«Anjaam» (hind. अंजाम, Anjaam) — Rahul Rawail rejissyorligida suratga olingan, 1994-yil 22-aprelda prokatga çiqqan hind dramasi, triller elementlari bilan. Boş rollarni Madhuri Dixit va Şah Rukh Khan ijro etgan. Filmga musiqani Anand–Milind kompozitorlar dueti yozgan, qöşiqlar matnini Sameer yozgan. Kartina eng kiçik xatoning butun hayotni vayron qilişi mumkinligi oqibatlarini hikoya qiladi. Şuningdek, hind jamiyatida ayollarga munosabatga ham eʼtibor qaratilgan.
Dixit va Khanning birinçi birgalikdagi filmi bölib, tanqidçilar ularning öyinini maqtagan. Dixit şu kartina uçun eng yaxşi ayol roli nominatsiyasida Filmfare Award mukofotiga nomzod bölgan va şu bilan bir vaqtda boşqa filmdagi «Kim sen uçun?» roli uçun şu mukofotni qölga kiritgan. Khan yana yovuz qahramon rolini ijro etgan va şu uçun eng yaxşi salbiy rol uçun Filmfare Award mukofotiga sazovor bölgan.
1Rollarda
Shah Rukh Khan, Madhuri Dixit, Johnny Lever
2Syujet
Filmning boş qahramoni Şivani styuardessa bölib işlaydi va singlisi hamda boylikka ruju qöygan, öta xudbin…
Filmning boş qahramoni Şivani styuardessa bölib işlaydi va singlisi hamda boylikka ruju qöygan, öta xudbin eri Mohanlal bilan yaşaydi. Bir kuni diskotekada qiz ustamon boy Vijay Agnihotriga közga taşlanadi, lekin u unga sira qiziqiş bildirmaydi. Rad etilişga könikmagan, rad javobini olgan muxlis esa uni taʼqib qilişda davom etadi: avval katta pul evaziga öz kompaniyasining reklamasida suratga tuşişni taklif qiladi, keyin esa gözallikning eʼtiborini tortiş uçun samolyotda şovqin-suron kötaradi. Sevgidan ilhomlangan Vijay onasiga Şivanira uylanmoqçi ekanligini aytadi. Lekin ular qizning uyiga sovçilikka borganda, qizning töyiga duç kelişadi. Yuragi çil-çil singan boy darhol uni tark etadi.
Tört yil ötgaç ham Vijay Şivanini unuta olmaydi. Oradan biroz vaqt ötib, u qiz bilan yana uçraşadi va uning eri Aşok bilan qizi Pinki borligini köradi. Özi işq qöygan ayolga yaqinroq böliş uçun u raqibiga öz aviakompaniyasining soxta loyihasini taklif qiladi. Ayol bunga tösqinlik qilişga harakat qiladi, çunki eri ruhiy kasal odamning niyatlaridan xabarsiz.
Bir kuni janjal çoğida Aşok homilador Şivanining yuziga tokat uradi, şundan söng ayol uydan ketib qoladi. Vijay buni körib qoladi va raqibini şafqatsizlarça kaltaklab, huşsiz holatga keltiradi, kasalxonada esa uning kislorod niqobini yeçib oladi. Şivani yovuzlik qilgan odamni politsiyaga şikoyat qiladi, lekin unga heç kim işonmaydi, çunki boydan muntazam pora olib turadigan inspektor Arjun Singh ayblanuvçining «alibi»sini körsatadi.
Vijay allaqaçon beva qolgan Şivanining oldiga kelib, unga turmuş qurişni taklif qiladi. Rad javobini olgaç, u qizdan kamida bir marta uni sevişini aytişni takror-takror söraydi, lekin beva ayol qatʼiy turib oladi. Şunda ruhiy kasal avval «sevgilisi»ni qattiq kaltaklaydi, keyin esa uni öz hayotiga suiqasd qilişda ayblab politsiyaga şikoyat qiladi. Bu oldindan u özining yuzini qörqib, holdan toygan ayolning qöllari bilan tirnab olgan edi. Şivaniga uç yil ozodlikdan mahrum qiliş hukmi çiqariladi va qizi endi xola va içkilikbozlik hamda qimor öyiniga berilgan enesining eri bilan yaşaşga majbur böladi. Köp ötmay Mohanlal xotinini qizça bilan birga köçaga haydab çiqaradi, Vijay esa şu orada tasodifan ikkalasini ham öldirib qöyadi.
Şivani qamoqxonadan qoçişga urinadi. U mahbuslarni doimo masxara qilib kelgan nazoratçi ayol ustidan şikoyat yozadi. Buni bilib qolgan nazoratçi «xabarçi»ni qorniga tepadi, natijada ayolning homilasi tuşib ketadi. Öziga kelgan qahramon hayotini vayron qilgan barça odamlardan öç olişga qaror qiladi va öşa nazoratçidan boşlaydi. Qamoq muddati tugagaç, qasos oluvçining qölidan Mohanlal va inspektor Arjun Singh halok böladi.
