Ali: Fear Eats the Soul

Film 1973 yil sentabrida ön beş kun içida suratga olingan. U «Marta» va «Effi Briest» filmlari suratga olinişi orasidagi tanaffusda kinematografik maşq sifatida rejalaştirilgan.

Ali rolini rejissyorning sevgilisi El Hedi ben Salem ijro etgan. Bar egasi Barbara rolida avstriyalik aktrisa Barbara Valentin suratga tuşgan. U 80-yillarda Queen guruhining afsonaviy vokalisti Freddie Mercuryning hayot yöldoşi bölgan.

Brigitte Mira — Emmi Kurovski

El Hedi ben Salem — Ali

Barbara Valentin — Barbara, barmen

Irm Hermann — Krista, Emmining qizi

Rainer Werner Fassbinder — Eugen, uning eri

Karl Sçeydt — Albert

Elma Karlowa — Frau Gargus

Anita Buçer — Frau Ellis

Gusti Kreissl — Paula

Walter Sedlmayr — Angermayer, oziq-ovqat savdogari

Liselotte Eder — Frau Munçmeyer

Marquard Bohm — Gruber, uy egasining öğli

Harke Bohm — şifokor

Kann kinofestivali 1974:

FIPRESCI mukofoti

Ekumenik hakamlar hayʼati mukofoti

Çikago xalqaro kinofestivali:

Kumuş Hugo

Deutsçer Filmpreis:

Eng yaxşi ayol boş rol

Oksana Timofeyeva filmning «bugun, qirq yil ötib ham faşizmga, irqçilikka va ksenofobiyaga qarşi eng yaxşi filmlardan biri bölib qolayotganini» yozadi. Filmda «dahşatli zöravonlik sahnalari, oğir dramatizm, fojiaviy ruhiy zöriqiş yöq, lekin kinoya va hatto har doim ham darhol sezilmaydigan komediya elementlari bor». Fassbinder tasvirlagan faşizm «ölim lagerlarida va gaz kameralarida emas, balki eng oddiy kundalik haqiqatda» yaşaydi: «Faşizmning ijtimoiy tanasi qörquv bilan ruhi böşab qolgan obyivatellardan taşkil topgan». Asosiy qahramonlarda «hammasi turliça: u erkak, yoş, muhojir, u esa ayol, keksa, nemis», lekin ularni birlaştirgan narsa «faqat va asosan muhabbat emas», balki «işçi sinfga mansublik»: «Bu zulm ostidagilarning muhabbati haqidagi film — har bir tomonning zulm tajribasi öziga xos, va bu tajribalarning farqidan murakkab dialektika tuğiladi, unda muhabbat solidarlikdan ajralmas bölib qoladi».

Fassbinderning öninçi beş filmi Sirkning «All That Heaven Allows» filmi belgilagan andozaga juda aniq amal qiladi. Fassbinder Sirkning stilizatsiyasi, rang, yoruğlik, rakurs va kadrlaşdan foydalanadi. U Sirk qöygan melodrama şartliligini nafaqat qabul qiladi, balki kuçaytiradi: ijtimoiy tiplarni mustahkamlaydi, personajlarni qatʼiy belgilangan ijtimoiy sinf doiralariga joylaydi. Şu usullar bilan Fassbinder tomoşabinni personajlarga hissiy qöşilişdan va hamdardlikdan çetlaştiradi, voqeani intellektual darajada qabul qilişga majbur qiladi, yoş, ijtimoiy mavqe va iqtisodiy sinf personajlarning yaşaş tarzini qanday belgilaşini anglatadi. Ali va Emmi munosabatlarining boşida atrofdagilarning töliq rad etişiga duç kelib, sayohatdan qaytgaç, jamiyatning munosabatidagi özgarişni köradi. Atrofdagilar endi ularni qabul qiladi, lekin bu qabul ularni ekspluatatsiya qiliş imkonini beradigan ijtimoiy rollar doirasidan çiqmaydi.

Fassbinder «muhabbat ijtimoiy bostirişning eng ayyor, eng samarali vositasi» degan eʼtiqodini ilgari suradi va «Angst essen Seele auf» uning qaraşining bezovta qiluvçi tasviridir. Ijtimoiy bosimning kamayişi qahramonlarni yolğizlikka olib keladi: ular şaxsiy munosabatlarini boşqalar bilan bir xil ön-xayollarga tayanib belgilaşini va özlarini kamsitgan odamlarga öxşab qolişlarini köradi.

Fassbinder şunday deydi: «Sizda bor deb öylagan, lekin aslida his qilmayotgan his-tuyğular haqida gapiradigan filmlar — töğri jamiyat aʼzosida bölişi kerak deb öylagan his-tuyğular — bunday filmlar sovuq bölişi kerak». Şunga qaramay, filmning sovuqligi özi tomoşabinlarda his-tuyğular uyğotadi, uning sovuqligi ularni çuqur muzlatib qöyadi. Şunday qilib, Fassbinderning tomoşabinni nafaqat öylaşga, balki his qilişga majbur qiladigan filmlar suratga oliş paradoksal qobiliyatini qayd etiş mumkin.

Şunga öxşaş voqeani «Amerikalik askar» filmidagi xizmatkor hikoya qiladi:

«Taqdir har doim ham kulgili emas. Gamburgda Emmi ismli tozalovçi ayol yaşardi, unga 60 yoki 65 yoş bölgan edi. Bir kuni uyga qaytayotganda qattiq yomğir yoğdi va u gastarbayterlar uçun möljallangan barga kirdi, ötirib kola içdi. Tösatdan bir yigit undan raqs tuşişni söradi. U dahşatli darajada katta, kengaygan yelkali edi. Emmi uni jozibali deb topdi va u bilan raqsga tuşdi. Keyin yigit uning yoniga ötirib, suhbatlaşdi. U yaşaydigan joyi yöqligini aytdi va Emmi unga özi bilan birga kelişni taklif qildi.

Ha, uyda u Emmi bilan birga yotdi, bir neça kundan keyin esa ular turmuş qurişlari kerakligini aytdi. Xullas, ular turmuş qurişdi.

Tösatdan Emmi juda yoşargandek böldi, orqadan qaraganda 30 yoşlardagidek körinardi, va yarim yil davomida ular juda baxtli yaşaşdi. Ularda doim ziyofatlar bölardi. Lekin bir kuni Emmini ölik holda topişdi — öldirilgan edi. Uning böynida muhr-uzukdan qolgan iz bor edi.

Politsiya uning erini hibsga oldi. Uning ismi Ali edi va uzukda ham A harfi bor edi. Lekin u köp döstlarining ismi Ali ekanini va ularning hammasida şunday muhr-uzuk borligini aytdi. Şunda Gamburgda ismi Ali bölgan barça turklardan söroq qilişdi. Lekin köpçiligi Turkiyaga qaytib ketgan edi, boşqalari esa heç narsani tuşunmadi».

Şu film tufayli GusGus guruhi öz nomini oldi (Barbara Alига kus-kus tayyorlaydi).