A Woman Under the Influence

Peter Falk — Nik Longetti

Gena Rowlands — Meybl Longetti

Fred Draper — Jorj Mortensen

Lady Rowlands — Marta Mortensen

Catherine Cassavetes — Margaret Longetti

Matthew Labiorto — Anjelo Longetti

Matthew Cassel — Toni Longetti

Çristina Grisanti — Mariya Longetti

O. G. Dunn — Garson Kross

Mario Gallo — Garold Jensen

Eddie Shaw — doktor Zepp

Jon Kassavetis «A Woman Under the Influence» pyesasini bevosita rafiqasi Gena Rowlands uçun yozgan, çunki u zamonaviy ayollar duç keladigan murakkab muammolarni sahnada örganiş imkoniyatiga ega bölişini xohlagan. Biroq tayyor ssenariy şunçalik hissiy jihatdan zör böldiki, Rowlands bunday intensivlikni muntazam teatr spektakllarida kötara olmasligini tuşundi. Şu sababli Kassavetis pyesani kinossenariyga qayta işlaşga qaror qildi.

Kassavetis filmi uçun mablağ qidirganda, unga «jamoatçilik örta yoşli aqldan ozgan ayolni tomoşa qilişga tayyor emas» degan asosda rad javobi berildi. Kinostudiyalarning qöllab-quvvatlaşiga erişa olmagan Kassavetis xavf-xatarga borib, uyini garovga qöydi va döstlari hamda oilasidan yordam söradi. Loyihaga işongan kişilardan biri Peter Falk böldi: ssenariydan taassurot olgan u filmga 500 000 dollar miqdorida katta mablağ kiritdi.

Filmni yaratişda tajribali kinematografçilar ham, Amerika kino sanʼati institutining talabalari ham iştirok etdi. Kassavetis şu institutda kino böyiça ilğor tadqiqotlar markazida birinçi «rezident-rejissyor» lavozimini egallagan edi. Çeklangan byudjet rejissyorni Gollivud bulvari yaqinidagi haqiqiy uyda joylar izlaşga majbur qildi, Rowlands esa öz grimi va soçlarini özi qilardi. Suratga oliş 65 kun davom etdi. Kassavetis aktyor öyinining realistikligini birinçi öringa qöygan, şuning uçun ijroçilar odatda maydonçada öz rollarida qolişgan va sahnalarni oldindan repetitsiya qilişmagan. Dastlab film 3 soat 50 daqiqa davom etgan, ammo montajdan söng uning davomiyligi 155 daqiqaga, yakuniy versiyasi esa 147 daqiqaga teng böldi.

Suratga oliş tugagaç, Kassavetis distribyutor topa olmadi va özi harakat qilişga qaror qildi. U kinoteatrlarga şaxsan qönğiroq qilib, filmni namoyiş etişga köndirardi. Prokat art-xaus kinoteatrlari va universitetlarda taşkil etildi, u yerda Kassavetis va Falk tomoşabinlar bilan uçraşuvlar ötkazişardi. Tarqatişda iştirok etgan talaba Jeff Lipsky şunday degan: «Bu mustaqil film umummilliy distribyutorlar tizimisiz tarqatilgan birinçi holat edi».

Film xalqaro kinofestivallarda tanqidçilar va hakamlar hayʼati tomonidan eʼtirof etildi. San-Sebastyanda Gena Rowlands eng yaxşi aktrisa deb topildi, Jon Kassavetis esa eng yaxşi rejissyorlik uçun «Kumuş qobiq» mukofotini oldi. Nyu-York kinofestivalida film Rex Reed kabi tanqidçilarning eʼtiborini tortdi. Biroq eng katta rezonansni Richard Dreyfussning reaksiyasi keltirib çiqardi: u «Mike Douglas Show» körsatuvida filmga juda hayajonli baho berib, uni «ajoyib, bezovta qiluvçi, qörqinçli, yorqin, qoronği, ğamgin, depressiv» deb atadi va tomoşa qilgandan keyin özini jismonan yomon his qilganini tan oldi. Dreyfussning bipolyar buzilişini hisobga olsak, uning sözlari tomoşabinlarda şunçalik kuçli reaksiya uyğotişga qodir filmni köriş istagini paydo qildi.

2009-yil 26-aprelda San-Fransiskodagi Xalqaro kinofestivalda «Castro» teatrida filmning tiklangan versiyasining jahon premyerasi bölib ötdi. Tadbirda iştirok etgan Gena Rowlands tomoşabinlar oldida sözga çiqdi. Tiklaşni Kaliforniya universitetining Los-Anjelesdagi Kino va televideniye arxivi «Gucci» va «The Film Foundation» qöllab-quvvatlaşida amalga oşirdi.

