Alaipayuthey, şuningdek Alai Payuthey (tarjimasi: «Tölqinlar oqmoqda») — 2000-yilda suratga olingan tamil tilidagi romantik musiqiy hind filmi bölib, uning ssenariysi hammualliflikda yozilgan, prodyuserligi ham hammualliflikda bölgan, rejissyori Mani Ratnam. Boş rollarda R. Madhavan va Shalini (uning ijodidagi oxirgidan oldingi rol). Film tartibga qarşi qoçib ketgan ikki yoş turmuş qurganidan keyingi nikoh hayotining qiyinçiliklarini va anʼana bilan zamonaviylik örtasida ikkilanayotgan şahar hindlari orasida muhabbatning yetilişini aks ettiradi. Musiqasi va saundtrekini A. R. Rahman yozgan.
Filmning syujeti asosan Karthik (Madhavan) tomonidan orqaga qaytiş usulida eslanadi: u va Şakthi (Shalini) ota-onalarining istagiga qarşi, Çennay va uning şahar atrofidagi poyezdlari fonida qanday sevib qolişgani haqida. Film tanqidçilar tomonidan asosan ijobiy qabul qilingan.
Film 2001-yilda Berlin xalqaro kinofestivalida Yevropadagi premyerasini ötkazgan. U mamlakat içida va xalqaro miqyosdagi turli kinofestivallarda namoyiş etilgan. Film telugu tiliga dublyaj qilinib, «Sakhi» nomi bilan çiqarilgan. Keyinçalik Alaipayuthey 2002-yilda Şaad Ali rejissyorligida «Saathiya» nomi bilan hind tilida qayta suratga olingan.
1Rollarda
R. Madhavan, Shalini Kumar, Jayasudha
2Syujet
Karthik Varadarajan — mustaqil dasturiy injiner, farovon oiladan çiqqan bitiruvçi bölib, döstlari bilan…
Karthik Varadarajan — mustaqil dasturiy injiner, farovon oiladan çiqqan bitiruvçi bölib, döstlari bilan texnologik startap boşqaradi. Töyda u idealist tibbiyot talabasi, anʼanaviy örta sinf oilasidan çiqqan Şakthi Selvaraj bilan tanişadi. Kundalik şahar poyezdlarida bir qator tasodifiy uçraşuvlardan söng Karthik Şakthiga tajovuzkorona yaqinlaşadi va unga turmuş qurişni taklif qiladi. Şakthi dastlab ijtimoiy-iqtisodiy farqlarga işora qilib, rozi bölmaydi, ammo oxir-oqibat uning hislariga javob beradi. Karthik ota-onasini Şakthining oilasiga rasman sovçilikka yuborişga köndiradi. Biroq uçraşuv çoğida ota-onalar sinfiy farqlar sababli qattiq janjallaşib qolişadi va dilxun bölgan Şakthi munosabatni uzib, Kerala ştatidagi tibbiy lagerga ketadi.
Ajralib turgan paytda Karthik va Şakthi munosabatlarining çuqurligini anglab yetişadi. Ular qayta uçraşib, oilalarining bilimisiz va roziligisiz fuqarolik röyxatidan ötiş orqali yaşirinça nikohdan ötişadi. Oilalarga zarar yetmasligi uçun ular nikohni sir tutib, har biri öz ota-onasi bilan alohida yaşaşda davom etadi va buni oşkor qiliş uçun qulay vaqt kutadi. Şakthining opasi Poorni uçun kuyov tanlaş maqsadida boy oila Şakthining uyiga kelganida keskinlik avj oladi. Kelgan oila kutilmaganda ikki töy ötkazişni taklif qiladi, yaʼni öz kenja öğlini ham Şakthiga uylantirmoqçi böladi. Ilojsiz qolgan Şakthi Karthikka mavjud nikohi haqida tan oladi. Şu bilan birga Karthik ham haqiqatni oilasiga aytadi. Aldov deb hisoblagan har ikki tomon ota-onasi yangi turmuş qurganlarni voz keçib, öz uylaridan haydab çiqaradi.
