After the Rain, on Thursday

Bir kuni, yomğirdan keyin, payşanba kuni, podşo Avdeyning birinçi öğil farzandi tuğildi. Xuddi şu kuni xizmatkor Varvaraning ham öğli tuğildi, karamda esa yangi tuğilgan taşlandiq bola topildi. Uçalasiga ham Ivan deb ism qöyildi — podşo Avdey bolalarni birga östirişni buyuradi. Biroq xizmatkor öz Ivanini podşoning beşigiga yaşirinça yotqizib, qolgan ikki bolani mehnat lageriga topşiradi.

Yigirma yil ötadi. Varvara boş xizmatkor bölib, taʼsirga ega bölgaç, soxta tsareviç (u uning haqiqiy onasi ekanini bilmaydi) Varvaraning talabi bilan özi taxtga ötirişga intiladi. Ammo podşo Avdey hiyla sezib, taxtni unga topşirişdan boş tortadi. Varvara gilamda uçib, lagerni boşqaruvçi akasi Yegoriyning oldiga boradi va ehtiyot yuzasidan tsareviç Ivan bilan taşlandiq Ivanni öldiriş kerakligini unga işontiradi. Ikki Ivan ham bu suhbatni eşitib, gilamda qoçib ketişadi.

Varvara-xizmatkor podşo Avdeyni taxtni topşiriş töğrisida farmon yozişga köndiradi. Ammo podşo butun hokimiyatning noloyiq qöllarga ötişiga yöl qöymay, saroy hazilkaşi yordamida hiyla işlatadi va farmon çiqaradi: Ivan faqat tsarevna Milolikaga (u bir oydan beri Koşçey Abadiyning asirligida) uylangandagina taxtni oladi, şuningdek, tsarevnani asirlikdan ozod qilgan kişiga yarim podşolik vaʼda qilinadi.

Hazilkaş podşo farmonini öqiydi va yordamga köplab köngillilar yiğiladi. Ammo Yegoriy aldab, hammani saroydan çiqarib yuboradi, Varvara-xizmatkor esa soxta tsareviç va Yegoriyni Milolikani olib qaytiş uçun Koşçeyning mamlakatiga yuboradi. Ularga qöşimça ravişda Koşçeyga tölaş uçun bir qop oltin tangalar va agar Kosçey tsarevnani oltinga almaştirişdan boş tortsa, uni öyinda garovga qöyişga rozi bölsa, işlatiş uçun sehrli şaşkalar beriladi (bu şaşkalarda har doim ularga egalik qilgan kişi yutadi).

Şu orada Ivan-tsareviç va Ivan-taşlandiq podşo bilan uçraşib, qisqa suhbatdan söng ular ham tsarevnani qutqariş uçun yölga çiqişadi.

Yegoriy va Ivan esa yölda oltinni xasisligi tufayli yöqotib qöyib, Koşçeyning oldiga yetib kelişadi va uni şaşka öynaşga köndirişadi. Yarim podşolikni garovga qöyib, Ivan Koşçeydan ikki partiyada tsarevnani va yarim podşolikni yutib oladi. Ammo Kosçey ölimi saqlanadigan kristall tuxumni garovga qöyişni taklif qiladi. Şu bilan birga şart qöyadi: agar Ivan yutsa, Kosçey yana bir marta öynab oliş huquqiga ega böladi. Kosçey qoidalarni doim buzib tursa-da, soxta tsareviç yutadi, ammo kelişuvni buzib, tuxumni olib uni sindirmoqçi böladi. Biroq tuxum soxta çiqadi. Yegoriy esa Koşçeyni piçoqlamoqçi böladi, u abadiy ekanini unutib qöyadi. Kelişuvni buzgani uçun jazo sifatida Kosçey sehrli uzuk yordamida ikkalasini ham daraxtga aylantirib qöyadi.

Ivan-tsareviç va Ivan-taşlandiq Koşçeyning mamlakatiga borayotib, gilamda botqoqqa tuşib qolişadi va u yerda soliq yiğuvçi qorovul ayol — Baba-Yaga bilan tanişadi. Uni öziga mehr qildirgaç, yigitlar Koşçeyning ertaklarni juda yaxşi körişini va şu yöl bilan uni yumşatiş mumkinligini bilib olişadi. Saroyga kelgaç, Ivanlar Koşçeyni dastgohli qöğirçoq teatrining tomoşabini bölişga köndiradi. Ivan-taşlandiq Koşçeyga Puşkinning baliqçi va baliq haqidagi ertagini aytib berayotganda, Ivan-tsareviç tsarevnani qidirib topadi. Aldovni foş qilgaç, Kosçey ikkalasini ham asir qiladi. Ammo u ikki Ivan bir-biriga mahkam boğlanganini körib, bitim taklif qiladi: agar Ivan-taşlandiq Şoh Babadurning oldiga borib, Koşçey uçun öt-quşni olib kelsa, Ivan-tsareviç ölim jazosidan qutuladi.