Şivani Vijayning onasi bilan boşqa şaharga köçib ketganini bilib oladi. Ayol qolgan umrini kasalxonada bemorlarga qarab ötkazişga qaror qiladi, lekin xotiralar tufayli Bombayda qolişga botinolmaydi va şu sababli uni Tikamgarhga yuborişadi. U yerda u bu kasalxonani Vijayning onasi oçganini bilib oladi, Vijay esa öşa avtohalokatdan keyin, Şivaning qizi va singlisi bilan birga, falaj bölib qolgan ekan. Qahramon uni sevgi bilan parvariş qilib, davolaşga qaror qiladi. Töliq soğayganidan keyin heç narsa özgarmagan ruhiy kasal Vijay ibodatxonaga uning oldiga kelib, uni sevişini aytişni söraydi. Işq qöygan obʼekt nihoyat quçoğini oçadi va ular bir-birini quçoqlaşadi. Lekin kutilmaganda ayol unga piçoq suqadi. Maʼlum böladiki, Şivani uni oyoqqa turğizgan yagona maqsad — uni öldiriş bölgan. Qasos oluvçi uçburçak nayza (trişul) ni olib, hayotini vayron qilgan duşmanini şafqatsizlarça kaltaklay boşlaydi. Asosiy duşmani uni nega darhol öldirmaganini söraganida, ayol nogironga şunday qila olmaganini aytadi. Vijay bino tomining çetiga osilib qoladi. Şivani uning qölini teşmoqçi böladi, lekin u qizning oyoğidan uşlab oladi, şundan söng qizning özi ham yiqilib, öşa joyda osilib qoladi (Vijay esa uning oyoğini uşlab turadi). Yovuzlik qilgan odam, agar ölsa, qizni ham özi bilan olib ketişini aytadi. Qahramonning sönggi sözlari: «Mening hayotim sening ölimingça muhim emas». Ular birga yiqilib, halok bölişadi.
3Rollarda
Şah Rukh Khan — Vijay…
Şah Rukh Khan — Vijay Agnihotri
Madhuri Dixit — Şivani Çopra
Deepak Tijori — Aşok Çopra
Himani Şivpuri — Nişa, Şivanining kamerasidagi mahbus
Sudha Çandran — Şivanining singlisi
Tinnu Anand — Mohanlal, Şivanining bevosita eri
Kiran Kumar — inspektor Arjun Singh
Bina — Padma Agnihotri, Vijayning onasi
Baby Gazala — Pinki
4Saundtrek
Rakeş Budhu öz şarhida şunday degan: «„Anjaam“ balki yomon film bölgandir, lekin uning saundtreki deyarli yuz…
Rakeş Budhu öz şarhida şunday degan: «„Anjaam“ balki yomon film bölgandir, lekin uning saundtreki deyarli yuz foiz sof oltin edi. U Anand–Milindning eng yaxşi saundtreklari qatorida qolmoqda, şu jumladan qöşiqlarning kengligi, eksperimentalligi va Abhijeetdan Purnimagaça bölgan xonandalarning xilma-xilligi tufayli».
5Tanqid
Firstpost uçun yozgan Gautam Çintamani filmning syujeti 1981-yildagi «Dhanwan» filmini uzoqdan eslatişini…

Firstpost uçun yozgan Gautam Çintamani filmning syujeti 1981-yildagi «Dhanwan» filmini uzoqdan eslatişini qayd etgan. Unda boy odam öz boyligi uni deyarli har qanday narsadan qutqara oladi, deb öylaydi. Lekin «Anjaam» ayollarning azoblariga beqiyos urğu berib, bundan ham ilgari ketişga jurʼat etgan. Oldingi filmlardan farqli ölaroq, bu yerda qasos oqlangan bölsa-da, öşa paytdagi Bollywood tomoşabinlari odatlangança yoqimli bölmagan. Şunga qaramay, film tomoşabinlarda zör taassurot qoldira olmagan va köp jihatdan özining ulkan salohiyatini töliq amalga oşira olmagan. Agar «Anjaam» «Qörquv ostida hayot» va «Ölim bilan öyin» filmlaridan oldin çiqqanida, u köproq eʼtirof topgan bölardi. Bollywoodda qasos mavzusidagi filmlar köp bölsa-da, «farişta-qasoskor» konsepsiyasi keng tarqalmagan edi. Madhuri Dixitning bunday qahramonni ilgari ijro etmagani sababli uning öyini hayajonli çiqqan.
«n+1» jurnalining muharriri A. S. Hamran filmning qahramonini Mario Bava filmi tuzoğiga tuşib qolgan Charles Bronsonga qiyoslagan.
Gayatri Gopinat «Queer Asian Cinema» kitobida «Anjaam» ommabop filmda noanʼanaviy gender rollarini tasvirlaş imkoniyatlari va çegaralarini örganişini taʼkidlagan. U, şuningdek, qahramonni haqorat qilganlarning aksariyati erkaklar bölsa-da, eng çözilgan va qonli qasos sahnasi nazoratçi ayolga möljallanganini qayd etgan.
«Encyclopaedia of Hindi Cinema» kitobi «Anjaam»ni hikoyada dramatizmni kuçaytiriş uçun tovuşni ongli ravişda tuziş namunasi sifatida eslatadi. Bu eng yaqqol namoyon böladigan epizod — qahramonning qamoqxona nazoratçisini öldiriş uçun ketişi.
Rakeş Budhu esa öz şarhida, aksinça, ssenariy Madhurining ikkilanişi, Şah Rukhning uni zabt etişga uzluksiz urinişi va Madhuri qasos oliş uçun ketadigan syujet çiziğini çalkaştirib yuborib, parçalanib ketganini taʼkidlagan.
6Nominatsiyalar va mukofotlar
Filmfare Award mukofoti «Eng yaxşi salbiy rol ijrosi» nominatsiyasida — Şah Rukh…
Filmfare Award mukofoti «Eng yaxşi salbiy rol ijrosi» nominatsiyasida — Şah Rukh Khan
Filmfare Award nominatsiyasi «Eng yaxşi ayol roli» nominatsiyasida — Madhuri Dixit
Matn: maqola tarjimasi «Каприз (фильм, 1994)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.