Karthik va Şakthi birgalikda hayot boşlaş uçun kamtarona, yarim qurilgan kvartiraga köçib ötişadi. Dastlab baxtli bölsalar-da, tez orada oilaviy hayot kutilmagan moliyaviy va hissiy ziddiyatlarni keltirib çiqarişini, bu esa tez-tez ego bilan boğliq janjallarga olib kelişini his qilişadi. Vaziyat yanada oğirlaşadi, Şakthi begona bölib qolgan otasi oğir kasal bölib kasalxonaga yotqizilganini bilganda. U Karthikdan kasalxonaga birga borişni söraganida, u otasining unga nisbatan kuçli nafratini eslatib, ikkilanadi. Ertasi kuni u rozi bölsa-da, ular yetib borgunça otasi vafot etadi. Aybdorlik va qayğu içida qolgan Şakthi hissiy jihatdan özini çetga oladi va juftlik aççiq, jim begonalaşuv davriga kiradi.
Şakthi oilasiga yetkazilgan zararni tuzatişga intilgan Karthik Pooniningning buzilgan kuyovlik aloqasini tiklaş uçun yaşirinça aralaşadi. U Poorni bilan uning avvalgi sovçisi örtasida şaxsiy uçraşuvlarni taşkil qiladi va ularning yaraşişiga hamda nişonlanişiga muvaffaq böladi. Karthik bu aralaşuvini sir tutib, töy rasman belgilanganda Şakthini hayratga solmoqçi böladi. Biroq Şakthi bir kuni temir yöl bekatida Pooni Karthikni sof minnatdorçilik bilan quçoqlab turganini köradi. Quçoqlaşni nikohdan taşqari munosabat deb tuşungan Şakthi uyiga qaytadi, juda ranjigan holda.
Şakthi oxir-oqibat Pooniga taşrif buyuradi va u Karthikning öz uçun qilgan fidokorona harakatlari haqida gapirib beradi. Eriga şubha bilan qaraganidan qattiq puşaymon bölgan Şakthi yaraşiş uçun uyga şoşiladi. Şu paytda Karthikning startapi foydali şartnoma imzolaydi. Bu voqeani nişonlaş va xotini bilan yaraşiş istagida Karthik ular odatiy keçki uçraşuvi uçun temir yöl bekatiga boradi. Şu orada uyga şoşilayotgan Şakthi tezyurar transport vositasi bilan urib yuboriladi. Şakthi kelmagaç, vahimaga tuşgan Karthik şahar tibbiy muassasalarini şoşilinç qidiradi va nihoyat uni oğir ahvoldagi reanimatsiya bölimida topadi. Şakthi şoşilinç neyrojarrohlik operatsiyasidan söng komada yotgan edi.
Hindiston maʼmuriy xizmati (IAS) amaldori Ram oldinga çiqib, baxtsiz hodisa uçun özi javobgar ekanini aytadi va uni davolaşni tezlaştiriş uçun vaqtinça boşqa ism bilan kasalxonaga yotqizganini tuşuntiradi. Ğazablangan Karthik öz jahlini çiqarganida, Ramning xotini aralaşib, maşinani aslida özi haydaganini, Ram esa uni javobgarlikdan himoya qiliş uçun ayb öz zimmasiga olganini tan oladi. Ramning xotiniga bölgan çuqur sadoqati va himoyaçiligini körgan xijolat tortgan Karthik özining turmuş örtoği sifatidagi kamçiliklarini mulohaza qiladi. Şakthining töşagi yonida ötirib, u puşaymonligini izhor qiladi va yaxşiroq hamkor bölişga vaʼda beradi. Keyin Şakthi huşiga keladi va juftlik köz yoşlari bilan yaraşadi.
