Anatomy of a Murder

Turmuş qurmagan Pol Biegler (Jimmy Stewart) ön yil davomida egallab kelgan tuman prokurori lavozimiga qayta saylaniş uçun arizasi rad etilganidan beri kotibasi Maida Rutledge (Eve Arden) bilan birga mayda işlar bilan şuğullanadi. Biroq biznesini ustun qilib turiş uçun imkoniyat paydo bölganda, odatiy huquqiy işlarni ham körib çiqadi. Böş vaqtida baliq ovlaydi, pianinoda çalişni yaxşi köradi va sud hayotidan çetda qolgan, içkilikka berilib ketgan hamkasbi Parnell McCarthy (Arthur ÖConnell) bilan vaqt ötkazadi.

Advokatga Laura Manion (Lee Remick) murojaat qiladi va uni eriga — 28 yoşli AQŞ armiyasi leytenanti, Koreya uruşi faxriysi Frederick Manionʼga (Ben Gazzara) yordam berişga çaqiradi. 16-avgustda Frederick xotinini zörlagan Barney Quillʼni beş öq bilan otib taşlagan va uni birinçi darajali qasddan qotillikda ayblaşgan. Biegler jabrlanuvçi bilan birga — u har joyga özi bilan Maffy ismli it olib yuradi, közidagi kökarişni quyoş közoynagi bilan yaşiradi — ayblanuvçini ziyorat qiladi. Maʼlum bölişiça, Frederick ikkinçi marta turmuş qurgan, xotini ham şunday, ularning umumiy farzandlari yoki oldingi nikohlaridan bolalari yöq. Zöravon Quill Laura eriga hamma narsani aytganidan deyarli darhol keyin «Luger» pistoleti bilan otib öldirilgan. Parnell Bieglerni armiyadagi bu qöpol harbiyni himoya qilişga undaydi.

Ikkinçi uçraşuvda Biegler aytadiki, agar er zöravonni jinoyat ustida uşlaganida, qotillik oqlangan bölar edi. Qotillik sababi haqida öylar ekan, Frederick ğazabdan aqldan ozganini aytadi. Pol Laura bilan öz uyida uçraşadi. Qiz birinçi eri bilan zerikkanini aytadi. Öşa kuni Quill, bar egasi, uni treyler töxtaş joyigaça olib borişga qaror qiladi, çunki tun edi va uning sözlariga köra, atrofda ayiqlar aylanib yurardi. Yölda u qizga yopişmagan, biroq tösatdan yöl çetiga töxtab, uni zörlagan va «armiya fohişasi» deb atagan. Şunga qaramay, şifokor körikda zöravonlik izlarini topmagan. Töxtaş joyiga yetganda, u qizni quvib yetişga harakat qilgan, ammo qiz tişlarida çiroq uşlab turgan iti tufayli treylerga yetib olgan. Jabrlanuvçini qöyib yuborgaç, Biegler McCarthyʼga birgalikda işlaşni taklif qiladi. Parnell rozi böladi, lekin sud zalida bölişni istamaydi, çunki hayotida heç qaçon şov-şuvli qotillik ishi ustida işlamagan.

Manion esa Quill bilan bölgan voqeadan keyin töpponça bilan barga kirganidan keyin heç narsani eslay olmasligini aytadi. Biegler işni 3000 dollar haq evaziga qabul qiladi, lekin ayblanuvçi pul yöqligini aytadi: u maoşi olingan kuni 150 dollar beradi, qolgan summaga esa ğalaba qozonilgandan keyin çek yozib beradi.

