Antichrist

Er-xotin şiddat bilan jinsiy aloqada bölişayotganda, ularning öğli Nik beşigidan çiqib, deraza tokçasiga çiqib oladi. Bola derazadan yiqilib, qorga kömilgan yerga urilib halok böladi. Bola ölgan paytda ayol kuçli orgazm holatini boşdan keçiradi.

Bolaning tobutini ortidan ergaşgan dafn marosimi paytida ayol huşini yöqotib qöyadi. Atrofdagilar uning atrofiga töplanişadi, u ularning yuzlarini xira köradi. Ayol keyingi oyni kasalxonada ötkazadi, baʼzan huşiga keladi, baʼzan yana behuşlik holatiga tuşib qoladi. Nihoyat öziga kelganda, uning ruhiyati jarohatlanganligi maʼlum böladi. Uning eri, psixoterapevt, xotiniga körsatilayotgan psixiatrik yordamga işonmaydi va uni özi davolaşga qaror qiladi. Uyda qisqa va unumsiz davolanişdan söng, ayol oğriğini asosan jinsiy aloqa orqali unutişga urinadi, erkak esa boşqa usulni sinab körişga qaror qiladi. U xotinining eng katta qörquvi ularning «Eden» deb nomlangan şahar taşqarisidagi uyi bilan boğliqligini bilib oladi. Ötgan yozda ayol Nik bilan öşa yerda bölib, ayollarni öldiriş mavzusida dissertatsiya («Gynocide») yozgan edi.

Er-xotin «Eden»ga yöl oladi. Yölda ayol uxlab qoladi, erkak esa bir buğuga duç keladi, u tez orada barglar orasiga yaşirinadi. Erkak ölik buğu bolasini köradi, uning yarmi onasining qornidan osilib turgan edi.

Er-xotin uyga yölda davom etadi. Köprikdan ötayotganda ayol öz qörquvini yengişga majbur böladi. U köprikdan tez yugurib ötadi va örmonga kirib ketadi, erkakni ança orqada qoldiradi. Uyga yetib kelgaç, erkak uning allaqaçon uxlab yotganini köradi.

Psixoterapiya seanslariga qaramay, ayolning kasalligi kuçayadi, uning ahvoli yomonlaşadi. Hatto uyni örab turgan örmon ham yanada qörqinçli tus oladi: emanlar tomga urilib, pulemyot otişmasi tovuşlarini eslatadi. Bir kuni erkak uyğonadi va tuşida tasodifan derazadan çiqarib qöygan öng qöliga qaraydi — qöli itlarning kanalari bilan qoplangan. Bu bobning oxirida erkak ichi olib taşlangan ölik tulkini köradi, u öz tanasini yeyayotgan va «Xaos hökm suradi» («Chaos reigns») degan iborani aytadi.

Er xotinining dissertatsiya materiallarini topadi: çöldirlarni ovlaşni tasvirlovçi gravyuralar va ayollarni öldiriş haqidagi gazeta qirqimlari töldirilgan albom, şuningdek xotinining yozuvlari. Ularning har bir sahifasi borgan sari tuşunarsizroq bölib, oxirida çizmaçilikka aylanadi. Maʼlum bölişiça, ishi davomida xotini ayollar tabiatan yovuzlik ekanligi xulosasiga kelgan. Erkak bu nazariya bilan rozi emas va xotinini ayollarga nisbatan nafrat bilan qaraşi uçun tanqid qiladi. Ayol heç narsa javob bermaydi.

Keyinroq u erkakdan jinsiy aloqa paytida urişni söraydi. Erkak avvaliga rad etadi, lekin xotini örmonga qoçib, katta daraxt ildizida yotib, özini qониқtirişni boşlagaç, u ikkilanib bölsa-da, uning iltimosini bajaradi, ayol esa undan yanada qattiqroq urişni söraydi. Ular jinsiy aloqada bölganlarida, daraxt ildizlari ostidan köplab qöllar çiqayotganini köramiz. (Bu kadr filmning asosiy prokat afişasida işlatilgan.)