3Işlab çiqariş
Mani Ratnam 1998-yilgi «Dil Se..» hind filmidan keyin yangi yuzlar bilan romantik film suratga olişni tanladi…

Mani Ratnam 1998-yilgi «Dil Se..» hind filmidan keyin yangi yuzlar bilan romantik film suratga olişni tanladi va kiçik ekran aktyori R. Madhavanni tamil filmlarida aktyorlik debyuti uçun imzoladi. Madhavan 1996-yilda Santoş Sivan uçun sandal yoği reklamasida iştirok etgan edi, tajribali operator esa «Iruvar» filmiga rol tanlaş jarayonida Mani Ratnamga aktyorning suratlarini bergan edi. Rejissyor Madhavanni filmdagi rol uçun sinovdan ötkazgan, ammo «uning közlari juda yoş ekan» deb rad etgan va ular boşqa vaqtda birga işlaşlariga vaʼda bergan. 1999-yilda Mani Ratnam kutilmaganda Madhavanga qönğiroq qilib, «Keling, foto sessiya ötkazamiz. Men siz bilan film boşlayapman», deganida aktyor hayratga tuşgan.
4Rol tanlaş
Mani Ratnam dastlab boş ayol rolga ham debyutantni olmoqçi bölgan va Vasundhara Das bilan ekran sinovini…

Mani Ratnam dastlab boş ayol rolga ham debyutantni olmoqçi bölgan va Vasundhara Das bilan ekran sinovini ötkazgan, şundan söng 1999-yil aprelida rolga Şalinini imzolagan.
Poorni roli uçun Swarnamalya tanlangan, rejissyor uni televizion körsatuvda körib, keyin filmga ekran sinovidan ötişga taklif qilgan. Aktrisa filmda makiyajsiz iştirok etgan va öz replikalarini ham özi dublyaj qilgan. Teatr aktyori Karthik Kumar («Evam» teatridan) ham öz kinodebyutini Şakti uçun potentsial sovçi rolidagi kiçik yordamçi rolda boşlagan. «Sethu» (1999) filmi bilan erişgan muvaffaqiyatidan oldin Vikram Mani Ratnam tomonidan Swarnamalyaning kuyovi rolini öynaşga taklif qilingan, ammo bu taklifni rad etgan. Televizion aktrisa Sriranjani uşbu filmda Madhavanning kelini sifatida kinodebyut qilgan, Raviprakaş esa Şalinining otasi rolida paydo bölib, şu film bilan aktyorlik debyutini qilgan. Pondy Ravi politsiya xodimi rolida körinadi va bu film uning «birinçi katta imkoniyati» hisoblanadi. Mani Madhavanning otasi rolini işlab çiqaruvçi Pyramid Natarajanga topşirgan. Filmning yordamçi rejissyorlaridan biri Azhagam Perumal uy egasi rolini öynaş uçun tanlangan, çunki Mani Ratnam ğayrioddiy uy egasi rolini öynaş uçun «Jagathy Sreekumarga öxşagan kimdir»ni qidirgan.
Filmda ikki yetakçi aktyor yordamçi rollarda iştirok etişi talab qilingan, şu sababli Khuşbu bir rolga tanlangan. Şah Rukh Khan, Mammootty yoki Mohanlal körib çiqilgandan söng, Mani Ratnam boşqa rolga Arvind Svamini imzolagan, bu esa Alai Payuthey ularning törtinçi birgalikdagi loyihasi bölişiga olib kelgan. P. C. Sreeram yetti yildan söng Mani Ratnam bilan hamkorligini tiklagan, rejissyor esa boşqa loyihalari uçun Santoş Sivan va Rajiv Menon örtasida ikkilanib yurgan. A. R. Rahman dastlab faqat filmning fon musiqasini yoziş uçun imzolangan, çunki film dastlab qöşiqsiz rejalaştirilgan edi; ammo fikr özgargaç, töqqizta qöşiq yozildi.
