Anton Ivanoviç serditsya (Антон Иванович сердится) — 1941-yilda Leningrad "Lenfilm" kinostudiyasida rejissyor Aleksandr Ivanovskiy suratga olgan sovet qora-oq badiiy töliqmetrajli musiqiy komediya filmi.
Filmning SSSRdagi premyerasi 1941-yil 29-avgustda bölib ötdi.
1Rollarda
Nikolay Konovalov
2Syujet
Film Leningrad akademik kapellasi zalidagi organ kontserti bilan…
Film Leningrad akademik kapellasi zalidagi organ kontserti bilan boşlanadi.
1941-yil bahori. Konservatoriya professori, organist, klassik musiqaning fanatik tarafdori va zamonaviy musiqa sanʼatining murosasiz duşmani Anton Ivanoviç Voronov qizi Simoçkani "kelajakdagi operetta yulduzi", deb hisoblagan hamkasbi bilan muloqotni töxtatadi. Anton Ivanoviç Simaga köz qöyayotgan bastakor Muxin operetta uçun "qandaydir fokstrotlar" yozayotganini bilib qoladi.
U Simoçkaga yoş bastakor bilan muloqot qilişni taqiqlaydi, lekin qiz otasidan yaşirin ravişda Muxin yozgan va butun Muzkomediya teatr truppasi tomonidan olqişlangan operettada qöşiq aytişga rozi böladi. Teatrning mahalliy primadonnasi Yadviga, qahramon partiyasini ijro eta olmaydi, çunki ovozining diapazoni unçalik keng emas, şuning uçun yangi operetta unga yoqmaydi.
Sima qöşiq aytişi va buning oldini olib bölmasligi ayon bölgaç, Yadviga premyerada dirijyordan qahramonning asosiy ariyasini uç tonga yuqoriroq transpozitsiya qilişni söraydi, çunki u Simaning ovozi uzilib qolişini orzu qiladi. Lekin Sima uçinçi oktavaning mi-bemol notasini oladi. Premyera haqida öz turar joyidagi ijaraçisi, qöşimça ish qiladigan bastakor va "xalturaçi" Kerosinovdan xabar topgan Anton Ivanoviç (Kerosinov folʼklor qöşiği "Köçada katta timsoh yurardi"ning dabdabali aranjirovkasi ustida işlayotgan edi, u Simaning opasi aytmaslikni söragan narsani oçib yuborgan edi) operetta teatri sahnasida qizining triumfiga şaxsan guvoh böladi va yurak xurujiga yaqin holatda uyiga qaytadi.
Anton Ivanoviç uxlab qoladi va orzusi bölgan ustozi, buyuk bastakor Iogann Sebastyan Baxni, barça zamonlarning eng uluğ bastakorini tuşida köradi. Bax kulib Anton Ivanoviçga sevimli xorallarini yoziş ulkan zerikarlilik ekanini, uning orzusi esa gersog dalada gözal çöponni uçratadigan syujetli operetta yoziş bölganini aytadi. U Anton Ivanoviçga bu juda öjar, eşakdek qaysar ekanini qatʼiy aytadi.
Bunday tuşdan keyin Anton Ivanoviç Simoçkaning tanloviga — ham uning repertuariga, ham kuyoviga — könadi va mehnat hamda sotsializm ğalabasiga bağişlangan Muxinning yangi oratoriyasi premyerasida organist sifatida iştirok etadi. Oratoriyaning finalidagi zarbli çolğular partiyasini esa... Kerosinov ijro etadi.