Okrug prokurori Mitç Ludwig (Brooks West) hamkasbini quvonç bilan kutib oladi. Yolğon detektori jabrlanuvçi zörlanganini körsatgan, biroq bu protsedura yuridik kuçga ega emas, faqat axloqiy ahamiyatga ega. Missis Manion advokat bilan yengil flirt qilişda davom etadi va yirtilgan içki kiyimni topib bölmaganini aytadi. U ruhan ğayratli erdan qörqadi va undan ajraşişga jurʼat eta olmaydi. Biegler «Tander-Bey» mehmonxonasi barini ziyorat qiladi. U yerda öldirilgan odamning köplab fotosuratlari va mukofotlarini köradi — u sport otişmasi bilan şuğullangan. U barmen Alphonse Paquette’ (Murray Hamilton) bilan tanişadi, u sud bölgunça qotillik haqida gapirişni xohlamaydi va muassasa Quillning menejeri Mary Pilantʼga (Kathryn Grant) ötişini aytadi. Rutledge Pilant haqidagi miş-mişlarni eşitib, Bieglerga restoranda uçraşuvda aytadiki, u Barneyning sevgilisi bölgan va hatto unga menyu olib kelgan. Pilant boşliği haqida ijobiy gapiradi va suhbatni davom ettirişni istamaydi. Manion advokatga xat körsatadi, unda armiya agar u tekşiruvdan ötişga rozi bölsa, unga şifokor ajratişi aytilgan, garçi uni garov evaziga ozod qilişmasa ham. U, şuningdek, xotinining ikki kundan beri uni körmaganini aytadi. Biegler ketgaç, kameradoşi missis Manionʼni haqorat qiladi, şuning uçun er uni panjaraga urib yuboradi.

Bar pianinosida çalib ötirgan Biegler missis Manion raqs tuşayotganini köradi. Advokat unga sud davom etayotgan paytda haşamatli kiyinişdan va bunday joylarga borişdan saqlanişni maslahat beradi va qizni treyler parkigaça olib boradi. Laura yolğizligi haqida gapiradi va içkariga kirişga taklif qilinganda rad javobini oladi.

Juma kuni Iron Cliff şahrining okrug sudi majlisi oçiladi. Kasallangan hamkasb Mayteland örniga sudyalik qilayotgan sudya Weaver (Joseph N. Welch) raisligida majlis boşlanadi. Keçasi viski qutisini öğirlab, uni içib yuborgan Clarence Mattigan ishi körilmoqda. U bepul advokatdan voz keçadi va aybini tan oladi. Keyin Manion ishi köriladi, lekin ayblanuvçi Detroytda psixiatr tekşiruvida bölgani uçun kelmaydi. Majlis duşanba kuni ertalabgaça köçiriladi.

Doktor Smith «dissotsiativ reaksiya» taşxisini qöyadi — vaqtinçalik aqldan oziş, yengib bölmas impuls. Ayblanuvçi kameraga qaytariladi. Hamkasblar işni boşlaydi va kutubxonada 1886-yildagi «Xalq Durfeega qarşi» işini topadilar. Unda ayblanuvçi yengib bölmas impuls tufayli oqlangan edi.

Sudda missis Manion Bieglerga Lansingdagi boş prokuror yordamçisi Claude Dancer’ (George C. Scott) vakilidan yozma xabar orqali ogohlantiradi. Dancer sudyadan keçiktirişni söraydi, şunda ularning şifokori ayblanuvçini körib çiqişi mumkin böladi. Doktor Raşette Quillning ölimi yurakka tuşgan öq tufayli sodir bölganini aytadi, şuningdek, ölim paytida u steril emas edi. Biegler Manionʼga javob beradi, hakamlar hayʼati aytilgan gaplarni eʼtiborsiz qoldira olmaydi, garçi sudya baʼzi körsatmalarni hisobga olmaslikka çaqirgan bölsa ham. Çaqiriladi mister Burke — reklama fotografi, u marhumning suratlarini olgan. Biegler, şuningdek, missis Manion suratlari ham borligini qayd etadi. Rutledgedan Pol McCarthy içib, yigirma yildan beri birinçi marta rulga ötirganini, lekin qayerga ketganini aytmasligini bilib oladi. Şu payt Parnell Kanada çegarasidan yarim milya uzoqlikda böladi.