5Suratga oliş
Mani Ratnamning boşqa loyihalari singari, film rasmiy boşlanişsiz start oldi, va dastlab suratga oliş tört…

Mani Ratnamning boşqa loyihalari singari, film rasmiy boşlanişsiz start oldi, va dastlab suratga oliş tört oydan kamroq vaqtda tugaşi kutilgan edi. Suratga olişning dastlabki yetti kunida Mani Ratnam Shalini iştirok etgan qismlarni suratga oldi va Madhavanni töplamda qolib, uning işlab çiqariş jarayonini kuzatişga majbur qildi. Aktyor suratga olgan birinçi sahna Şakthining onasi rolini ijro etgan Jayasudha iştirok etgan tanaffusdan keyingi sahna böldi. «Evano Oruvan» va «September Matham» qöşiq sahnalari mos ravişda Western India Plywood mehmonxonasida va Dharmadam orolida suratga olingan. «Evano Oruvan» Kannurda suratga olingan, çunki qöşiq sahnasi yomğirni talab qilgan va jamoa mavsumiy yomğirlarni kutib, köp kunlab kutişga majbur bölgan. Jamoa Srinagarda 25 kun davomida suratga olgan va Kaşmir mojarosi tufayli 2003-yilgaça bu hududda suratga olgan oxirgi işlab çiqariş jamoasi bölgan. «Paçai Nirame» qöşiği Kaşmirda suratga olingan. Bu qöşiq haqida Sreeram qöşiq «pastel ranglardagi yorqin ranglarni talab qilgani» uçun ranglarni kuçaytiriş maqsadida gradiyentli filtrdan foydalanganini va köplab filtrlar işlatganini aytgan. 2000-yil martida Spencer Plazaʼdagi Music Worldʼda «Yulduzlar bilan tanişing» reklama tadbiri ötkazilgan va yiğiliş muvaffaqiyatli deb taʼriflangan. Işlab çiqariş jarayoni haqida Madhavan rejissyordan kino işlab çiqarişning texnik jihatlarini örganganini aytgan va u sahnada bölsa-da, bölmasa-da, filmning butun ssenariysini örganganini qöşimça qilgan, Mani Ratnam bilan işlaş bunday sadoqat va fidoyilikni ilhomlantirişini taʼkidlagan.
6Saundtrek
Filmga hamroh bölgan musiqiy fonni A. R. Rahman yozgan. Çiqarilgandan söng albom keng tanqidiy eʼtirof…

Filmga hamroh bölgan musiqiy fonni A. R. Rahman yozgan. Çiqarilgandan söng albom keng tanqidiy eʼtirof qozondi, olti lakdan ortiq kassetalar sotildi va 2000-yilda «Filmfare» mukofotining eng yaxşi musiqa rejissyori nominatsiyasida ğolib böldi. Bu Rahmanning kompozitor sifatidagi 50-filmi edi. Saundtrekda Rahman bastalagan va Vairamuthu sözlari yozgan 10 ta qöşiq mavjud, faqat sarlavha qöşiği «Alai Payuthey» bundan mustasno (uni 18-asr karnatik musiqa bastakori Oothukkadu Venkata Kavi yaratgan va u Kanada ragaʼsiga sozlangan). «Yaro Yarodi» qöşiği keyinçalik 2008-yilgi «The Accidental Husband» amerikalik filmida işlatilgan. Audio huquqlari 1999-yilda ança maşhur musiqa yorliği bölgan «Saregama»ga sotilgan.
Karthik filmda xor qöşiqçisi sifatida iştirok etgan, Clinton Cerejo esa fonogramma qöşiqçisi sifatida debyut qilgan. «Kadhal Sadugudu» qöşiği ijroçisi S. P. Çaran uçun katta yutuq bölgan.
