«Osen» — 1974-yilda suratga olingan sovet badiiy keng ekranli filmi. Uni rejissyor Andrey Smirnov özining «Ryabina — yagoda nejnaya» deb nomlangan adabiy ssenariysi asosida yaratgan. Film örta yoşdagi ikki kişi haqida bölib, ular yangi baxt topişga, yangi nafas olişga intiladi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Natalya Rudnaya, Leonid Kulagin, Natalya Gundareva
Alfred Schnittkekompozitor3Syujet
Keç kuzda, oktyabr oyining örtalarida Leningraddan şimoliy qişloqqa bir hafta dam oliş uçun erkak va ayol…
Keç kuzda, oktyabr oyining örtalarida Leningraddan şimoliy qişloqqa bir hafta dam oliş uçun erkak va ayol keladi. Ular özlarini er-xotin deb taniştiradi.
Ilya — şifokor. Uylangan, lekin bolasiz nikohi baxtsiz bölib, parçalaniş arafasida turibdi. Sasha undan uç yoş kiçik, unga tez orada öttiz yoş töladi. U ham turmuşga çiqqan edi, lekin ajraşgan; eri bola istamagan, Saşaga esa abort qildirişga töğri kelgan.
Ilya va Sasha bir-birini bolalikdan tanişadi va hatto turmuş qurişlari mumkin edi, ammo öşa paytda nimadir öxşamay qolgan. Köp yillardan keyin yana uçraşib, ular bu yillar davomida ularning tuyğulari yangi uçraşuvni kutib yurganini tuşunişadi. Butun bir hafta davomida ular daryoda baliq ovlab, bir-biri bilan va «yoş juftlik»ka xonani ijaraga bergan egalari bilan suhbatlaşib ötkazişadi. Bular haydovçi Edik va uning xotini Dusya bölib, ularning Tanya ismli qizi bor. Şu kunlar davomida Dusya Saşaga özlarining murakkab, bir neça marta barbod böliş xavfi tuğilgan oilaviy baxtlari haqida asta-sekin gapirib beradi.
Ilya esa buni heç qaçon körsatmaslikka harakat qilsa-da, çuqur inqirozni boşidan keçiradi. Erkak yaxşi tuşunadi — u xotiniga ketayotganini aytişi kerak, lekin buni qiliş unga oson emas. Bir kuni u hatto qöşni posyolkadan xotiniga qönğiroq qiladi, lekin heç narsa deyişga jurʼat etmaydi, keyin esa Saşani uyiga jönatib, gavjum pivoxonaga boradi. Sasha Ilyaning u bilan qolişiga işonmaydi, garçi uni taşlab ketmaslikni sörasa ham.
Hafta ötadi, Ilya va Sasha şaharga qaytişadi; jönaş kunida qişloqda ham, Leningradda ham birinçi qor yoğadi. Şu bir hafta davomida Sasha yolğizlikka örganib qolgan, u kommunalkadagi xonasida ötirolmaydi va keçqurun ish joyidagi dösti yanikiga mehmonga boradi. U yerda oilaviy hayotning yana bir namunasini kuzatadi — bu hayot butunlay boşqaça tarzda qurilgan, ammo öz yölida baxtli. Dösti Margo asosan özi bilan band, ikki öğli, itni va xöjalikni esa uning eri Skobkin indamay öz zimmasiga olgan. Margoda qolib tunaşni boşlagan Sasha çidolmay, tunda taksida uyiga qaytadi. Xonasiga kirgaç, u Ilyani köradi: u Saşaning yozuv stoli oldida ötirgan va, körinişidan, uni juda uzoq vaqtdan beri sabr bilan kutib turgan.
4Rollarda
Natalya Rudnaya — Sasha,…
Natalya Rudnaya — Sasha, muhandis
Leonid Kulagin — Ilya, şifokor
Natalya Gundareva — Dusya
Aleksandr Fatyuşin — Eduard, haydovçi
Zoya Mokeeva — Tanya, Dusya va Eduardning qizi
Lyudmila Maksakova — Margo
Armen C‘igarxanyan — Viktor Skobkin
Yuriy Kuzmenkov — militsiya starşinasi
Igor Kaşintsev — pivoxonadagi taşrif buyuruvçi
Mixail Byçkov — pivoxonadagi taşrif buyuruvçi
Valeriy Lisenkov — pivoxonadagi taşrif buyuruvçi
Andrey Dudarenko — taksi haydovçisi
5Suratga oliş guruhi
Ssenariy muallifi va rejissyor: Andrey…
Ssenariy muallifi va rejissyor: Andrey Smirnov
Boş operator: Aleksandr Knyajinskiy
Rassom: Aleksandr Boim
Kompozitor: Alfred Şnitke
Tovuş operatori: Yan Potockiy
Dirijyor: Emin Xaçaturyan
6Yaratiliş va çiqariliş tarixi
Kartinaning işçi nomi — «Ryabina — yagoda nejnaya». Tabiiy şaroitdagi suratga oliş Karelyada, Petrozavodskdan…
Kartinaning işçi nomi — «Ryabina — yagoda nejnaya». Tabiiy şaroitdagi suratga oliş Karelyada, Petrozavodskdan şimolda — Gomselga qişloğida ötkazilgan. Çoyxonadagi sahna «Mosfilm» pavilonidagi dekoratsiyalarda suratga olingan; unda Ilya Saşaga B. Pasternakning «Ilk poyezdlarda» sheʼridan parça öqiydi.
[Sheʼrdan parça huquqiy sabablarga köra keltirilmagan.]
«Mosfilm»ning zamonaviy mavzudagi boşqa işlari bilan birga tayyor kartinani muhokama qiliş Goskino SSSR kollegiyasi va SSSR Kinematograflar ittifoqi boşqaruvi kotibiyatining qöşma majlisida, F. T. Yermaş raisligida bölib ötgan. Filmning «juda oçiq sahnalari»ga tanqidiy baho S. A. Gerasimov çiqişida yangradi; u erkak va ayol örtasidagi sevgi munosabatlarini spekulyativ tasvirlaganini qoraladi.
… bizning kinoga bu sohada «jasorat» körsatiş şart emas. Nimani körsatiş — bu böş savol emas, çunki film sevgi sheʼri emas, faqat ikki kişiga möljallangan; u ança katta tomoşabinga möljallangan.
Smirnov ijodida ijtimoiy, axloqiy köp qirralilik yöqligidan afsuslanişni A. V. Karaganov bildirdi.
… muallif sevgini kuçliroq hissiyot, çuqurlik va nozik lik bilan körsatganida yutişi mumkin edi. Köp murakkab hayot haqiqatlaridan ajratilgan odamlarning sevgisini psixologik tahlil qiliş personajlarning yorqin oçilişiga, axloqiy saboqning ekranda işonçli ifodalanişiga tösqinlik qiladi.
Goskino SSSR Markaziy ssenariy studiyasining boş muharriri V. I. Solovyov muvaffaqiyatsizlik sababini markaziy rollardagi ijroçilarda deb hisobladi:
Axir filmda hikoya qilinadigan «qalbning isişi» tarixini boşdan keçiriş uçun qahramonlarning hayotidagi murakkab lahzani ular bilan birga yaşaş kerak. Kartinada esa ekranga bunday yaqinlaşiş yuz bermaydi. Ijroçilar notöğri tanlangan bölişi mumkin, ammo kartinada sevgi tarixi yuzaga çiqmagani aniq.
Film uçinçi ekran (kam sonli nusxada) orqali çiqarildi, rejissyor Smirnov esa uzoq vaqt işdan çetlatildi.
7Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Осень (фильм, 1974)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.