Erkak «Eden»ga jönaşdan oldin olgan xatni oçadi. Xatda Nikning jasadini yorib tekşiriş hisoboti bor edi, unda uning halok bölişidan oldin oyoq suyaklarida yengil deformatsiya borligi qayd etilgan. Şundan söng erkak bolasining suratlarini topadi, ularda bolaning etiklari doim notöğri oyoqqa kiyilgani körinadi. U bu kaşfiyotdan juda hayajonlanadi, çunki u xotinining nosoğlomligini tasdiqlaydi. Şu paytda xotini kutilmaganda unga hujum qiladi va uni taşlab ketmoqçi bölganlikda ayblaydi. U erkakni temir tayoq bilan uradi, yoğoç kundalak bilan uning jinsiy aʼzolarini ezadi. Erkak huşsiz yotganida, u uni özi qониқtiradi va erkak orgazmga yetganda qoni bilan otiladi. Qoçib ketişning oldini oliş uçun u qöl drelli bilan uning oyoğini teşadi va teşikdan oğir çarxni gayka bilan mahkamlaydi. Söng u taşqariga çiqib, kalitni uy poydevori ostiga taşlaydi.

Erkak huşiga keladi va oğriqdan azob çekkança tulkining inigaça sudralib boradi va u yerga yaşirinadi. Ayol uni qidirayotganda, erkak inda tirik kömilgan qarğani topadi. Qarğa qağillay boşlaydi, ayol bu panohni topib, erkakni çiqarişga urinadi. Buning uddasidan çiqolmagaç, u belkurak bilan ötiş yölini kavlaşga kirişadi.

Bir neça soat ötadi, tun tuşadi va köz yoşlarga tölgan ayol keçirim söraydi va erkakka çiqişga yordam beradi. Uyda erkak undan uni öldirmoqçimi, deb söraganida, ayol «Hozirça yöq», deydi va sirli tarzda qöşib qöyadi: «Uç gado kelganda, kimdir ölişi kerak».

Prolog sahnasi yana körsatiladi, undan ayolning bolasining deraza tokçasiga çiqayotganini körgani, lekin uni töxtatmagani maʼlum böladi. Şundan söng ayol qayçi olib, qiçqirgança öz klitorini kesib taşlaydi. Ayol qiçqirgan paytda yomğir quyib yuboradi. Erkak huşiga kelganda, kuçsiz holda pol ostidan qarğaning qiçqiriğini eşitadi. Tirsagi bilan polni teşib, u quşni ozod qiladi va tasodifan taşlab yuborilgan kalitni topadi. Ayol uning orqasiga qayçi bilan zarba beradi, lekin oxir-oqibat erkak oyoğidagi çarxni yeçib oladi. Erkak xotinini böğadi. Söng u uning jasadini uydan taşqarida yoqib yuboradi.

Erkak uydan örmon böylab yuradi va mevalar terib yeydi. Tepalik çöqqisiga yetganda, u öziga tomon kötarilib kelayotgan köplab ayollarni köradi. Ular unga qaraşadi, lekin ularning yuzlari xira.

Filmni 2005-yilda suratga oliş rejalaştirilgan edi, lekin film ijroçi direktori tasodifan filmning asosiy ğoyasini oşkor qilib yubordi: ssenariyning dastlabki variantiga köra, Yerni Xudo emas, balki Şayton yaratgan edi. Triyer ğazablanib, ssenariyni qayta yozib çiqiş uçun suratga olişni keçiktirdi.

2007-yilda Triyer depressiyadan aziyat çekayotganini va bundan keyin boşqa film suratga ololmasligi mumkinligini aytdi. «Menimça, «Antixrist» mening keyingi filmim böladi, lekin hozirça bu haqda aniq emasman». Kopengagenga birinçi prosluşka uçun kelgan britaniyalik aktyorlar orqaga qaytişga majbur böldi, çunki Triyerning ruhiy holati ularni qabul qilişga imkon bermadi.

