August Eighth

Kesilgan sahnalar

Muqobil sahnalar

Ğoya va konsepsiya

Чтобы не путать с оригиналом, ниже перевод на узбекский, где заголовки приведены выше в переводе.

Köpgina kadrlar ikkala reklama treylerida körsatilgan. Biroq deyarli barça sahnalar postprodakşn bosqiçidan ötmagan, çunki köpçilik epizodlarda aktyorlarning replikalari qayta ovozlaştirilmagan va zörğa eşitiladi.

Qandolatxona — sahnada Kseniya qandolatçi ekani körsatiladi. U mobil telefon qönğiroqiga javob bermoqçi böladi (bu Artyom tomoşa qilayotgan spektakl bilan boğliq mms-xabar bölişi közda tutilgan), ammo uni gul olib kelgan Yegor töxtatadi. U Kseniyani kofe içişga taklif qiladi, söng uning boşliğidan ruxsat sörab olganida, unga suflyorlik qila boşlaydi.

Kseniya va Zaur — Kseniya işdan yomğirda piyoda keladi. Maşinaga ötirganda Zaur unga qönğiroq qilib, Artyomni yuborişni söraydi, çunki uni juda soğinadi. Kseniya qattiq zöriqqan (kalitni tuşirib yuboradi, keyin maşina eşigini oça olmaydi, söng maşina öt olmaydi) va agar u xohlasa, özi Moskvaga kelsin, deydi. Ular asta-sekin janjallaşib, ovozlari baland kötariladi. Zaur Artyomni yuborişni söraganda körsatiladigan qisqa kadr birinçi treylerda bor edi.

Teatrdagi repetitsiya — Artyom spektakl repetitsiyasini kuzatadi (aynan sönggi sahna repetitsiya qilinadi). Asabiy rejissyor (Fayziyev) bu spektaklda Mrakovlastning özini öynaydi va körsatmalar beradi. Kseniya keladi. U sahna xodimasi (Tatyana Piskaryova) bilan gaplaşayotganda Artyomning telefoniga qönğiroq keladi. U otişma tovuşli çaqiruv kuyini eşitib, yana tirik Mrakovlastni körayotgandek xayol qila boşlaydi va bilagiga örnatilgan töpdan rejissyorni otayotgandek qiladi (bu «töp» vazifasini mobil telefon bajaradi). Bu sahnada maʼlum böladiki, Artyom spektaklni birinçi marta körmayapti, va ehtimol Kseniyaning Artyomga qarab turadigan boşqa heç kimi yöq, şu sababli u bolani sahna xodimlari qaramoğida qoldiradi.

Ona va öğil — Artyom stol ostida yotib, Kseniyaning xonani tartibga solişini kuzatadi (u Yegorni kutib olişga tayyorlanmoqda). Artyom undan nega u bilan öynamayotganini söraydi, keyin esa uni töxtatadi, çunki u deyarli robot haykalçasini bosib ketayotgan edi (keyinroq Yegor uni ezib taşlaydi). Ular polga yiqilişadi va u onasidan samolyot öynaşni söraydi. Kseniya uni kötarib oladi va Artyom baqiradi: «Men samolyotman! Men uçuvçi robotman!» Bu sahna kadrlari birinçi treylerda bor.

Kseniya va havo şarlari — Kseniya köçada yurib, tasodifan bir qizning havo şarini teşib qöyadi (sahna yoki Kseniya Artyomni aeroportda kuzatib qöygandan keyin, yoki Yegorga Soçiga u bilan birga borişi mumkinligini aytganidan keyin davom etadi).

Kreml — prezidentning ikki maslahatçisi avtobus falokati haqida gaplaşadi. Ularning fikriça, öq ikki tomondan ham otilgan bölişi mumkin (yaʼni snaryad Rossiya tomonidan ham uzilgan bölişi mumkinligiga işora qilinadi).

Olovdagi şahar — Zaur jipda Sidamontaga ketayotib, yöldan çetda yonayotgan Tskhinvalning panoramasini köradi.

Tibbiy punkt — Java şahrida doktor Kseniyaning kuygan barmoqlarini boğlaydi, Kseniya esa unga Tskhinvaldan qoçiş paytidagi taassurotlarini aytib beradi. Doktor unga ovqatlanişi kerakligini aytadi.

