= Et Dieu… créa la femme =
«Et Dieu… créa la femme» («Xudo ayolni yaratdi») — Roje Vadim rejissyorligidagi 1956-yilgi fransuz-italyan drama filmi. Unda rejissyorning rafiqasi Brigitt Bardo boş rolni ijro etgan va aynan şu film uni maşhur qilgan.
Tarixçilar bu kartinani 1960-yillardagi jinsiy inqilobning xabarçisi, deb hisoblaydilar.
1Rollarda
Brigitte Bardot, Curd Jürgens, Jean-Louis Trintignant
2Syujet
Syujetning markazida hissiyotli va gözal ayolning turli erkaklar bilan munosabatlari turadi: xudbin, romantik…
Syujetning markazida hissiyotli va gözal ayolning turli erkaklar bilan munosabatlari turadi: xudbin, romantik va sinik erkaklar bilan.
Juliett — 17 yoşli, sobiq yetim qizlar uyi tarbiyalanuvçisi. U Sen-Tropez kurort şaharçasida homiylari bilan yaşaydi va gazeta dökonida işlaydi. Uning obrösi yomon: odobsiz, buzuq qiz sifatida tanilgan. Bunga uning hayratlanarli gözalligi, erta uyğongan hissiyotlari va ğururi sabab böladi. Şaharçaning burjua muhiti unga bosim ötkazadi, içida norozilik uyğonadi va u xavfli hazillarga yöl qöyadi. Şunga qaramay, uning haqida yurgan miş-mişlarga zid ravişda, Juliett hali qiz bola — u köplab yigitlarga qarşilik körsatadi. Juliett tana istaklari, qatʼiy xulq-atvor meʼyorlari va şahar uning haqida gapirayotgani haqidagi ong bilan azoblanadi.
Sen-Tropezdagi barça erkaklar orasida Juliettga haqiqatan yoqadigan yagona kişi — Antuan Tardye (Kristian Markan), obröli oilaning katta öğli. Antuan ham Juliettni yaxşi köradi, lekin u tadbirkor bölib, nomaʼlum kelib çiqişli, yetim qizlar uyidan çiqqan va butun şahar muhokama qilayotgan qizga uylanişni istamaydi. Antuanning romantik kiçik ukasi Mişel (Jan-Lui Trentinyan) esa Juliettga javobsiz, uyatçan muhabbat qöyadi va qizning unga eʼtibor berişining özi kifoya bölardi. Yoş qahramonga nisbatan öz niyatlari bor yana bir kişi — keksayib qolgan millioner Erik Karadin (Kurd Yurgens). Lekin u Juliett uçun javobgarlik olişni istamaydi: nikoh uning rejasiga kirmaydi, şahar köz öngida voyaga yetmagan qizni ovlaş esa uning nazarida juda katta xavf.
Juliettni yetim qizlar uyiga qaytariş xavfi tuğilganda, Erikning köngliga sinik fikr keladi: Juliettni tajribasiz Mişel bilan turmuş qurdiriş, söng uni yoş xotin sifatida öziga olib, öz saqlanuvçisiga aylantiriş. Antuan jamoatçilik fikri uning his-tuyğularidan muhimroq ekani uçun, bu yöl tanlanadi. Mişel özining kelajakdagi xotinidan ajralgan erning roli bilan boğliqligini bilmagani holda, Juliettni yetim qizlar uyidan qutqarişga xursand bölib tayyor turadi. Juliett esa Mişelga döstona hissiyotdan boşqa narsa tuymaydi, lekin erkinligini saqlab qolmoqçi bölib, rozilik beradi. Antuan esa öz ukasiga kinoya bilan qaraydi va özi ham vaziyatdan foydalanişni niyat qiladi...
...Ammo bu hissiyotli va beqaror qahramon öz erkaklari orasidan oxir-oqibat kimni tanlaşini hali heç kim bilmaydi.
3Asosiy rollarda
Brigitt Bardo —…
Brigitt Bardo — Juliett
Kurd Yurgens — Erik Karadin
Kristian Markan — Antuan Tardye
Jan-Lui Trentinyan — Mişel Tardye
Jorj Pujuli — Kristian Tardye
4Yaratiliş tarixi
«Et Dieu… créa la femme» filmini işlab çiqarişni Raul Levi moliyalaştirdi. U nafaqat Vadimning taşabbusini…

«Et Dieu… créa la femme» filmini işlab çiqarişni Raul Levi moliyalaştirdi. U nafaqat Vadimning taşabbusini qöllab-quvvatladi, balki unga rejissyor vazifasini topşirişga ham tayyor edi. Levi «Columbia Pictures» vakillariga murojaat qildi. U yerda filmga qiziqiş bildirildi, lekin kassa tuşumini taʼminlay oladigan maşhur aktyorni loyihaga jalb qiliş şarti qöyildi. Tanlov maşhur nemis aktyori Kurd Yurgensga tuşdi, bu esa studiya tomonidan filmga qöllab-quvvatlaşni taʼminladi. Mişel rolига esa teatr aktyori Jan-Lui Trentinyan taklif qilindi. Trentinyanni körgan Brigitt Bardo jahli çiqib dedi: «Bu qanaqa ahmoq! Bunday odamga oşiq bölişni men heç qaçon öynay olmayman. Boşqasini tanlaşsa bölardi». Biroq keyingi suratga oliş jarayonida u Trentinyanga oşiq bölib qoldi, bu esa oxir-oqibat uning Vadim bilan ajraşişiga olib keldi.
