All That Heaven Allows

1970-yillar boşidagi tanqidçilarning siyosiylaşganligi tufayli Sirkning filmlariga alohida eʼtibor qaratildi. Natsistlar Germaniyasidan qoçib kelgan, öşa paytda allaqaçon taniqli teatr va kino rejissyori bölgan Duglas Sirk çap qaraşlarga ega edi va Brextning estetikasini yoqtirardi. Ammo Gollivud kompaniyalari uçun işlaş uni studiya standartlariga böysunişga va tomoşabin didiga moslaşişga majbur qilardi. Şu sababli Sirk öz qaraşlari va ğoyalarini taşqi şakllar (rang, bezak, yoruğlik va hokazo) orqali ifodalagan.

Filmni suratga olişda Sirkka qöyilgan asosiy çeklov majburiy baxtli oxir edi. Ehtimol, şu talab tufayli filmning oxiri ança beöxşov çiqqan. Ammo boşqa tomondan, bu material Sirkka Amerika örta sinfiga keng va oçiq tanqid qiliş imkonini berdi, bu sinfda ijtimoiy bosim asosiy tamoyil hisoblanadi. Uayman Xadson bilan romantik munosabatlari uçun öz doirasi tomonidan rad etiladi, çunki Xadson nafaqat yoş, balki boğbonçilik bilan şuğullanadi, yaʼni mehnatkaş odam. Filmning boşida jamiyatning undan nimani kutişi aniq körsatilgan: qolgan umrini marhum eri xotirasiga va voyaga yetgan bolalariga ğamxörlik qilişga bağişlaşi; agar qayta turmuşga çiqsa, faqat döstlik uçun çiqişi kerak. Şu bilan birga, uning doirasi uning uylangan erkak bilan mumkin bölgan yaşirin romaniga nisbatan ança mehribon va hatto yoş emas erkakning ança yoş ayol bilan nikoh taklifini xursandçilik bilan nişonlaydi. Sirk bu epizodlarni burjuaziyaning ikkiyuzlamaçiligini, hissiy bankrotligini va buzuqligini körsatiş uçun işlatadi, qaçonki gap ularning ijtimoiy elitarizmini saqlab qolişga kelganda:

Amerikalik orzuning eng muqaddas jihatlariga qarata aççiq hujum. Boylik snobizm va tor fikrlilikni, oilaviy birdamlik ksenofobiya va öliklarga siğinişni keltirib çiqaradi, moddiy farovonlik esa tabiiy his-tuyğularni unutişga olib keladi. Jozibali manzara ostida (ekspressionistik rang portlaşlari, aks ettirişlar va mise en abyme) çirigan özak yaşiringan: faqat obröli va odobli körinişni saqlaşga bağişlangan hayotlarning dahşatli umidsizligi.

Agar Sirk tanqid borasida yaxşi natijaga erişgan bölsa, hozirgi vaziyatga muqobil taklif berişda unçalik silliq ketmagan. Gollivud mafkuraviy standartlari va janr diktati öz çeklovlarini qöyadi. Tabiat bilan uyğunlikda yaşaydigan, özini özi taʼminlaydigan, ijtimoiy odatlarni rad etadigan va Uaymanni jamiyatdan voz keçişga daʼvat qiladigan Xadson 1960-yillardagi kontrmadaniy harakatlarning ötmişdoşi bölib turadi. Ammo ulardan farqli ölaroq, unda siyosiy platforma yöq va şuning uçun haqiqiy yeçim taklif qilmaydi. Sirk öziga qöyilgan çeklovlar doirasida yeçimni Thoreauʼga işoralar orqali topadi, ammo bunday yeçim Sirkning özini qanoatlantirmasa kerak. U Xadson va Uayman munosabatlarining mörtligini körsatadi: masalan, Xadson yopiştirgan va Uayman tasodifan sindirib qöygan Wedgwood çoynagi, şuningdek, filmning oxirida avariya natijasida jarohat olgan Xadsonning özi. Xuddi şuningdek, ramziy maʼnoga ega bölgan filmning oxiri, unda tomoşabin oynadan körinib turgan, ilgari Xadson bilan boğliq bölgan kiyikni köradi. Oyna Xadson va Uaymanni tabiatdan ajratib turadi. Oxir aniq baxtli bölsa-da, qahramonlarning keyingi taqdiri haqida maʼlum bir noaniqlik va taşviş qoladi.

«Fear Eats the Soul» (rejissyor R. V. Fassbinder)

«Far from Heaven» (rejissyor Todd Haynes)