Pistirma — «Mon Ula Films» kinostudiyasi tomonidan tayyorlangan rasm-tasvirli stsenariy (raskadrovka) Ilya va Kseniya pistirmaga tuşadigan sahnani ança keskin epizodlar bilan öz içiga olgan edi: olovda yonayotgan, zombilardek yurayotgan askarlar; Ilyaning qöl soati sinadigan lahza; yana bir gruzin askarining ölimi, uni Ilya piçoq bilan öldiradi (filmda u faqat bitta gruzin askarini qöltiq ostiga piçoq urib öldiradi, stsenariyda esa undan oldin yana bir askar bilan kuraşib, uni böğiziga piçoq uradi).

Gospital — gallyutsinatsion tuş. Bu Kseniyaning havoda uçayotgani haqida tuşini körgandan keyingi sahna. Tuşning syujeti Kseniyaning tuğruq haqidagi xotiralaridan kelib çiqqan. Kseniya operatsiya xonasida huşiga keladi, u yerdan akuşer jarrohlik niqobida uni ğildirakli karavotda koridorga olib çiqadi. Atrofdagi hamma narsa yorqin nur bilan qoplangan, Kseniyaning közi xiralaşgan. U Artyom qayerda ekanini söraydi va doktor unga hammasi yaxşi ekanini aytadi, çunki «u mustaqil», Kseniya esa uxlaşi kerak. Doktor uning közini yopiş uçun qölini yuziga qöyadi, ammo Kseniya tösatdan anglaydiki, Artyom mustaqil böla olmaydi, çunki u bola. U akuşerning qölini itaradi, niqobini yulib oladi va Yegorni köradi. «Flagman-Trade» DVDsida bu sahna töliq berilmagan. «Express Gazeta»ning 2011 yil iyul sonidagi maʼlumotga köra, sahnada tuğruqning özi ham bor edi va bu epizodda Aleksandr Oleşkoning örnini Ivanova bordigan fitnes-markazning instruktori bölgan dubler bajargan.

Xonim qönğizi — sahna Lyokhaning otryadi pistirma uyuştirgan snayperni oliş uçun ketayotgan vaqt oraliğida böladi. Kseniya ular bilan birga bir binoga kiradi. Avval ular niqoblangan granata-tuzoqni aylanib ötişadi, keyin kiçik pistirmani. Bir paytda Kseniya askarlardan birining orqasida xonim qönğizi emaklab borayotganini köradi.

Artyom va Lyokha — bu sahna faqat suratga oliş paytidagi fotosuratlardan maʼlum. Finalda Lyokha va Artyom xayrlaşayotganda bir-birining qölini siqişadi.

Kremldagi yiğiliş — teatr versiyasida prezident vazirlar va maslahatçilar bilan joriy vaziyatni muhokama qiladigan ikki sahna bor. Ular yoruğ devorli keng xonada bölib ötadi. Muqobil variantda harakat eski Kreml palatasi uslubidagi katta zalda böladi, ammo aktyorlar tarkibi va replikalar özgarmaydi. Bu muqobil sahnalar rossiyalik DVDda yöq va hozirça faqat çet el DVD naşrlarida mavjud.

Spetsefektlarning juda katta kölamliligi tufayli rossiya kinematografiyasi uçun tayyorgarlik işlari hali stsenariy işlab çiqilayotgan paytda, 2010 yil kuzida boşlangan. Boşlanğiç bosqiçda Fayziyev bu film «oddiy odamlarning taqdiri va harakatlari prizmasi orqali körsatilgan global miqyosdagi voqealar tarixi» ekanini aytgan edi, ularni boş qahramon «sarguzaştlari» davomida uçratadi. Filmning ğoyasi döstlari bilan bir piyola qahva ustida suhbatlaşayotganda tasodifan eşitgan bir neça hikoyaga asoslangan. Asosiy syujet çiziği uçun dösti — jurnalist Fayziyevning tibbiyot universitetining talabasi qiz bilan bölgan hikoyasi olingan. Ularning jiddiy munosabatlari bölgan, ammo qiz yakuniy imtihonlaridan oldin ular qattiq janjallaşib, bir neça oy körişmagan. 2008 yil avgustida Fayziyev ularning umumiy döstini uçratib, qizning Janubiy Osetiyaga taqsimlanganini bilib oladi. Fayziyev qizning siyosiy vaziyatga qiziqmasdan u yerga borganidan şubhalanib, prinsip yuzasidan ogohlantirmay, uning ortidan jönab ketadi va 2008 yil 8 avgustda aynan Janubiy Osetiyada özini topadi. Harbiy tajribaga ega bölgan (u Afğonistonda ofitser bölib xizmat qilgan) Fayziyev qiz bilan telefon orqali aloqa qilib, unga barça mavjud vositalar bilan yetib borişga intiladi va şu bilan birga unga ruhiy yordam körsatadi. Garçi ikkalasi ham tirik qolib, front çiziğidan çiqib olişga muvaffaq bölgan bölsa-da, ularning munosabatlari baxtli yakunga yetmagan. Şu bilan birga, bir taxmin bor: markaziy syujet 2008 yil avgustida Janubiy Osetiyada öz xotini, ham jurnalist Irina ni qidirgan jurnalist Viktor Sokirkoga asoslangan (ikkalasi ham tirik qolgan). Robotlar haqida xayol suradigan öğli bor yolğiz ona haqidagi syujetni Fayziyev uzoq vaqt oldingi döstini eslab öylab topgan. Uning ham öğli bölgan, va kimdir ularning uyiga kelganda, bola har safar gaplaşişga uringanlarga «Yomon Robot»man deb javob bergan. Fayziyev vaqt ötib tuşundiki, bola aynan şu «Yomon Robot» yordamida onasining barça sevgililaridan özini himoya qilgan. U bunga «Qor malika» ertagini qöşib, aka va opa örniga ona va öğlini qöygan. Voqealarni köz oldida aqli xiralaşgan bola orqali körsatiş ğoyasini esa u Çingiz Aytmatovning «Oq kema» qissasidan olgan. Olingan syujet, yaʼni haqiqiy hayotdagi bir neça voqeaning simbiozi, «Ona qahramonona sayohati» deb nomlangan.