7Çiqarilişi va qabul qilinişi
Alaipayuthey 2000-yil 14-aprelda, Puthandu (tamil yangi yili) bayrami davrida çiqarilgan. «The Hindu»…

Alaipayuthey 2000-yil 14-aprelda, Puthandu (tamil yangi yili) bayrami davrida çiqarilgan. «The Hindu» gazetasi yozdi: «Tölqinsimon harakatlar faqat sarlavha kartoçkasi bilan çeklanmaydi. Alaipayuthey vaqt böylab orqaga va oldinga harakatlanadi va bu harakat ozgina sirli şubha ipini ham saqlab turadi. Quvonç va yengil ruhdan jiddiylik va qayğuga ötiş taassurot qoldiradigan tölqinlarni hosil qiladi». Boş juftlikning ijrosi maqtovga sazovor bölib, şunday deyilgan: «Shalini yana bir bor tabiiy ijroçi ekanini isbotlaydi, Madhavan esa sinovdan osonlik bilan ötadi». Rediff.com saytidan Şobha Warrier filmga örtaça şarh berib, film «eski şişa idişdagi eski şarob» ekanini va «filmda yaxşi baho olgan yagona şaxs P. C. Sreeram» ekanini aytgan, «u kamerasidan rangli qalam sifatida foydalangan va zarbalar şunçalik ajoyib gözalki, film tugagaç, tomoşabin faqat vizual ziyofatni eslab qoladi» deb yozgan. Ijrolar haqida tanqidçi Madhavanning «yoqimli va gözal körinişda, oxirgi eng muhim sahnada butunlay yöqolgan holda bölsa-da, öz vazifasini ajoyib bajaradi» ekanini, Şalinining esa «juda gözal, ammo bolalik davridagi yulduzi sifatidagidek oçiq emas» ekanini taʼkidlagan.
«Tamil Star» yozdi: «Texnik jihatdan deyarli mukammal film, ammo intensivlik yetişmaydi». Kalki jurnalining Krişna Çidambaram Shalini va Madhavanning ijrosini maqtagan, şuningdek Aravind Svami va Kuşbuning kiçik rollarini ham qadrlagan hamda nikohdan keyingi işqalanişni gözal körsatgani uçun ham taʼriflagan. «Sify» musiqa, rejissyorlik, ijro va operatorlik işini maqtagan, ammo Lalitha va Sukumari yetarli darajada işlatilmagani hamda «texnik mukammallikka köproq eʼtibor beriş filmning hissiy mazmuniga taʼsir qilgani»ni qayd etgan.
8Boşqa versiyalar
Alaipayuthey telugu tiliga dublyaj qilinib, «Sakhi» nomi bilan çiqarilgan. Keyinçalik u 2002-yilda Şaad Ali…
Alaipayuthey telugu tiliga dublyaj qilinib, «Sakhi» nomi bilan çiqarilgan. Keyinçalik u 2002-yilda Şaad Ali tomonidan hind tiliga «Saathiya» nomi bilan qayta suratga olingan. Bu rejissyor öz filmlarining işlab çiqariş huquqlarini boşqa tilda qayta suratga oliş uçun birinçi marta sotgan holat edi, çunki u ilgari filmni özi dublyaj qilib çiqarişni tanlagan edi.