Depressiyadan keyin yozilgan ssenariy versiyasi fon Triyer tomonidan öz ijodiy faoliyatiga qodirligini sinaş uçun maşq sifatida yozilgan edi. Rejissyor öz holatini şved yozuvçisi va dramaturgi Yuhan Avgust Strindbergning 1890-yillarda avtobiografik «Dözax» kitobi ustida işlayotgandagi inqirozi bilan soliştirgan. Triyerga ish jarayonida daniyalik yozuvçi va rejissyorlar Per Flay va Nikolay Arsel yordam berişgan. Bundan taşqari, mizoginiya, teologiya va qörqinçli filmlar sohasidagi mutaxassislar maslahatçi sifatida jalb qilingan. Triyerning özi yangi dinga kirgan katolik bölgani uçun, ramziylik va xristianlik ilohiyotiga faol qiziqqan.

Film fon Triyerga tegişli «Zentropa» kompaniyasi tomonidan suratga olingan. Filmning hamprodyuserlari şved «Film IʼVast» kompaniyasi, italyan «Lucky Red», frantsuz «Liberator Productions», «Slot Machine» va «Arte France» böldi. Daniya kino instituti filmga 1,5 million dollarlik moliyaviy yordam körsatdi. Filmning umumiy byudjeti taxminan 11 million dollarni taşkil etdi.

Film uçun rekvizitlarni Kopengagendagi «Soda ApS» kompaniyasi tayyorlab taqdim etdi. Kompaniya xodimlari Villem Dafoning oyoği maketini, ayol jinsiy aʼzolari maketini, şuningdek filmning boşlaniş sahnasida işlatilgan (haqiqiy vazniga ega) plastik bolani tayyorladi. Google Image Search qidiruv xizmati orqali ölik tuğilgan buğu modellarini yasaş uçun zarur fotosuratlar topildi. Platsenta sifatida neylon paypoqdan foydalanildi. Dastlabki bosqiçda guruhga çex dressirovşçigi Ota Bareş qöşildi, u «Adam olmalari» filmini yaratiş jarayonida Anders Tomas Yensen bilan hamkorlik qilgan edi. Dressirovşçiga hayvonlar qanday vazifalarni bajarişi kerakligi tuşuntirildi. Masalan, tulkiga buyruq berilganda oğzini şunday oçişni örgatişdiki, göyo u gapirayotgandek taassurot qoldirsin.

Suratga oliş boşlanişidan oldin kayfiyatga kiriş uçun Dafo va Gensbur Andrey Tarkovskiyning «Oyna» filmini tomoşa qilişdi. Dafo, şuningdek, Triyerning «Ahmoqlar» filmini kördi, Gensbur esa «Tungi portye» filmidagi Şarlotta Remplingning qahramon obrazini örgandi. Bundan taşqari, Dafo kognitiv psixoterapiya sohasida işlaydigan tibbiyot xodimlari bilan uçraşib maslahatlaşdi, psixoterapevtik seanslarda şaxsan qatnaşdi va maxsus adabiyotlarni örgandi. Triyerga kelsak, u psixoterapiyaga juda şubha bilan qaraydi.

Film suratga oliş 40 kun davom etdi: 2008-yil 20-avgustdan sentabr oyining oxirigaça. «Antixrist» Triyerning Germaniyada töliq suratga olingan birinçi kartinasi böldi: Şimoliy Reyn — Vestfaliya federal yerining hududida, Köln atrofida va Vupperhal şahrida. Film raqamli videoapparatura yordamida suratga olingan; asosan 4K ruxsatda Red One kameralari işlatilgan (qarang: Red Digital Cinema Camera Company). Sekin harakatli kadrlar 1000 kadr/sekund çastotada Phantom v4 apparaturasi yordamida olingan.

Triyer suratga oliş boşlanişida depressiyadan töliq qutulmagan edi. U ruhiy holati tufayli odatdagidek şaxsan suratga olişga qodir emasligi uçun aktyorlardan köp marta keçirim söradi. «Ssenariy juda katta iştiyoqsiz ekranlaştirildi, göyo men jismoniy va intellektual salohiyatimning faqat yarmidan foydalangandek».

Filmning asosiy musiqiy mavzusi sifatida G. F. Gendelning «Rinaldo» operasidagi Almirena ariyasi işlatilgan.