«A Woman Under the Influence» filmi «Rotten Tomatoes» platformasida tanqidçilarning keng eʼtirofiga sazovor böldi: 36 ta ijobiy şarhdan 86 foizi, örtaça baho 10 balldan 8,2. «Tanqidçilar konsensusi» filmni Jon Kassavetis ijodining eng yaxşi şaklidagi yorqin namunasi deb taʼkidlaydi, xususan Gena Rowlands va Peter Falkning taʼsirçan ijrosini alohida ajratib körsatadi. Tanqidçilar bir ovozdan bu novator rejissyor Jon Kassavetisning eng yaxşi işlaridan biri ekanini tan oladi, uning mahorati Gena Rowlands va Peter Falkning yorqin öyini tufayli töliq oçiladi.

«The New York Times» gazetasidan Nora Sayre miss Rowlandsning öyinini maqtadi, uning öziga xos obrazliligini va erta Kim Stanley yoki Joanne Woodward bilan öxşaşligini, ammo unga xos umidsizlik soyalari bilan qayd etdi. Peter Falk ham özini yaxşi tomondan körsatdi, bolalar-aktyorlar bilan işlaş esa yuqori darajada böldi. Biroq Sayre fikriça, filmning 2 soat 35 daqiqalik xronometraji böş dialoglar köpligi sababli ortiqça bölgan, bu personajlarni oçişga yordam bermaydi. Şunga qaramay, filmning eng keskin lahzalari juda kuçli çiqqan va bu surat jiddiy mulohazalarni uyğotadigan çuqur asar sifatida eʼtiborga loyiq.

«Chicago Sun-Times» uçun yozgan şarhida Roger Ebert filmga eng yuqori baho — törtdan tört yulduz qöydi. U filmni «dahşatli darajada murakkab, çalkaş va hayajonli — haqiqiy vahiy» deb taʼriflagan. Ebertni «ajoyib, lekin şu bilan birga işonarli» personajlar hayratga soldi, ularning «muhabbati va ğazabi, janjallari va mehr lahzalari» çarçatuvçi hissiyot darajasiga yetgan. Tanqidçi Kassavetisning «aniq personajlar» yaratiş va ularni «uzoq, azobli, murosasiz sahnalar» orqali ötkaziş mahoratini alohida taʼkidlagan, bu esa tomoşabinga ularning mohiyatiga kirib boriş, harakatlarini oldindan seziş va hatto motivlarini tuşuniş imkonini beradi. Keyinçalik Ebert bu filmni özining «Buyuk filmlar» röyxatiga kiritib, uni «Kassavetisning eng yaxşi işlaridan, ehtimol, eng yaxşisi» deb atadi.

«Time Out London» filmni his-tuyğu va hazil bilan ijtimoiy dinamikani oçib beriş qobiliyati uçun yuqori baholadi. Şunga qaramay, tanqidçilar kamçilikni ham körsatdi: ularning fikriça, Rowlandsning öyini baʼzan çegaradan ötib, manik psixozni tasvirlaşda melodramatik va itaruvçi bölib qoladi. Bunga qarşi, Falk erning rolida işonarli aqldan ozişni namoyiş etadi, bu esa birgalikda hayotiy energiyaga töla hayratlanarli va qiziqarli tomoşani yaratadi.

Film keskin tanqiddan ham xoli bölmadi. «The New Yorker» jurnalidagi Pauline Kael uni Ronald David Laingning aqldan oziş haqidagi ğoyalarini soddalaştirilgan talqin sifatida rad etdi. «The New Republic» muallifi Stanley Kauffmann esa undan ham qattiqroq bölib, filmni «mutlaqo qiziq emas va eʼtiborga loyiq emas» deb atadi. Aççiq şarhlari bilan maşhur Jon Saymon filmni «dahşatli» deb atab, uni ayamadi.

Film nufuzli röyxatlarda sezilarli eʼtirofga erişdi. Masalan, 2012-yilda «Sight & Sound» jurnali uni rejissyorlar sörovnomasida 59-öringa, tanqidçilar sörovnomasida esa 144-öringa qöydi. 2015-yilda BBC «A Woman Under the Influence»ni barça zamonlarning eng buyuk 31 ta amerikalik filmi qatoriga kiritdi. 1990-yilda kinolenta «madaniy, tarixiy yoki estetik ahamiyatga ega» sifatida AQŞ Milliy kinoreestriga kiritilib, bu röyxatdagi birinçi ellik film qatoriga kirdi.