Ertasi kuni ayblovga kuzatuvçi psixiatr Gregory Harcourt qöşiladi. Qotillik guvohi Alphonse Paquette çaqiriladi. Uning sözlariga köra, Manion Quillni heç bir söz aytmasdan otgan, söng özini butunlay nazorat qilgan holda unga «Sen ham xohlaysanmi, eçki?» deb aytgan, «Sizlar jazosiz qolmaysizlar» degan maʼnoda. Biegler Barneyning qaytib kelişi haqida söraydi, lekin guvoh u almaşganda kiyimini almaştirgan-almaştirmaganini eslay olmaydi. Ikkilanib, Paquette Quillning Manionning kelişini kutib turişni buyurmaganini aytadi. Şuningdek, peştaxta ostida Barney namoyiş qilib turadigan uçta öqlangan qurol bölgan. Dancer advokat ulardan qörqadi, deb hisoblaydi. Çaqiriladi George Lemon (Russ Brown) — Thunder Bay turistlar avtoturargohining qöriqçisi va şериф yordamçisi. Unga öz-özini nazorat qila oladigan Manion qotillik haqida xabar bergan. U, şuningdek, missis Manionning körinişi ezilgan edi, deb aytadi. Prokurorning navbatdagi eʼtirozidan keyin Biegler özini tutolmay baqiradi va stolni uradi, buning uçun sudyadan ogohlantiriş oladi. Lemon turistlardan eşitgan qiçqiriqlar haqida gapiradi. Biegler Rutledgedan armiya psixiatriga qönğiroq qilib, uni ertaga yuborişni söraydi. Rutledge esa yana Parnellning qayerga ketganini aytişdan boş tortadi. Çaqiriladi detektiv, serjant James Dargo (Ken Lynch), u qotilni, tavba qilmagan holda, öşa keçasi qamoqqa olib borgan. Biegler eslatadi, himoya serjantga ayblanuvçining xotini bilan bölgan voqeani aytmaslikni maslahat bergan, uning örniga «nimadir yuz berdi» deyiş kerak edi. Fikrlaşdan söng sudya ayblovning missis Manion haqidagi savoli böyiça eʼtirozini rad etadi. Nihoyat, zörlaş haqida xabar beriladi: leytenantni panjara oldidagi qiçqiriqlar uyğotgan edi. Ertalab örmonda şina izlari, it oyoq izlari va közoynak futlyari topilgan. Mister Weaver, himoya va ayblov «içki kiyim» sözining sinonimini topa olmaydi, bu söz kulgi uyğotadi, buni sudya maʼqullamaydi. Yolğon detektori körsatmalari qabul qilinmaydi, lekin Dargo jabrlanuvçiga işonişini aytib, öşa yölda sevişganlar yurişini qöşimça qiladi. Dancerʼning iltimosiga köra tanaffus eʼlon qilinadi. Biegler bilib oladiki, unga er xotinidan tasbehlarga qasamyod olganini aytmagan edilar — zörlangani haqida, lekin er-xotin heç narsani yaşirmaganliklariga işontiradilar.

Çaqiriladi doktor Dompier (Howard McNear). U okrug qamoqxonasiga politsiya boşliği tomonidan jabrlanuvçidan sperma namunasini oliş uçun çaqirilgan, lekin uni topmagan. Biegler aytadiki, şişa slaydlarni mutaxassis emas, balki Sent-Margaret şahar kasalxonasining laboranti tekşirgan, çunki politsiya şoşilgan edi. Yana Paquette çaqiriladi va u qotillik keçasi missis Manion tor yubka, paypoqsiz va baland poşnali qizil tuflida bölganini aytadi. Advokat taʼkidlaydi, mijozi ğazablangan, çunki bunday gözal ayol zörlangani haqida eşitganda özini tutiş qiyin. Barmen aytadiki, oltita içkilikdan keyin qiz tuflisini yeçib taşlagan, yugurgan, sakragan, sonlariga urgan va pinbol öynayotgan Quill bilan flirt qilgan. Biegler aytadiki, yozgi mehmonxonada bunday xulq noörin emas, qiz heç kimga xalaqit bermagan va uning körinişi faqat xöjayin va barmenni qiziqtirgan. Majlis ertaga, şanba kuni soat 9:00 ga köçiriladi.