3Rollarda
Nikolay Konovalov — Anton Ivanoviç Voronov,…
Nikolay Konovalov — Anton Ivanoviç Voronov, professor
Lyudmila Tselikovskaya — Sima, uning qizi
Pavel Kadoçnikov — Aleksey Muxin, bastakor
Tatyana Kondrakova — Dina, Voronovning katta qizi
Tamara Glebova — Natalya Mixaylovna, Voronovning xotini
Tamara Pavlotskaya — Yadviga Valentinovna Xolodetskaya, Muzkomediya primadonnasi
Aleksandr Orlov — Yakov Grigoryeviç Kibrik, Muzkomediya komigi
Sergey Martinson — Kerosinov, bastakor
Vitaliy Kilçevskiy — Rollandov, tenor
Anatoliy Korolkeviç — Skvoreşnikov, Muzkomediya rejissyori
Vladimir Gardin — Iogann Sebastyan Bax
Anatoliy Nelidov — konservatoriyaning vokal böyiça professori (titrda körsatilmagan)
4Suratga oluvçilar guruhi
Studiyaning badiiy rahbari — Fridrix…
Studiyaning badiiy rahbari — Fridrix Ermler
Ssenariy mualliflari — Yevgeniy Petrov, Georgiy Munblit
Rejissyor — Aleksandr Ivanovskiy
2-rejissyor — Karl Gakkel
Operator — Yevgeniy Shapiro
Bastakor — Dmitriy Kabalevskiy
Rassom, eskizlar muallifi — Semyon Mandel
Rassom — Abram Vekslер
Kartina direktori — Yefim Xayutin
Tovuş operatori — Igor Dmitriyev
Kostyumlar — Lidiya Şildknext
Qöşiqlar matni — Vsevolod Rojdestvenskiy
5Film haqidagi fikrlar
«Köp tuşunmovçiliklar, sevgi hodisalari va kulgili töqnaşuvlarga töla vodil syujetini tanlab, filmning…
«Köp tuşunmovçiliklar, sevgi hodisalari va kulgili töqnaşuvlarga töla vodil syujetini tanlab, filmning yaratuvçilari bahs-munozaraga çek qöyişning yölini topdilar: Baxning musiqasi "Bahor qöşiği" bilan raqobatlaşmaydi, balki klassikning hazilomuz nutqi, konservatoriya professori Anton Ivanoviç Voronovga tuşda körinib, plyuralizmga yöl oçadi va kutilgan xilma-xillikka ruxsat beradi. Kartina muvaffaqiyati köp jihatdan ajoyib aktrisa Lyudmila Vasilevna Tselikovskayaning debyuti bilan oldindan belgilangan edi».
A. Stoyanov «Kino sanʼati» jurnalida yoş aktyorlarning, ayniqsa L. Tselikovskayaning musiqiy-nutqiy epizodlarni «yangi va jonli ijro etişini» hamda musiqiy materialni mulohaza bilan, sifatli tanlaşini qayd etgan.
Kinotanqidçi Rostislav Yurenev ğoyaning soddaligi «uning ifodasining aniqligi va ravşanligi, ijobiy qahramonlarning quvnoq tasviri hamda obivatellar va formalist musiqaçilarning ötkir foş etilişi bilan qoplanganini» taʼkidlagan.
N. Konovalov dugonasi yengil janrdagi bastakorga oşiq bölgan qizidan ğazablanadigan konservatoriya professori Anton Ivanoviçni öynagan... Aktyor ğazabni ham, qahramonining Bax musiqasiga bölgan köngil boğlagan sadoqatini ham yengil va hazil bilan çizgan. Uning qizi rolini L. Tselikovskaya yengil va qiziqarli öynagan... P. Kadoçnikov mehribon, iqtidorli va, albatta, parişon bastakorni kulgili, lekin bosimsiz öynagan. Filmning asosiy yutuği esa bastakor Kerosinov obrazi böldi... Sergey Martinson ijrosida...
Kinoşunos Romil Sobolev «Anton Ivanoviç serditsya» musiqiy komediyasini «şaffof va sirli» deb atagan.
6Filmda yangrayotgan musiqiy asarlar
Şarl Guno, «Romeo va Juletta» operasi — Juletta…
Şarl Guno, «Romeo va Juletta» operasi — Juletta ariyasi.
