zastavadagi zavodlardan birining qoşidagi kasalxonada xirurg bölib işlaydi va Olga şaharning şimoli-ğarbiy qismidan butun Nevskiy prospekti böylab piyoda borişi kerak, çunki şaharda transport işlamaydi, köçalar esa katta qor uyumlari bilan tölib ketgan. Olgaga uyiga qaytmasligi aniqdek tuyuladi.
Yölda Olga blokada şahridagi hayot şaroitlarini oçib beradigan turli manzaralarga guvoh böladi: kam sonli, oçlikdan holdan toygan şahar aholisi, xuddi u kabi, köçalarda asta-sekin harakat qiladi, xuddi arvohlardek (kimdir non va suv navbatida turadi, kimdir ölgan odamni dafn etiş uçun olib ketadi, kimdir esa aqldan ozadi). Bularning hammasi Olganing uruşdan oldingi bolaligi haqidagi turli xotiralari bilan aralaşib ketadi (xotiralar ham otasi, ham uruşdan oldin vafot etgan onasi bilan boğliq). Bir bombardimondan omon qolgan Olga sovuqqa doş berolmay, xavfga qaramay, taşlab ketilgan tramvay vagoniga isiniş uçun kirişga qaror qiladi, garçi uning qançalik xavfli ekanini biladi: isinib uxlab qolib, gipotermiyadan ölib qoliş mumkin. Özini tuta olmay, Olga oxir-oqibat uxlab qoladi va uni boşqa jasadlar bilan birga yuk maşinasida qabristonga olib ketayotganda uyğonadi. Öliklarni yiğiş bilan şuğullanayotgan druzhinaçilar Olgani zavodgaça olib borişga rozi bölişadi.
Olga nihoyat otasining oldiga yetib boradi. Uni hamkasblari iliq çoy bilan isitayotgan paytda, otasi Olganing tez orada ölişi haqidagi fikrlarini rad etadi: uning fikriça, agar Olga unga yetib kela olgan bölsa, demak u kuçli, kuçli bölgani uçun esa özidan zaifroq bölganlarga yordam berişi kerak. Söng u Olgaga «Slava Mir» atirgul uruğlarini tez orada olişini aytadi va şu sababli unda «dahşatli yaşaş istagi» borligini, ikki yildan keyin bu atirgul qanday gullaşini köriş niyatida ekanini bildiradi. Umidsizlikka tuşgan Olga otasidan keçirim söramoqçi böladi, ammo otasi uni töxtatadi va hozir ötmiş xafagarçiliklarini eslaş vaqti emasligini bildiradi: uning fikriça, aynan hozir leningradliklarga yo eng yaxşi fazilatlarini namoyon etib «yuksaliş», yo «dinozavrlar kabi izsiz yöqolib ketiş» imkoniyati berilgan.
Bir neça kundan keyin Olga uyiga qaytadi. Otasining mulohazalari taʼsirida u ikki yildan keyin uni yana ziyorat qilişga va şu orada öziday zaiflarga yordam berişga harakat qilişga qaror qiladi. Uning kundaligidan olingan sönggi parçalar Olganing blokada bekor qilinganidan keyin, 1944-yil may oyida otasini yana bir marta ziyorat qilganini va ular birgalikda uning atirgullari qanday gullaganini körganini xabar qiladi. Ammo otasining organizmi qattiq zaiflaşgan edi va u uruşdan köp ötmay, 1946-yilda vafot etdi.
3Işlab çiqariş
Andrey Zaytsev filmning ssenariysi ustida 10 yildan ortiq işladi. Şu vaqt içida u blokada qatnaşçilari bilan…
Andrey Zaytsev filmning ssenariysi ustida 10 yildan ortiq işladi. Şu vaqt içida u blokada qatnaşçilari bilan yuzlab intervyularni tomoşa qildi, öşa yillar haqidagi xotiralar va guvohliklar bilan yozilgan önlab kitoblarni öqidi. Xususan, filmning asosiga şoir Olga Berggolts xotiralari, uning «Kunduzgi yulduzlar» qissasi, şuningdek yozuvçilar Daniil Granin va Ales Adamoviçning «Blokada kitobi» asarlari asos böldi. Film rejissyorining taʼkidlaşiça, tasvirlangan voqealar «hujjatli haqiqat»dir va badiiy öydan iborat emas. Uning maqsadi «blokadaçilarning töğridan-töğri nutqini talqinlarsiz ekranga köçiriş» bölgan. Xronikaviy qabulni kuçaytiriş uçun Zaytsev qora-oq kino formatidan foydalangan.
Filmni suratga oliş 2017–2018-yillarda Moskvada bölib ötdi. Peterburgning asosiy diqqatga sazovor joylari — Qozon sobori va Qon ustidagi Najot çerkovi, Neva daryosi qiyofasini yaratiş uçun kompyuter grafikasidan foydalanildi. Işlab çiqariş 3 yil davom etdi. Şuningdek, film bilan birga 4 qismli serial ham çiqarildi, unga kinoversiyada körsatilmagan bir neçta yangi sahnalar kiritildi.
