Atlantis

Dengizga bölgan qiziqiş Luc Bessonning hali yoşligidan boşlangan. U bolaligini akvalang bilan suziş öqituvçisi bölgan ota-onasi bilan ötkazgan. 17 yoşida olgan jarohati tufayli Besson özi suv osti suzişi bilan şuğullanişdan voz keçdi va kinoga oid sanʼatni örganiş uçun Parijga jönadi.

«Atlantis» «Nikita»dan keyin çiqqan bölsa-da, uning suratga olinişi 1988-yilda boşlangan. Mavzu jihatidan film köproq «The Big Blue» filmiga yaqin turadi va öşa filmda kötarilgan ekologiya mavzusini davom ettiradi. Besson filmni uç yil davomida Christian Petron bilan birgalikda suratga olgan. Petron «The Big Blue» uçun kameralar dizaynida işlagan.

1991-yil sentabrda film 48-Venetsiya kinofestivalida tanlov taşqarisida namoyiş etildi.

Film teng bölmagan ikki qismga bölingan. Birinçi qism özining nomlari va asosiy qahramonlari bölgan bir neça kiçik «bob»ni öz içiga oladi. Ovozli şarhlovçi faqat birinçi qism boşlanişidan oldingi qisqa prologda eşitiladi. Oxirgi kadr bundan mustasno, butun harakat suv ostida bölib ötadi. Oxirgi kadrda dengiz yuzasi va uning ustida suzib borayotgan kema yuqoridan körsatiladi.

Birinçi qism «Birinçi kun» (fr. Premier jour) deb ataladi va unga quyidagi bölimlar kiradi: «Yoruğlik» (fr. La lumière), «Ruh» (fr. Lʼesprit), «Harakat» (fr. Le mouvement), «Öyin» (fr. Le jeu), «Nafislik» (fr. La grâce), «Tun» (fr. La nuit), «Iymon» (fr. La foi), «Mehr» (fr. La tendresse), «Muhabbat» (fr. Lʼamour) va «Nafrat» (fr. La haine). Ikkinçi qism «Oxirgi kun» (fr. Dernier jour) deb ataladi va u yagona «Tuğiliş» (fr. La naissance) bobidan iborat.

Yakuniy titrlar filmdagi asosiy «aktyorlar»ni, yaʼni körsatilgan eng yirik hayvonlarni, ularning suratga olingan joylari bilan birga sanab ötişdan boşlanadi:

Doğli delfin (Bagama orollari)

Halqali ziğirdoya (Yangi Kaledoniya)

Galapagos dengiz şeri

Galapagos dengiz iguanasi

Galapagos pingvini

Tinç okean manta baliqi

Gigant oktopus (Vankuver oroli)

Amerika lamantini (Florida)

Taiti laguna akulasi

Katta oq akula (Avstraliya)

Kit akula (Seyşel orollari)

1991-yil 7-mayda italiyalik «Corriere della Sera» gazetasiga bergan intervyusida Besson «Atlantis» «The Big Blue» tugagan joyda boşlanişini aytdi. Yaʼni qahramon çuqur dengizga tuşib, boşqa qaytmaslik uçun ketadi. U şuningdek, «Atlantis»da uning tabiatga bölgan muhabbati va tabiat bilan simbioz holda yaşaş istagi yana öz aksini topganini tan oldi. Bessonning fikriça, uning filmi hujjatli emas (fr. Ce nʼest pas un documentaire). Bessonga bağişlangan kitob muallifi Massimo Giraldi rejissyorning bu xarakteristikasini juda muhim deb hisoblaydi. Haqiqatan ham, birinçi qaraşda filmni hujjatli deb ataş mumkin. Lekin unda matn, ovozli şarh, izoh yoki tuşuntirişlar yöq. Aslida filmda hikoya qilinadigan narsa yöq, lekin kuzatiş, qoyil qoliş va mulohaza yuritiş uçun juda köp narsa bor.

Tanqidçi David Stratton filmni «dengiz operasi» (marine opera) deb ataydi. Bessonning ijodini tadqiq etuvçi Susan Hayward ham xuddi şunday, uni «hujjatli opera» (documentary-opera) yoki «suv osti operasi» (underwater opera) deb atagan. U şuningdek, «Atlantis» Jak Kusto uslubidagi ommabop-ilmiy suv osti filmi emasligini taʼkidlaydi. Butun filmni Eric Serraning musiqasi hamrohlik qiladi. Sekin tasvirga oliş qöllanilgan (dengiz şerlari bilan «Öyin» sahnasida). Muallif ovozli matni yöq. Musiqa janrlari pop, disko va şarq ohanglaridan (dengiz ilon sahnasi) tortib kantata va rekviemgaça özgaradi. Manta bilan bölgan sahna Bellinining «La sonnambula» operasidan, Mariya Kallas ijrosidagi ariya bilan birga keladi. Operatorlik ishi va musiqa örtasidagi kontrapunkt bu yerda ayniqsa yorqin bölib, hayvonga odatdagi tasvirda sezilmaydigan gözallik bağişlaydi. Mantaning oldingi qanotlari opera xonandasining yenglariga öxşaydi, ariyaning öziga xos koloratura bezaklari esa bu ajoyib dengiz jonzotining murakkabligini anglatadi.

Musiqa va operatorlik sanʼati sahnalarga janr xususiyatlarini beradi va natijada antropomorfizm effekti vujudga keladi. Masalan, oktopus sahnasi triller va ilmiy fantastikaga öxşaydi, akula esa «Jağlar» dahşat filmini eslatadi.

Tanqidçilar filmning nomi afsonaviy Atlantidaga işora qilişini, film esa suv osti dunyosining florasi va faunasini uluğlaşini, şu bilan birga dengiz tabiatining yöq qilinişi muammolariga ham töxtalişini qayd etdilar.

Joe Brown Washington Post uçun yozgan şarhida filmning taʼsirini tinçlantiruvçi va xotirjamlaştiruvçi (tranquil and soothing) deb baholadi. U filmni lava lampasiga öxşatib, uni Enya albomining kinematografik analogi deb atadi.

David Stratton filmni 4,5 ball bilan baholab, operatorlarning ajoyib işini alohida taʼkidladi. Bu ish sözsiz maqtovga loyiq.

Eric Serra yozgan filmga musiqa 1991-yilda plastinka va diskda çiqdi. Saundtrekka jami 12 ta kompozitsiya kiritilgan, ularning köpçiligi instrumental. Vokal faqat Serraning özi ijro etgan «Iguana Dance» kompozitsiyasida va Serraning Vanessa Paradis bilan duetda ijro etgan «Time to Get Your Lovin'» qöşiğida mavjud. Şuningdek, kompozitsiyalarda Ambrosian Singers xor jamoasi iştirok etgan.