A Sixth Part of the World

Grafik plakat tipidagi «Köraman» intertitrlari; Amerika kapitalistik jamiyatini aks ettiruvçi epizodlar (afroamerikalik aholining ezilişi va ekspluatatsiyasi). Eksport tuşumi keltiradigan qişloq xöjaligi işlab çiqarişi epizodlari («Grinviç» kemasi nomi yozilgan lavha), Rossiya yangi maşinalar işlab çiqariş uçun maşinalar (frezerlaş stanogi) sotib olişi uçun. Sovet Ittifoqi milliy çekkalaridan qutb kengliklaridan janubiy çegaralarigaça bölgan ekskursiya. «Lenin» yangi zotli itlarni Novaya Zemlyaga olib boradi, ular kemada Vladimir Leninning grammofon yozuvini tinglaşga taklif etiladi. Buxoro epizodi — yarim vayron bölgan eski masjid bilan şahar manzarasi, Leningradning şahar landşaftlari va şoşilayotgan tramvaylar.

Qahramonlar öz muhitida. Bargutli qirğiz, qölida ulkan burgut ötirgan; it tödasi bilan öralgan ayiq; tuzoqqa tuşgan tulki va bolalarning yana bir sevimlisi; kayralar, çaykalar; daraxt tepasida qora sobolni otayotgan odam, örmon kuni; qöy, uni yuviş uçun dengizga sudrab olib borişadi, boşqa qöylar esa xuddi şu maqsadda daryoga sakraşga majbur böladi. Titrlar: «Sen qöyingni dengizda yuvasanmi, yoki qöylaringni daryoda yuvasanmi…».

Ovçilar möynalarni sanoat mollariga almaştiriş uçun Gosstorg fabrikasiga olib boradi. Har bir kişi xalq xöjaligiga öz hissasini qöşadi. Apelsinlarni taşiş: hosilni yiğişdan tortib kemaga yuklaşgaça. Boşlangan modernizatsiya va sanoatlaştiriş jarayoni. Elektr uzatiş izolyatorlari va qişloq elektr energetika kooperativi. Eng yangi uskunalar yordamida ikra işlab çiqariş uçun rezervuarlardan ösetrlar kötariladi. Maxsus maşinalar sariyoğ quyadi, buğdoyni yançadi, ziğirni yiğadi va paxtani tozalaydi. Texnik taraqqiyot ğalaba qozonadi.

1925-yilda «Sovkino» aksiyadorlik jamiyatining «Kultkino» hujjatli bölimiga Markaziy davlat savdo taşkiloti (Gosstorg) tomonidan Sovet Ittifoqining eksport imkoniyatlarini tarğib qiluvçi film yaratiş böyiça mavzuli buyurtma keldi. Uşbu keng qamrovli kino loyihasiga rahbarlikni Dziga Vertovga topşirişdi; u öz operator-agentlarini SSSRning barça burçaklariga — Leningraddan Vladivostokkaça, Murmanskdan Novorossiyskgaça, Peçora oğzidan Eron çegarasigaça yubordi.

… Sovet kinosining yetakçi operatorlari eng çekka, yetib boriş qiyin bölgan burçaklarga kinoekspeditsiyalarga yuborildi; ularning vazifasi muayyan etnik jamoada töliq yillik xöjalik siklini aks ettiruvçi iloji boriça batafsil kinomateriallarni suratga oliş edi.

Suratga oliş böyiça öz istaklarini Vertov xatlar orqali ekspeditsiyalardagi operatorlarga yuborardi. Natijada qiş va yoz davomida operatorlar jamoasi 26 ming metr kinoxronika suratga oldi, yakuniy montajga esa taxminan 1 ming metr plyonka kirdi. Kinoxronikani arxiv materiallari bilan uyğunlaştirgan Vertov ön dan ortiq kinoekspeditsiyada suratga olingan epizodlarni tahrir qildi.

… Montaj jarayonida hujjatli kadrlar özgarişga uçraydi: ular ularni tuğdirgan haqiqiy voqealardan, aniq joy va vaqtdan ajralib, umumlaşmalar, obrazlar va köpinça obraz-ramzlar sifatida taqdim etiladi.

1926-yil avgustida «Kino» haftalik gazetasiga bergan intervyusida Vertov kinofilm yaratiş böyiça niyatlarini tuşuntirdi: «…bu oddiy filmdan köp, odatda «film» atamasi bilan belgilanadigan narsadan ham köp. «Dunyoning oltinçi qismi» kinoxronika, komediya yoki muvaffaqiyatli badiiy filmdan taşqariga çiqadi; bu «kino» konsepsiyasining keyingi bosqiçidir. Bizning şiorimiz: Bu işni Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining 10 yoşdan 100 yoşgaça bölgan barça fuqarolari körişi kerak. Oktyabrning öninçi yilligida «Dunyoning oltinçi qismi»ni körmagan bitta ham tungus bölmasligi kerak».

Muallif-rahbar — Dziga Vertov

Rejissyor yordamçisi — Elizaveta Svilova

Operatorlar:

Kinorazvedçilar: Ilya Kopalin, Abram Kagarlitskiy, Kudinov

Maslahatçi — N. Avilova

Film «Pravda» gazetasida yaxşi qabul qilindi. Filmni yuqori baholagan «Sovetskiy Ekran» jurnali yozdi: «Bu filmlar bizga milliy kinematografiya töğri yölni topganini körsatadi». Biroq taniqli tanqidçilar uni tanqid qilişdi. Viktor Şklovskiy «Kinoköz va titrlar» maqolasida filmni töqimaçilikda ayblagan. Tanqidçi Ippolit Sokolovning sözlariga köra, film «faktlarning montaj deformatsiyasi»ni ifodalaydi. Film rasmiy tarğibotda deyarli işlatilmadi va Vertov 1927-yilda «Sovkino» işlab çiqarişidan çiqarib yuborildi; sababi — dastlabki 40 000 rubllik byudjetdan uç martadan ortiq oşib ketgani edi (aslida film uşbu byudjetdan ikki baravar köp turdi).