Taşlandiq qorovul ayolning oldiga qoçib boradi va undan gilamni sörab oladi, u gilamda Şohning oldiga uçadi va öt-quş qöşiq aytişdan boş tortayotganini bilib oladi. Ivan quşni qafasdan çiqarib yuborişni maslahat beradi, quş bir muddat rozi bölib, qöşiq aytadi. U qöpollikni yoqtirmaydi va odam yolğon gapirganini biladi. Saroy öyin-kulgilarining qöpolligidan quşning ahvoli yomonlaşayotganini körib, Ivan Şoh Babadurga «Dengiz tölqinlanadi — bir» degan yangi öyinni örgatadi, bu öyin Şohga juda yoqadi. Quşning Koşçey yonida yaşay olmasligini tuşunib, Ivan uni olib ketişni rad etgan holda uçib ketadi, ammo quş Ivanga ölim xavfi tuğilganini bilib, uning orqasidan uçadi.

Şu orada Ivan-tsareviç hiyla bilan asirlikdan qutulib, Milolikani topadi. Koşçey tomonidan daraxtga aylantirilgan odamlar yordamida ular kristall tuxumning soxta tuxum ostidagi ağdarilgan sandiqda ekanini bilib olişadi. Ammo qulflangan sandiqni oçib bölmaydi va Ivan döstini olib kelişga vaʼda berib, Milolikani tark etadi. Qorovul ayolning oldiga yetib kelgan Ivan-tsareviç Ivan-taşlandiqning gilamda Koşçey tomon uçayotganini köradi. Qorovul ayol tsareviçga sehrli qiliç beradi va u saroyga qaytib keladi, u yerda ikki Ivan Koşçeyning xizmatkorlarini muvaffaqiyatli mağlub etadi. Ammo Kosçey sehrli uzuk bilan tahdid qilib, Ivanlarni qurolni taşlaşga majbur qiladi.

Uçib kelgan öt-quş Koşçeyga Ivan-taşlandiqqa boğlanganini bildiradi va Kosçey yangi bitim taklif qiladi: u Ivan-tsareviçga Milolikani beradi, hammasi uning saroyida qoladi, şartiga köra Ivan-tsareviç kristall tuxumli sandiqni qöriqlaşi kerak böladi. Bu fikr Ivanga yoqmaydi: «Sen odamlarni halok qilasan, men esa senning ölimingni qöriqlaymanmi?» Kosçey hammaga özi tuzalganini isbotlaşga urinadi, ammo öt-quş yolğonni sezadi. Şunda Kosçey hammani işontiriş uçun yaxşilik qilişini bildirib: «Hozir Milolikani olib kelaman va hammani tört tomonga qöyib yuboraman», deydi. Ivan-tsareviçga işonç hosil qiliş uçun esa oltin sandiqni oçadi va kristall tuxumni olib, uni sindirmaslik şartini qöyadi. Ivan-taşlandiq sandiqda haqiqiy tuxum oçiq qolganini bilib, Ivan-tsareviçdan uni sindirişni söraydi. Ammo u qatʼiy qarşi çiqadi: «Qila olmayman, söz bergan edim». Va boşqa variantni taklif qiladi: «Qiliçni ol. Endi meni ham, bu laʼnati tuxumni ham çop. Sen bilan şart bölmagan».

Umidsizlikka tuşgan Ivan-taşlandiq qölidagi qurolni polga kuç bilan otadi. Koşçey, Ivan-tsareviç şartni buzib, soxta tuxumni sindirmoqçi bölgan deb öylab, darhol Milolikani olib keladi, uning Ivani ham nomard va pastkaş ekanini körsatmoqçi böladi. Rejasi işlamaganini körib, Kosçey Ivanni tuxum soxta emasligini bilganlikda ayblaydi. Ivan tuxum haqiqiy ekanini aytganda, aksini işongan Kosçey kulib: «Agar sen uning haqiqiy ekanini bilganingda, uni darhol…» deb, özi uni polga uradi va şu bilan özini halok qiladi.

Kosçey ölgaç, uning sehri barbod böladi va barça afsunlangan asirlar özlarining avvalgi insoniy qiyofasiga qaytişadi. Öt-quş tufayli podşo soxta tsareviçning öğli emasligini bilib oladi. Varvara-xizmatkor esa aldovini tan olib, öğli va Yegoriy bilan qoçib ketadi.