9Meros
Alaipayuthey Madhavan uçun muvaffaqiyatli kino karerasini boşlab berdi va uni romantik qahramon sifatida…

Alaipayuthey Madhavan uçun muvaffaqiyatli kino karerasini boşlab berdi va uni romantik qahramon sifatida taqdim etdi. Şundan beri u Mani Ratnam loyihalarining doimiy aktyorlaridan biriga aylandi va «Dumm Dumm Dumm» (2001), «Kannathil Muthamittal» (2002), «Aayutha Ezhuthu» (2004) va «Guru» (2007) filmlarida yetakçi rollarda iştirok etdi. Şu orada Shalini relizdan oldin Ajith Kumar bilan kutilayotgan nikohi tufayli karerasini tugatişga rozi bölgan edi va Alaipayuthey uning oxirgidan oldingi relizi böldi. Swarnamalya tanqidçilar tomonidan maqtalgan ijrosidan keyin ham bir qança taklif oldi, ammo şundan beri önta filmining sakkiztasi muvaffaqiyatsiz bölgani sababli u yetakçi aktyorlar qatoriga kötarila olmadi. Relizdan keyin aktrisa baʼzi sahnalarining filmdan kesib taşlanganidan norozi ekanini bildirgan. 2011-yil iyulda Janani Iyer filmdagi Shalini qahramonining roli «haqiqatan ham qiyin» deb hisoblaşini aytgan. Gautham Vasudev Menon «Evano Oruvan» qöşiğidan oldingi sahna «deyarli töğridan-töğri haqiqiy hayotdan olingan» ekanini va u öz filmlariga şunday lahzalarni kiritişga «harakat qilganini» oçiqlagan. Film ibodatxonalarda ötkaziladigan töylarga qiziqiş uyğotgan. «Yaaro Yaarodi» qöşiği amerikalik «The Accidental Husband» filmida işlatilgan.
10Madaniyatda
Bir qança boşqa rejissyorlar Alaipayutheyʼga madaniy işoralar qilgan, filmdagi sahnalar va qöşiqlarga ham…
Bir qança boşqa rejissyorlar Alaipayutheyʼga madaniy işoralar qilgan, filmdagi sahnalar va qöşiqlarga ham işora qilingan. Madhavanning poyezdda Şalinidan qöl söraş sahnasi «Boss Engira Bhaskaran» (2010) filmida parodiya qilingan, bunda Bhaskaran (Arya) Çandrika (Nayanthara) bilan şunday qilişga urinadi, ammo muvaffaq bölmaydi. Madhavan bu filmni körgaç, şunday degan: «Bu lavhaning «Boss Engira Bhaskaran» filmida körsatilişi yoqimli hayratlaniş böldi. Bu menga juda şirin hurmat böldi. Uşbu sahnani tomoşa qilgaç, öşa paytda qançalik ozğin bölganimni körib, juda kulib ketdim!» «Budget Padmanabhan» (2000) filmida Vivek Bhuvaneswari bilan simlar bilan boğlangan stakanlar orqali gaplaşadi. Vivek filmdagi Madhavanning replikasini uning ovozini taqlid qilib aytadi, söng film qöşiğini kuylab Theni Kunjarammalning köziga şikast yetkazadi. «Majunu» (2001) filmida Vivek döstlari bilan telefon kabinasida «Yaro Yarodi» qöşiğini kuylab, telefonda gaplaşayotgan ayolni hayratga soladi, ammo ayol eri politsiya inspektori ekanini aytadi, şundan söng u «Snegithane» qöşiğining satridan «En Garuvam Azhindhadhadi» deb kuylaydi. «Şahjahan» (2001) filmida Vivek va Kovai Sarala qahramonlari «Snegithane»ni hazil ohangida kuylaşadi. Telugu filmi «Athanu» (2001)da AVS qahramoni Sana qahramoniga qaraşga burilganda, fonda «Snehithudaa» ijro etiladi.
Hind teleseriali «Beintehaa» tamil tiliga «Alaipayuthe» nomi bilan dublyaj qilingan. Filmdagi qöşiqlar bir qança film nomlariga ilhom bergan: «Snegithiye» (2000), «Kadhal Sadugudu» (2003), «Evano Oruvan» (2007), «Paçai Nirame» (2008), «Ragasiya Snehithane» (2008) va «Endrendrum Punnagai» (2013). «Vinnaithaandi Varuvaayaa» (2010) filmining dastlabki reklama postrlari Alaipayuthey va boşqa filmlardan ilhomlangan. Karthik Subbaraj ham 2025-yilgi «Retro» tamil badiiy filmi uçun musiqiy havola sifatida Alaipayuthey musiqasini tavsiya qilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Alaipayuthey» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.