Kartinani suratga oliş 1956-yilning may–iyun oylarida Sen-Tropezda va Nitssadagi «Viktorin» studiyasi pavilyonlarida ötdi. 5-iyulga kelib film töliq suratga olindi, tahrir qilindi, montaj qilindi va ovozlaştirildi.
Brigitt Bardo şunday degan edi: «Mening hayotimda bundan yaxşi suratga oliş bölmagan. Men öynamadim — yaşadim! Vadim meni örganib çiqqaç, bir sahnani ikki martadan köp qayta suratga olmadi — u har bir dublda mening tabiiyligim yöqolişini bilardi…».
5Reaksiya va tanqid
Filmning Fransiyadagi premyerasi 1956-yil 28-noyabrda bölib ötdi. Dastlabki tanqid kartina va Bardoga…

Filmning Fransiyadagi premyerasi 1956-yil 28-noyabrda bölib ötdi. Dastlabki tanqid kartina va Bardoga nisbatan juda qattiq edi. 1957-yilda film Nyu-York ekranlariga çiqdi va sensatsiya yaratdi. Kartinani namoyiş etişga Dekentlik ligasi, Najot armiyasi, maktab maʼmuriyati qarşi çiqdi, Fazilatli katoliklar jamiyati esa film namoyiş etiladigan har bir şaharda piket ötkazdi.
AQŞda mahalliy prokatçilarga qarşi sud jarayonlari boşlandi. 1958-yilda Filadelfiyada şahar senzura komissiyasi filmni şahardagi rasmiy premyeradan uç hafta oldin oldindan körsatdi. Körişdan söng kinoteatr egalari okrug prokuraturasi yordamçisidan filmni namoyiş etişni rad etuvçi javob oldi. U yozdi: ştat qonuni «qöpol, kufrli, vulgar, odobsiz yoki axloqsiz xarakterdagi» har qanday filmni namoyiş etişni taqiqlaydi va «Xudo ayolni yaratdi» kartinasida bu beş belgidan törttasi mavjud. Şunga qaramay, Nyu-York, Merilend va Virjiniya kabi ştatlarda namoyişga ruxsat olişga muvaffaq bölindi. Norozilikka qaramay, film Kaliforniya, Illinoys, Kentukki, Missuri, Ogayo, Oregon, Pensilvaniya, Texas va Vaşington ştatlarining köplab şaharlarida namoyiş etildi.
Baʼzi kinoteatrlar filmni bir-ikki haftagina körsatişni rejalaştirgan bölsa-da, uni bir yil ötgaç ham namoyiş etişda davom etdi. «Look» jurnali «Sababsiz isyon» filmini nazarda tutib, aktrisani «Jeyms Dinning ayol qiyofasi» deb atadi, boşqa bir amerikalik tanqidçi esa Bardoni zamonaviy yoşlarning «yolğizlik va öziga işonçsizlik ramzi», deb taʼriflagan. «New York Times» yozdi: «Brigitt Nyu-Yorkni atigi uç haftada zabt etdi. Endi Merilin yana kalendarlar uçun suratga tuşişi mumkin».
Filmning AQŞdagi katta maşhurligi uning Fransiya va Yevropada qayta prokatga çiqarilişiga yordam berdi.
Tanqidçilar Juliett rolida Brigittda özi ham bilmagan narsalar oçilganini taʼkidlaşdi: «uning temperamenti, kuçi va zaifligi, muloyimligi va öziga berilganligi, itoatsizligi va qanoatsizligi». Roje Vadim esladi: «Prever, Vian va Kokto kabi insonlarning samimiy maqtovlari menga katta zavq bağişladi. Kokto Brigittni "maʼlum bölgan barça germafroditlarning eng ayolonasi" deb atadi. Gazetalarda filmning nomini özgartirib yozişdi: «Va Vadim Bardoni yaratdi…». Jan-Lui Trentinyan keyinçalik aytdi: «Tasavvur qiling — men aynan özim oçiqça yomon öynagan rol tufayli maşhur böldim!»
Dastlab reklama kampaniyasining şovqinidan ehtiyot bölib qaragan Fransua Truffo va uning hamfikrlari filmni «haqiqatda nozik va aqlli asar ekanini» taʼkidladilar va yozdilar: «Filmda heç qanday vulgarlik yöq, yaratuvçilarining didi beğubor. Tirarning operatorlik ishi aʼlo darajada, Jan Andrening dekoratsiyalari ham şunday».
Kiçik Nyu-York ştatidagi şaharda kartinani namoyiş etiş rejalaştirilganda, mahalliy ruhoniy filmni körişga yöl qöymaslik maqsadida barça çiptalarni sotib olişga urindi. Kinoteatr egasi esa unga butun zalni sotib olişga ruxsat bermadi. Şunda ruhoniy bu muassasani taqiqlangan hudud deb eʼlon qildi va jamoatdan bu yerga borişga jurʼat etgan har bir kişini çetlatiş bilan tahdid qildi.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «И Бог создал женщину (фильм, 1956)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.