Lyudvig van Betxoven — «Dasturxon qöşiği».
«Köçada katta timsoh yurardi» (inqilobgaça bölgan davrda lyumpen muhitda paydo bölgan va Lev Çernetskiyning «Bizning hayotimiz kunlari» marşi musiqasiga ijro etilgan köça qöşiği).
Iogann Sebastyan Bax — do-minor tonalligidagi organ uçun «Passakaliya».
Georg Fridrix Gendel — «Rinaldo» operasi, Almirena ariyasi «Lascia çʼio pianga».
Jan Jilber. «Komediyaçilar qiroli» operettasidan kaskad duet.
Imre Kalman. Şu nomli operettadan Maritsa ariyasi. Undagi nablyudni Yadviga Valentinovna «Strelkali paypoq, baland tovon…» sözlari bilan kuylaydi.
7Faktlar
Simoçka aytgan barça vokal raqamlarni ijroçi Debora Pantofel-Neçetskaya ijro etgan, u titrlarda…
Simoçka aytgan barça vokal raqamlarni ijroçi Debora Pantofel-Neçetskaya ijro etgan, u titrlarda körsatilmagan.
Kartinaning dramatik çöqqisi — dirijyorning iltimosiga köra orkestr musiqaçilari ijroçi qöşiqçi ariyasini premyeradan bevosita oldin uç tonga yuqoriroq transpozitsiya qilişi — real hayotda ham ehtimol bölişi mumkin edi, bu tez-tez uçrab turadi. Raqamni qayta transpozitsiya qiliş bir neça daqiqa vaqt oladi, orkestr uçun partiyalarni yoziş ham şunday. «Qöyoşlarda qöşiq aytib» maşhur filmida dirijyor premyeradan oldin qöşiqçidan tonallikning boşlanğiç notasini söraydi. Yaʼni zarbli çolğulardan taşqari butun orkestr talab qilingan tonallikda yurişda öynagan.
Film 1941-yilda, uruşdan oldin çiqqan. 1941-yilda Leningraddagi tumbalar filmning afişalari bilan qoplangan edi. Blokada paytida ularni yirtib taşlaşga vaqt bölmadi, natijada afişalar uruş oxirigaça osilib turdi va uning atributlaridan biriga aylandi. Blokadalangan şaharda öşa paytda bölgan köplab xronikaçilar ularni eslaşgan.
«Bizning Leningradda uruşdan oldin şu nomdagi musiqiy kinokomediya namoyiş etilişi kerak edi, şuning uçun deyarli har bir fonar ustuniga katta yoğoç taxta mahkamlangan edi, unda yirik rang-barang harflar bilan yozilgan edi: "Anton Ivanoviç serditsya". Boşqa heç narsa yozilmagan edi. Biz kinokomediyani tomoşa qilişga ulgurmadik, uruşning dastlabki kunlarida bu afişalarni ham olib taşlaşga ulgurmadik. Şunday qilib ular blokada oxirigaça öçirilgan fonarlar ostida qolib ketişdi.
Nevskiy böylab yurgan har bir kişi qança marta köz kötarmasin, doim şu afişalarni körardi, ular uruş, hujum, blokada va şahar falokati rivojlanişi bilan bir xil ogohlantirişga, kuçli malomatga öxşab qolardi: "Axir Anton Ivanoviç serditsya-ku!" Va bizning tasavvurimizda haqiqiy, jonli inson paydo böldi, juda mehribon, hamma narsani tuşunmaydigan, odamlarga baxt tilaydigan va odamlar özlarini nima uçundir qiynagan ortiqça, bemaʼni va dahşatli azoblar uçun ularga mehr bilan, oğriq bilan ğazablanadigan inson».
Sovet filmlaridan biri, Uluğ Vatan uruşi paytida bosib olingan hududlardagi kinoteatrlarda namoyiş etilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Антон Иванович сердится» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.