Postprodakşn Varşavada va Göteborgda ötkazildi. Ikki oy davomida polyaklar taxminan 4000 soat, şvedlar esa taxminan 500 soat işladi. Filmda kompyuter grafikasi qöllanilgan 80 ta epizod bor, ularning bajarilişini polyak «Platige Image» kompaniyasi taʼminladi. Asosan kompyuter texnologiyalari buğularning böyinlaridagi arqonlarni kadrdan olib taşlaş uçun işlatilgan, lekin baʼzi effektlar murakkabroq edi. Tulkining «Xaos hökm suradi» (Chaos reigns) degan iborani aytadigan sahnasi ayniqsa qiyin keçdi: 3D tarzida modellaştirilgan oğzining harakatlari ovoz bilan sinxronlaştirilişi kerak edi.

Villem Dafo — U

Dafo bundan oldin Triyer bilan 2005-yilda «Manderlay» filmida işlagan. U filmning ssenariysini oldi, garçi uning sözlariga köra, fon Triyerning xotini bunday maşhur aktyorni şunday oğir rolga taklif qilişga şubha bilan qaragan. Dafo filmda suratga tuşişga qaror qildi va buni şunday izohladi: «Menimça, qoronğu narsalar, aytilmagan narsalar aktyor uçun juda muhim. Biz gaplaşmaydigan bu narsalar, şuning uçun agar bunday rolni öynaş imkoniyati bölsa, tabiiyki, sen buning qiziqarli ekanini körasan». Şuningdek, Dafo tulkining ovoziga ham ega, garçi u qattiq özgartirilgan bölsa-da. Baʼzi sahnalarda Dafoning dublyori Xorst Baron böldi.

Şarlotta Gensbur — U

Dastlab bu rolga frantsuz aktrisasi Eva Grin rejalaştirilgan edi. Triyerning taʼkidlaşiça, Grin rozi bölgan, lekin uning agentlari şartnoma imzolaşga ruxsat bermagan. Kastingga suratga olişdan oldingi jarayonning ikki oyi sarflandi. Oxir-oqibat Gensbur paydo böldi va Triyerning sözlariga köra, u bu rolni juda istagan: «Şarlotta kelib dedi: „Men bu rolni ölguday xohlayman, qanday bölişidan qatʼi nazar“. Şuning uçun menimça, u bu qarorni uzoq vaqt oldin qabul qilgan. U bilan heç qanday muammo bölmadi».

Film premyerasi Kann festivalining tanlov körsatuvi paytida bölib ötdi va film tomoşabinlardan keskin qutblangan javoblar oldi. Kamida 4 kişi filmdagi oçiq zöravonlik tufayli körsatuv paytida huşidan ketdi. Körsatuvdan keyingi matbuot konferensiyasida «Daily Mail» jurnalisti fon Triyerdan nima uçun bunday film suratga olganini söradi, rejissyor esa savolni ğalati deb topganini aytdi. Şarlotta Gensbur eng yaxşi ayol roli uçun mukofot oldi, ekumenik hakamlar hayʼati esa filmga maxsus «antimukofot» berdi va «bu rejissyorning özini dunyodagi eng yaxşi deb eʼlon qilgan eng ayollarga nafrat bilan qaraydigan filmi» deb taʼkidladi. Kann festivali direktori Tyeri Fremo javob berdi: «Bu tsenzuraga yaqin kulgili qaror» va «janjal ekumenik hakamlar hayʼati tufayli boşlandi».

Kann festivalida xaridorlar uçun ikki versiya mavjud edi: «protestant» (töliq) va «katolik», unda eng oçiq sahnalar kesib taşlangan edi. Barça sahnalarni öz içiga olgan rejissyor versiyasi 2009-yil 20-mayda Daniyada keng tomoşabinga taqdim etildi. Uni Buyuk Britaniyada prokat uçun «Artifical Eye» kompaniyasi, AQŞda prokat uçun esa «IFC Films» kompaniyasi sotib oldi.

Buyuk Britaniya va Irlandiyada kartina rejissyor versiyasida taqdim etildi (körişga faqat 18 yoşdan kattalar ruxsat etilgan). Britaniya reklama standartlari boşqarmasi filmning afişasi haqida 7 ta şikoyat oldi. Lekin boşqarma bu afişani maʼqulladi, çunki unda pornografik narsa topmadi. Alternativ afişada faqat şarhlardan iqtiboslar bor edi, tasvirlar esa yöq edi. Bu afişa köçalarda reklama uçun va asosiy afişani çop etişni istamagan naşrlar uçun işlatilgan.