Gruzin–osetin mojarosining tagidagi sabablarni Fayziyev, özi siyosatdan uzoq odam bölgani uçun, oldin unçalik qiziqmagan. Olga Grinkrugga bergan intervyusida u uruş boşlanişidan şu qadar ranjiganini aytganki, uning borişini kam kuzatgan. Filmni suratga oliş uçun u köp guvohlar bilan suhbatlaşişga majbur bölgan. U uruşdan keyin mukofotlangan odamlar röyxatini topib, ularga qönğiroq qila boşlagan. Har biri öz xizmatdoşlari va döstlarining familiyalarini aytgan, Fayziyev keyinçalik ular bilan uçraşgan va ular yangi ismlarni aytişgan, şu tariqa u zanjir böylab borgan. Natijada, beşinçi-oltinçi familiyalar paytida u ikkita film uçun yetarli material töplagan. Umuman, stsenariy uçun taxminan 25 ta haqiqiy hikoya olingan. Fayziyev ularda bir neça bor qarama-qarşiliklarga duç kelgan va xronologiyani töğri tiklaş uçun mutaxassislarni çaqirişga majbur bölgan. Syujetni öylaşda Fayziyev unga juda yoqqan «Black Hawk Down» va «Saving Private Ryan» filmlaridan ilhom olgan.

Stsenariy yoziş uçun juda kam vaqt berilgani va syujet Fayziyevda allaqaçon yozilgani sababli, u bu hikoyani töliq stsenariyga aylantira oladigan stsenarist qidira boşlagan. Qidiruv quyidagi talablar böyiça ötkazilgan: bu odam Yevropa tafakkuri va taʼlimiga, Gollivudda ish tajribasiga ega bölişi kerak, va — majburiy şart — uruş haqidagi stsenariylar yoki jangovar harakatlarda iştirok etiş tajribasi bölişi kerak. Şunday qilib, u Amerika stsenaristlar gildiyasining aʼzosi Maykl M. Lernerga yetib kelgan. U oldin «Newsweek» jurnali va «Los Angeles Times» gazetasida harbiy muxbir bölgan, Afğonistondagi uruş va JARdagi aparteid kabi voqealarni yoritgan. Lernerga taklif qilingan hikoya juda yoqqan. U şunday degan: «Bu juda insoniy hikoya. Meni eng avvalo jalb qilgani — qizning ayolga aylanişi, şunçaki onadan — super-onaga aylanişi, bundan taşqari harbiy harakatlar zonasida. Bu juda işonarli, juda oddiy hikoya, va unda har qanday tomoşabin tuşunadigan universal element bor: qahramon boşida kim bölgani va oxirida nimaga kelgani». Dariko Tsulaya bergan intervyusida u filmni Gollivud kinosi bilan soliştirgan va şuni taʼkidlagan: u yerda bunday syujetlarda boş qahramon deyarli doim erkak böladi (çunki şunda sotuvlar köproq böladi deb hisoblanadi). Uning fikriça, «Avgust. Sakkizinçi» esa, aksinça, boş qahramoni ayol bölgan miqyosli film yaratişga bölgan intiliş, hatto rossiya kinosi uçun ham. Stsenariydan taşqari, Lernerning vazifasi qiziqarli syujet burilişlari öylab topiş edi, çunki rossiyalik stsenaristlar taklif qilgan variantlar prodyuser Ilya Baçuringa yoqmagan. Lernerning stsenariy yozişi taxminan 3 oy davom etgan.

