1823-yil, Vena. Bir paytlar imperator saroyining hurmatli kompozitori bölgan Antonio Salieri hozir ruhiy kasalliklar şifoxonasida yaşaydi va özining hayoti haqida eʼtirof qiladi. Uning hikoyasi yoş Wolfgang Amadeus Mozart bilan ötgan kuraş atrofida quriladi. Mozart osmon ovozidek gözal musiqa yaratadi, Salieri esa hasad va hayrat orasida qolib, Xudo oldida raqibini yöq qilişga qasam içadi.
Filmni rejissyor Miloš Forman suratga olgan, ssenariy muallifi esa Peter Shaffer, u özining pyesasi (1979) asosida yozgan. Boş rollarda F. Murray Abraham (Salieri) va Tom Hulce (Mozart). Janri — biografiya, drama va musiqali film. Studiya: Orion Pictures. Film AQŞda 1984-yil 19-sentabrda prokatga çiqqan. «Amadeus» 8 ta «Oskar» mukofotini qölga kiritgan, yana 32 mukofot va 13 nominatsiyaga sazovor bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
F. Murray Abraham, Tom Hulce, Elizabeth Berridge
Miloš Formanrejissyor
F. Murray Abrahamaktyor
Tom HulceaktyorEBElizabeth BerridgeaktyorSCSimon CallowaktyorRDRoy DotriceaktyorCEChristine Ebersoleaktyor
Jeffrey Jonesaktyor
Vincent Schiavelliaktyor
Peter Shafferssenariy muallifi
Wolfgang Amadeus Mozartkompozitor·Ensiklopediyadan
«Amadeus» (ingl. Amadeus) — Amerikaning badiiy filmi. Uni rejissyor Miloš Forman suratga olgan, ssenariy muallifi Peter Şaffer. Film şu nomli pyesa (1979) asosida yaratilgan va 8 ta «Oskar» mukofotini, yana 32 ta mukofot va 13 ta nominatsiyani qölga kiritgan.
Peter Şaffer pyesasi, filmning asosi bölgan, kompozitorlar Wolfgang Amadeus Mozart va Antonio Salieri hayotining erkin va juda badiiylaştirilgan talqinidir. Pyesa A. S. Puşkinning «Mozart va Salieri» nomli «kiçik fojiasi» hamda şu asarga asoslangan N. A. Rimskiy-Korsakov operasi taʼsiri ostida yozilgan.
2019-yilda film Milliy reyestrga kiritildi.
3Syujet
1820-yillar. Antonio Salieri (F. Murray Abraham) muvaffaqiyatsiz öz joniga qasd qilişga urinib, aqldan…
1820-yillar. Antonio Salieri (F. Murray Abraham) muvaffaqiyatsiz öz joniga qasd qilişga urinib, aqldan ozganlar uyiga tuşadi. Uni eʼtirof qiliş uçun yoş ruhoniy (Richard Frank) keladi va Salieri unga öz hayoti tarixini aytib beradi.
1760-yillarda juda kiçik Wolfgang Amadeus Mozart (Miroslav Sekera) musiqiy mahorati bilan hammani hayratga soladi. Uni siğinadigan Salieri (Martin Kavina) esa tinmay maşq qiladi va Xudodan musiqaçi bölişini söraydi. 1774-yilga kelib Salieri Venada saroy kompozitori lavozimini oladi va bevosita imperator Iosif II (Jeffrey Jones) bilan şuğullanadi.
Yetti yildan söng Mozartning homiysi (Tom Hulce), Zalsburg knyazi-arxiyepiskopi (Nicholas Kepros) qabulida Salieri hayratga tuşadi: buyuk musiqaçi beparvo, qöpol va vulgar kulguvçi masxaraboz ekan. Taqvodor katolik Salieri Xudo nega bunday buyuk isteʼdodni öziga emas, qöpol Mozartga bergani haqida tuşuna olmaydi. Unga Xudo özining mediokrligini masxara qilib, gözal musiqani aynan Mozart orqali yaratayotgandek tuyulib ketadi. Salieri Xudodan voz keçadi va Mozartdan qasos olişga, uni yöq qilişga qasamyod qiladi.