Film Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligi, Kino jamğarmasi va Rossiya harbiy-tarixiy jamiyatining qöllab-quvvatlaşi bilan suratga olindi. Filmning premyerasi Uluğ Vatan uruşi ğalabasining 75 yilligiga bağişlab 2020-yil 9-mayga rejalaştirilgan edi, ammo COVID-19 pandemiyasi tufayli u 2021-yil sentyabriga köçirildi.
4Festivallar va mukofotlar
2020 — 42-Moskva xalqaro kinofestivali — festivalning Grand-prisi, Tomoşabinlar simpatiyasi…
2020 — 42-Moskva xalqaro kinofestivali — festivalning Grand-prisi, Tomoşabinlar simpatiyasi mukofoti;
2020 — XVIII Yu. N. Ozerov nomidagi xalqaro harbiy kino festivali — Eng yaxşi rejissyorlik uçun mukofot;
2020 — VIII Soçi xalqaro kinofestivali va «Irida» kinomukofotlari (SIFFA 2020) — Festival prezidenti mukofoti;
2020 — XXVIII Butunrossiya kinofestivali «Vivat, Rossiya kino!» — Festival direksiyasining «Madaniyatda maʼnaviyat uçun» mukofoti;
2020 — XVII Xalqaro harbiy-vatanparvarlik filmlari festivali «Volokolamsk çegarasi» — Rossiya harbiy-tarixiy jamiyatining mukofoti;
2021 — Milliy kino mukofoti «Oltin burgut» — eng yaxşi badiiy film, şuningdek Eng yaxşi ssenariy va Eng yaxşi ayol roli uçun mukofotlar (Olga Ozollapinya);
2021 — Milliy kino tanqidi va kino matbuoti mukofoti «Oq fil» — eng yaxşi operatorlik ishi (Irina Uralskaya);
2021 — Milliy kinematografiya mukofoti «NIKA» — Eng yaxşi operatorlik ishi (Irina Uralskaya) va Eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Sergey Dreyden);
2021 — Zamonaviy vatanparvarlik kinosi festivali «Kiçik yer» — Eng yaxşi film uçun Boş mukofot va Eng yaxşi operatorlik ishi uçun mukofot (Irina Uralskaya);
2021 — X Moskva xalqaro kinofestivali «Yaşaymiz!» — festivalning Grand-prisi;
2021 — 11-Pekin xalqaro kinofestivali — Eng yaxşi rejissyorlik uçun mukofot;
5Tanqid
«Blokadniy dnevnik» haqida kinoobozçi Larisa Malyukova şunday deydi: muallif ekranlaştirayotgan asarga haddan…
«Blokadniy dnevnik» haqida kinoobozçi Larisa Malyukova şunday deydi: muallif ekranlaştirayotgan asarga haddan taşqari hurmat bilan qaraydi:
«Radio France Internationale» obozçisi Yekaterina Barabaş filmda ravşan badiiy fazilatlardan taşqari Zaytsevning maʼrifatparvar rassom sifatida ong bilan haqiqat örtasidagi mustahkam tösiqni buzişga qilgan jasoratli va halol urinişini köradi, muqaddas narsalar haqida rasmiy anʼana talab qilganidek emas, balki kanonik bölmagan tarzda gapirişga uriniş sifatida baholaydi.
Psixologiya fanlari doktori, blokadani şaxsan boşidan keçirgan Rada Granovskaya film reklama treylerini körgaç, «Krasnaya Vesna» axborot agentligi muxbiriga bergan intervyusida filmning şahar himoyaçilarining xotirasini buzayotganini aytdi. «Leningrad blokadasi haqidagi bu filmning treylerini körib, men xafa bölib, aççiğim kelganidan yuragim oğrib ketdi. Treylerda Leningrad blokadasi aholisi şunday körsatilganki — bu pastkaşlik va yolğon. Treyler şaharni himoya qilgan qahramon odamlarning xotirasini buzmoqda», — dedi Granovskaya va filmning mualliflari blokadaçilarni odam deb hisoblamasligini treylerdan tuşunganini taʼkidladi. «Agar biz film mualliflari körsatganidek yirtqiç bölganimizda, Leningradni himoya qila olmagan bölardik», — deb ğazablandi u. Granovskaya, şuningdek, filmda leningradliklarning xatti-harakatlari ularning öşa davrdagi haqiqiy xulq-atvori bilan heç qanday umumiylikka ega emasligini ham qayd etdi. U filmni tuhmat deb atadi va blokadani boşidan keçirgan barça odamlarga haqorat deb baholadi.
Matn: maqola tarjimasi «Блокадный дневник» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.