Fayziyev va Lernerning rejasiga köra, voqealar şunday vaziyatda rivojlanadiki, unda barça insoniy fazilatlar — ham ijobiy, ham salbiy — köp marta yorqinroq va kuçliroq namoyon böladi. Fayziyevning fikriça, harbiy harakatlar paytida asosiy his omon qoliş instinkti böladi, axloq esa vaziyatga qaramay adekvat harakat qila oladigan eng kuçli kişilar qolida qoladi. Biroq uning sözlariga köra, harbiy voqealar va dramaga qaramay, film na harbiy filmlarga, na melodramalarga kiradi. U filmni «“sarguzaşt-aksion” uslubidagi taassurot-film» deb taʼriflagan va (boş qahramon qiz ekanini hisobga olib) «haqiqiy erkaklar uçun ayollar kinosi» deb ataydi. Fayziyev va Lernerning qarorlariça, asosiy iştirokçilar 25–27 yoşdan katta bölmasligi kerak, çunki ular har qanday uruşning birinçi qurboni yoşlar bölişini hisobga olişgan, ayniqsa Fayziyev söroq qilgan konfliktning haqiqiy iştirokçilari ham şu yoşda bölgani uçun. Şu bilan birga, asosiy aktyorlardan faqat 25 yoşli Svetlana Ivanova bu yoş çegarasiga köproq mos keldi. Rossiya hukumatini şartli çiziqlarda körsatiş ğoyasi (şuningdek, filmda prezident ismi aytilmagani va taşqi körinişi Medvedevga unçalik öxşamagani ham) Fayziyev tomonidan şunday izohlangan: u rossiyalik tomonning qabul qilingan qarorlari masʼuliyatini taʼkidlamoqçi edi va şu sababli taʼsir kuçini oşiriş uçun prezident obrazini özgartirgan.

Filmdagi deyarli barça harbiy personajlarning haqiqiy prototiplari bor. Masalan, Maksim Matveyev ijro etgan Aleksey qahramoni Janubiy Osetiya mojarosi iştirokçisi Aleksey Ukhvatovga asoslangan. U filmning maslahatçilaridan biri bölgan (birinçi stsenariy variantini özi tuzatgan). Ukhvatov bilan birga Fayziyev va Lerner Janubiy Osetiyaga borişgan, u yerda Ukhvatov ularga mojaro paytida ötgan yöl böylab ekskursiya ötkazgan. Alekseyga Ukhvatovning deyarli butun tarixi va uning «Lipa» pozivnoyi (mojaro paytida Ukhvatov foydalangan çaqiriq nomi) ötgan. Ammo qahramonning yakuniy varianti Fayziyev va Matveyev tomonidan özlari öylab topilgan. Hasan Baroyev ijro etgan Ilya qahramonining prototipi Denis Vetçinov bölgan, Ilyaning ölimi esa Ukhvatovning iltimosi bilan öylab topilgan. Ukhvatov Vetçinovni tanigan va uning halok bölgan paytida Denisdan 800 metr uzoqlikda bölgan. Qoçqinlarni tank yordamida himoya qiladigan tankçi Yaşa (Aleksandr Petrov ijrosida) qahramonining prototipi esa kapitan Yuriy Yakovlev bölgan, u ham öz T-72 tankini qoçqinlarning çekinişi uçun zirh sifatida işlatgan.

2012 yil fevralida, premyeradan biroz oldin, Fayziyev Dariko Tsulayaga bergan intervyusida filmning siyosiy-propagandistik tagida yotgan barça miş-mişlarni töliq rad etdi. Elena Lobodinaga bergan boşqa intervyusida u filmda bu mojaroga nisbatan öz şaxsiy fikrini bildirişni xohlamaganini va şuning uçun qahramonlar obrazlarini töliq oçib beriş maqsadida fojiali voqealar fonida sodda sevgi haqidagi hikoyani suratga olişga harakat qilganini aytdi. 2012 yil martida «Rossiya ovozi» radiosida Darya Çerednikka bergan intervyusida Fayziyev filmni «Janubiy Osetiyadagi uruş haqidagi film» deb talqin qilmaslik kerakligini aytdi, çunki uruşning özi şu yerda faqat fon vazifasini bajaradi va boş qahramonlarga hayotga yanada çuqurroq qaraşga yordam beradi.