Salieri Mozartning dösti va ittifoqçisi bölib körinadi, uning obrösini buziş va asarlarini muvaffaqiyatsiz qiliş uçun barça kuçini sarflaydi. Mozartning soğliği, oilasi va saroydagi obrösi uning spirtli içimlikka berilganligi tufayli jiddiy zarar köradi, lekin uning musiqasi baribir ajoyib bölib qoladi.
Mozartning otasi (Roy Dotrice) Venaga öğlining oldiga keladi va uning nikohi hamda xulq-atvoriga norozilik bildiradi. Zalsburgga qaytgaç, ota tez orada vafot etadi. Salieri Mozartga uning otasi özi uçun rekviyem buyuriş maqsadida tirilganiga işontiradi. Salieri partituraga ega bölib, Mozartni öldirib, söngra rekviyemni öz dafnida öz asari sifatida ijro etişni umid qiladi.
Şu orada Mozartning dösti Emanuel Sçikaneder (Simon Callow) unga «xalq uçun» opera yozişni taklif qiladi. Mozart rozi bölib, «Sehrli fleyta»ni yaratadi. Opera katta muvaffaqiyat qozonadi, ammo spektakl vaqtida çarçagan Mozart huşidan ketadi. Salieri uni uyiga olib boradi va rekviyemni davom ettirişga köndiradi, özi esa töşakka mixlangan Mozartning körsatmasi bilan notalarni yozib boradi. Dam oliş uçun töxtagan Mozart Salierining doim uning dösti bölganiga uçun minnatdorçilik bildiradi. Salieri esa Mozart — özi bilgan eng buyuk kompozitor ekanligini tan oladi.
Ertasi kuni ertalab Konstansa (Elizabeth Berridge) qaytib keladi. U Salieriga darhol ketişni talab qiladi va tugallanmagan rekviyemni qulf ostiga yaşiradi. Konstansa Mozartning karavotiga yaqinlaşib, uning ölganini aniqlaydi. Mozartni sönggi manzilga kuzatişga bir neça yaqin odam keladi, uni umumiy qabrga kömişadi.
Yoş ruhoniy Salierining eʼtirofidan larzaga tuşadi. Keksa kompozitor «rahmdil» Xudo Salierining Mozart musiqasini öğirlaşiga yöl qöymaslik uçun uni öldirişni afzal körganini aytadi. Söngra Salieri aççiq istehzo bilan ruhoniy va dunyodagi barça mediokritlar uçun, öz ordeni homiysi sifatida ibodat qilişga vaʼda beradi. Navbatçi (Brian Pettifer) Salierini köplab aqldan ozganlar orasidan hojatxonaga olib boradi. Salieri ularga: «Men sizlarni keçiraman, hammangizni keçiraman…» deb murojaat qiladi. Mozartning jarangdor kulgisi eşitiladi.
4Ijodiy guruh
Rejissyor: Miloš…
Rejissyor: Miloš Forman
Ssenariy muallifi: Peter Şaffer
Prodyuserlar: Sol Zaentz, Bertil Olsson, Michael Hausman
Kompozitorlar: Wolfgang Amadeus Mozart, Antonio Salieri, Giovanni Battista Pergolesi
Operator: Miroslav Ondříček
Montaj: Michael Çandler
Kostyum rassomi: Theodor Pištěk
5Mukofotlar
1985-yil 25-martda Los-Anjelesda «Oskar» mukofotlari topşiriş marosimi bölib ötdi. Yil eng yaxşi filmi…
1985-yil 25-martda Los-Anjelesda «Oskar» mukofotlari topşiriş marosimi bölib ötdi. Yil eng yaxşi filmi mukofotini topşiriş uçun finalda sahnaga keksa Lawrence Olivier çiqdi. U şunçalik hayajonlanganidan nomzodlarni eʼlon qiliş örniga şunçaki öqidi: «Bu „Amadeus“». Şundan söng sahnaga filmning prodyuseri Sol Zaentz çiqdi va minnatdorçilik nutqida boşqa nomzodlarni ham eslaşni unutmadi: «Dahşat maydonlari», «Askar hikoyasi», «Hindistonga sayohat» va «Yurak joylari».