Tunda şaharga qaytayotganda McCarthy darvozaga urilib, avariyaga uçraydi va saraygə kirib ketadi, engil şikast oladi. Pol döstini ziyorat qiladi, unga haydovçilik guvohnomasisiz haydagani uçun ayblov qöyilişi mumkin. Mary Pilantning tuğilganlik haqidagi guvohnomasini örganib, dösti aniqlaydiki, öşa vaqtda yoğoçkesar bölib işlagan Barney Quill uning otasi bölgan. Keç soatda advokat mehmonxonaga boradi, lekin Pilant uni körişni xohlamaydi. Şunda Pol barda uçraşuv belgilaydi. Qiz Barney mehribon ota bölganini aytadi. Biegler qizdan Paquettni himoya tomoniga ötişga köndirişni söraydi — göyo Quill unga zörlaş haqida aytgan, Manionni qöriqlaşni buyurgan, öşa paytda qurol yonida turgan, lekin leytenant kirib, darhol birinçi öqni yurakka otgan.

Ayblanuvçi çaqiriladi va u dastlab Quillni uşlab olib politsiyani çaqirmoqçi bölganini aytadi. Qotillikdan keyin suv içib, pistoletni öqdan böşatilganini köradi, buni sudga aniq namoyiş qiladi. Koreyada u tört kişini öldirgan — uçtasini granata bilan, birini avtomatdan. Qotilliklardan keyin uning xotirasida yoki ruhiy holatida muammo bölmagan. Çaqiriladi jabrlanuvçi. Şu paytda zalga Mary Pilant kiradi. Manion treylerdan çiqib ketganida u yarim behuş holatda bölgan, eri qaytib kelib «Göyo Barney Quillni öldirdim» deganidan keyingina huşiga kelgan. Biegler it Maffyning fonar yoqiş va kötariş qobiliyatini namoyiş etadi. It Dancerga sakraydi, bu kulgi uyğotadi. Birinçi nikohda Laura uy bekasi bölgan va ruhiy zöravonlik tufayli erdan ajraşgan, uç kundan keyin Frederickka turmuşga çiqqan. Katolik bölib, ajraşgandan va ikkinçi nikohdan keyin çerkovdan uzoqlaşgan. Dancer tasbehlardagi qasamyodining halolligini şubha ostiga qöyadi. U kiçik janjaldan keyin uyqudagi eriga bildirmasdan uydan barga çiqib ketgan, u keç qaytgan, lekin sanasi bölganini rad etadi. Quillga unga yordam berişga ruxsat bergan, çunki unga va eriga qörquvini yoki yoqtirmasligini körsatmoqçi bölmagan. Missis Manion yon tomonlari dantelli nayloн içki kiyimlardan gapiradi, lekin ularning rangini eslay olmaydi, çunki qaysi juftlik yöqolganini tekşirmagan. Vaziyat qizib ketadi — maʼlum böladiki, Manion mehmonxonada polk kelişi munosabati bilan ötkazilgan ziyofatda yoş leytenantni urgan, çunki u xotiniga köz qisib qaragan edi. Dancer hisoblaydiki, raşkçi er xotinini uçraşuvdan qaytgaç urmoqçi bölgan, şuning uçun u zörlaş haqida qasam içgan, urişdan qoçiş uçun. Biegler bunga qatʼiy eʼtiroz bildiradi. Tuşlik tanaffusi eʼlon qilinadi.

Oqsoq McCarthy vokzalda 40 yoşli doktor Smithʼni (Orson Bean), harbiy psixiatrni kutib oladi va uning yoşligidan hayron qoladi. Söroq paytida u qotillik vaqtida Manion vaqtinçalik aqldan ozgan bölib, yaxşilik va yomonlikni farqlay olmagan, deb taʼkidlaydi — faqat Quillga qarşi töğridan-töğri harakat zöriqişni yengillaştirişi mumkin edi, va uruş qahramonlari ham şunday yöl bilan paydo böladi. Bu paytda odam ğayrioddiy darajada xotirjam bölişi mumkin. Rutledge Pilant tanaffusdan keyin kelmaganini aytadi. Dancer sudya va Biegler bilan gaplaşişni söraydi. Biegler sudyadan «Durfee ishi» haqidagi arxiv kitobining 486-sahifasini körişni söraydi.