Avstraliyada film çeklangan prokatda namoyiş etildi, DVD 2010-yil boşida çiqarildi. Janubiy Avstraliyada DVD sotuvi +18 reytingli filmlarga oid yangi qonunlar sababli qatʼiy çeklangan bölib, ular maʼlum çeklovlarni joriy etadi.

Rejissyorning vatani Daniyada film tanqidçilar va tomoşabinlar tomonidan yaxşi qabul qilindi. «Politiken» gazetasi bu filmni «grotesk şedevr» deb atadi, unga 6 balldan 6 ball qöydi va uning andozadan yiroqligini maqtadi. «Juda jiddiy, juda şaxsiy badiiy asar azob-uqubat, ölim, jinsiy aloqa va barça mavjudotning maʼnosizligi haqida». «Berlingske Tidende» 6 balldan 4 ball qöydi va «benazir obrazlari» uçun maqtadi, şuningdek, «operator Entoni Dod Mentl “Dogma” operatorlik usullari bilan uslubiy çiroyli kadrlarni muvaffaqiyatli uyğunlaştirgani» uçun ham. Faqat daniyalik «EKKO» jurnalining noşiri Klaus Kristensen istisno böldi. U daniyalik tanqidçilarni filmni ortiqça baholaşda ayblab, özi uni «usta muvaffaqiyatsizligi» deb atadi. Daniyada prokat paytida taxminan 83 ming bilet sotildi, bu «Dogvill»dan keyin Lars fon Triyerning eng katta muvaffaqiyati böldi. Film Şimoliy kengaş mukofotiga nomzod böldi va uni qölga kiritdi. «Antixrist» Daniyaning asosiy kino mukofoti «Robert» mukofotiga ham sazovor böldi, quyidagi nominatsiyalarda: «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissura», «Eng yaxşi ssenariy», «Eng yaxşi operatorlik ishi», «Eng yaxşi montaj», «Eng yaxşi yoruğlik» va «Eng yaxşi maxsus effektlar».

«Daily Mail» gazetasining Kris Tuki öz şarhining boşida kartinada «hayratlanarli gözallikdagi kadrlar» borligini aytdi, lekin oxir-oqibat filmni «açinarli darajada ayollarga nafrat bilan qarovçi» va «foydasiz gözallik» deb atadi. U, şuningdek, uning fikriça, «Antixrist»dan köra oçiq jinsiy aloqa, jinsiy aʼzolarga şikast yetkaziş sahnalari va «erkaklarni ayollar tomonidan zavq uçun qiynaş» sahnalarini körsatişda ustun turadigan filmlarni ham nomladi. Natijada u filmga 5 balldan 1 yulduz berdi.

Kinotanqidçi Kim Nyuman «Empire» jurnalidan qayd etdiki, «fon Triyerning mağrurligi tomoşabinlarni ikki lagerga böliş uçun aniq hisoblangan, lekin «Antixrist»da şunçalik köp gözallik, qörquv va möjiza borki, uni yil eng ğalati va original qörqinçli film deb işonç bilan ataş mumkin».

Rejissyor Jon Uoters «Antixrist»ni yilning eng yaxşi 10 filmidan biri deb eʼlon qildi va «agar Bergman öz joniga qasd qilib, dözaxga tuşib, keyin suratga oliş uçun yerga qaytganida, bu film «Antixrist» bölardi», dedi.

2009-yilda film Yevropa kino mukofotlari (European Film Awards) mukofotini eng yaxşi operatorlik ishi uçun qölga kiritdi, bu «Slumdog Millioner» filmi bilan birga böldi, çunki ikkala filmni ham operator Entoni Dod Mentl suratga olgan edi. Film eng yaxşi film va eng yaxşi ayol roli uçun nomzod böldi, lekin bu mukofotlarni Maykl Haneke «Oq lenta» filmi va Keyt Uinslet «Öquvçi» filmi uçun olişdi.

Festivallar