Umuman olganda, film 8 ta «Oskar», 4 ta BAFTA, 4 ta «Oltin globus» va boşqa köplab nufuzli mukofotlarga sazovor böldi.
1985 «Oskar»
Eng yaxşi film (prodyuser: Sol Zaentz)
Eng yaxşi rejissyor (Miloš Forman)
Boş rolda eng yaxşi aktyor (F. Murray Abraham)
Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Peter Şaffer)
Eng yaxşi kostyum dizayni — Theodor Pištěk
Rassomning eng yaxşi ishi — Patricia Von Brandenstein (postanovşçik), Karel Černý (dekorator)
Eng yaxşi grim — Paul LeBlanc, Dick Smith
Eng yaxşi ovoz — Mark Berger, Thomas Scott, Todd Boekelheide, Christopher Newman
1986 BAFTA
Eng yaxşi operator ishi (Miroslav Ondříček)
Eng yaxşi montaj
Eng yaxşi grim
Eng yaxşi ovoz
«1985 Oltin globus»
Dramadagi eng yaxşi badiiy film
Eng yaxşi badiiy film rejissyori (Miloš Forman)
Badiiy filmdagi eng yaxşi aktyor (F. Murray Abraham)
Badiiy film uçun eng yaxşi ssenariy (Peter Şaffer)
«1985 Sezar»
Eng yaxşi xorijiy film (Miloš Forman)
1985 David di Donatello
Eng yaxşi xorijiy film (Miloš Forman)
Eng yaxşi xorijiy film rejissyori (Miloš Forman)
Eng yaxşi xorijiy aktyor (Tom Hulce)
6Faktlar
Filmda hikoya qilingan voqea uydirma bölib, Şaffer yaratgan Salieri obrazi asl şaxsga heç qanday aloqasi yöq.…
Filmda hikoya qilingan voqea uydirma bölib, Şaffer yaratgan Salieri obrazi asl şaxsga heç qanday aloqasi yöq. Aslida Antonio Salieri öz davrida Mozartga qaraganda ança maşhur bölgan va heç qanday isteʼdodsiz yoki mediokr bölmay, hamkasblari, jumladan Mozart tomonidan ham munosib hurmatga sazovor bölgan. Beethoven va Schubert, Salierining şogirdlari, unga öz asarlarini bağişlagan. 35 yil davomida Salieri Venada eng yuqori musiqiy lavozimni egallagan va köplab raqiblari bölgan (saroy kapellmeysteri lavozimiga Mozart ham muvaffaqiyatsiz daʼvo qilgan). Ammo Puşkin qalami tufayli raqiblari töqigan miiş-mişlar afsonaga aylandi: Salieri yovuz va hasadgöy bir dev sifatida qabul qilina boşlandi. Uning aybi heç qaçon isbotlanmagan va hatto Salierining ölim töşagida Mozartni öldirganini tan olgani haqidagi miş-miş ham heç kim tomonidan tasdiqlanmagan. Ingliz teatri Italiyada Şafferning pyesasini namoyiş etgandan söng, kompozitor vatandoşlarining ğazabiga sabab böldi va Milan konservatoriyasi Salieriga qarşi Mozartni öldirişda ayblab sud jarayonini boşladi. 1997-yil may oynasida Milan Adliya saroyining asosiy zalida ötirgan sud ayblov va himoya tomonidagi guvohlarni (Mozart va Salieri hayoti va ijodini tadqiq etuvçi olimlar hamda şifokorlar) tinglagaç, kompozitorni oqladi.
Şunga qaramay, asl pyesadan farqli ölaroq, filmda Salieri Mozartni öldirmaydi (garçi bu haqda öylasa ham), Mozart tabiiy sabablarga köra vafot etadi. Şuningdek, Salieri işonçsiz hikoyaçi sifatida körsatiladi, u aqldan ozgani uçun butun bu hikoyani öylab topgan bölişi mumkin.
Filmda qora kiyimdagi odam Mozartga rekviyemni qişda buyurtma qiladi, aslida esa yoz örtasi edi va Salieri bu voqea bilan heç qanday aloqasi yöq edi. Buyurtmaçi va vositaçining ismlari musiqaşunoslarga yaxşi maʼlum [aniqlaştiriş kerak].
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB8Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Амадей (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.