Çaqiriladi doktor Gregory Harcourt, psixiatriya kasalxonasining boş şifokori. U dissotsiativ reaksiya böş joydan va tez paydo bölmasligini tasdiqlaydi, garçi bu jangovar tajribasi bölgan odamlarga xos bölsa ham, va Manion öz harakatlarini tuşunganiga işonçi komil. Şunga qaramay, u tekşiruvni ötkazgan Smith xulosalari uçun köproq asos borligini tan oladi. Çaqiriladi Duane «Duke» Miller, Manion bilan ikki hafta davomida bir kamerada bölgan, öt qöyiş uçun hukm kutayotgan mahbus. Uning sözlariga köra, Manion advokatni allaqaçon aldaganini va hakamlar hayʼatini ham aldaşini maqtangan, buning uçun leytenant qattiq javob bergan. U, şuningdek, ozod bölganidan keyin xotinini urişini aytgan deydi. Şaxsiy ish varaqasidan maʼlum bölişiça, guvoh uç ştatda olti marta jazo ötagan — uç marta öt qöyiş, ikki marta bandillik va bir marta öğrilik uçun, şuningdek, tört marta nomaqbul xulq, yolğon guvohlik va tartibni buziş uçun muddati uzaytirilgan. Biegler Millerni «mavjudot» deb ataydi va söroqni töxtatadi. Leytenant Manion qayta çaqiriladi, u hammasini rad etadi va Miller bilan faqat arzimas narsalar haqida gaplaşganini aytadi. Miller xotinini haqorat qilişga jurʼat etganida, uni panjaraga urganini ham qöşadi. Xotinini esa heç qaçon urmagan va zörlanganiga şubha qilmaydi.

Biegler bir muddat zalni tark etadi va Mary Pilantni çaqiradi, Dancer kutilmagan guvohga behuda eʼtiroz bildiradi. Qiz ikki yildan beri 42-xonada mehmonxonada yaşaydi, 43-xonada esa Quill yaşagan, xonalar orasida kir yuviş xonasiga olib boradigan quvur qopqoği bor. Quill öldirilganidan keyin u kir yuviş xonasiga kir saralaş uçun tuşgan, u yerda yirtilgan ayollar içki kiyimini topgan va ahamiyatiga eʼtibor bermay taşlab yuborgan, lekin dalil ekanini tuşungaç, uni olib kelgan. Prokuror eslatadi, u avval zörlaşga işonmagan, bugun ertalab içki kiyimni olib kelib fikrini özgartirgan. Qiz prokuror bosimi ostida öldirilgan kişi uning sevgilisi emas, balki otasi bölganini tan olişga majbur böladi, zal şovqinga töladi. Dancer sarosimaga tuşadi. Nutq sözlaş bosqiçi tayinlanadi.

Missis Rutledge daromadidan yangi yozuv maşinkasi sotib olişga qaror qiladi. McCarthy hayron böladi, ön ikki bir-biriga öxşamagan hakamlar qanday qilib yagona qarorga kelişadi. Biegler pianinoda çalmoqda. Telefon orqali hakamlar hayʼati tayyorligi haqida xabar beriladi. Missis Manion advokatdan erига ozod bölgandan keyin uni öldirgunça urişini aytişni söraydi, u esa sovğa sifatida içki kiyimni qabul qilişdan boş tortadi, qiz Bieglerni «Polly» deb ataydi va uning iyagini silaydi.

Sudya hukm eʼlon qilinayotganda şovqin qilmaslikni talab qiladi. Hakamlar hayʼati raisi Manionni aqldan ozganligi sababli oqlanganini eʼlon qiladi.

Ertasi kuni xursand bölgan Biegler va McCarthy ğalaba qozongan ish uçun haq tölaşni kafolatlovçi veksel uçun Manionning imzosini oliş maqsadida treyler parkiga boradilar. Yölda Parnell içkilikni taşlaşga qaror qilganini eʼlon qiladi, Pol esa şerigidan faxrlanişini aytadi. Lekin joyda George Lemon ularga Manionlar, butun tun davomida bayram qilib, köp çiqindi qoldirib, qoçib ketganini aytadi va ularga masxaralovçi xatni beradi, uni McCarthy öqiydi:

Biegler xabarni qadr-qimmat bilan qabul qiladi va tabassum bilan birinçi mijozi Mary Pilantning oldiga, Quill merosini boşqariş uçun borişni taklif qiladi. Parnell aytadi: «Mana, men buni „hamma uçun adolat“ deb atayman».