Ballada o soldate — 1959-yilda Grigoriy Çuxray rejissyorligida suratga olingan sovet badiiy filmi. Filmda bir neça kun içida otpuskaga onasining oldiga ketayotgan askar hayoti haqida hikoya qilinadi. Filmning boşida mualliflar Aleksey Skvortsovning uruşda halok bölişini aytadi. Filmni 30 mln dan ortiq sovet tomoşabini körgan, u 100 dan ortiq xorijiy mukofot olgan. Ssenariy muallifi Valentin Yejov va rejissyor Grigoriy Çuxray Lenin mukofotiga sazovor bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Vladimir Ivashov, Zhanna Prokhorenko, Yevgeni Urbansky
Grigori ChukhrairejissyorVIVladimir IvashovaktyorZPZhanna ProkhorenkoaktyorYUYevgeni UrbanskyaktyorNKNikolai KryuchkovaktyorAMAntonina MaksimovaaktyorVEValentin Ezhovssenariy muallifiMZMikhail Zivkompozitor3Syujet
Uruşdan keyingi davr. Köpinça Katerina Skvortsova öğli Aleksey frontga ketgan qişloq yöliga çiqadi. U kutişda…
Uruşdan keyingi davr. Köpinça Katerina Skvortsova öğli Aleksey frontga ketgan qişloq yöliga çiqadi. U kutişda davom etadi va umid qiladi, garçi köp yillar ötgan bölsa-da, Alöşa halok bölib, begona yurtda dafn etilgani allaqaçon maʼlum.
1942-yil. Ўn töqqiz yoşli aloqaçi Aleksey qömondonlikka tanklar yaqinlaşayotgani haqida xabar beradi va çekiniş buyruğini oladi, lekin uni tank payqab qoladi. Qoçişga urinayotgan Alöşa tasodifan tankka qarşi miltiqqa duç keladi va ikkita nemis tankini urib tuşiradi. Qömondonlik uni mukofotga tavsiya qilmoqçi böladi, lekin Aleksey onasi bilan körişiş va uyining tomini tuzatiş uçun unga otpusk berişni söraydi. Olti kunlik otpusk olib, onasiga sovğa qilib römol sotib olgan Aleksey yölga çiqadi. Front yölida tasodifan uçraşgan askar Sergey Pavlov Skvortsov otpuskaga ketayotganini bilib, xotiniga xabar va ikki bölak sovun berişni söraydi. Vokzalda Alöşa bir oyoği yöq frontçi Vasiliyga poyezdga çamadonlarni çiqarişda yordam beradi. Vasiliy xotiniga nogironligidan uyalib qaytmoqçi emasligini aytadi. Poyezdda Alöşa boşqa frontçilar bilan suhbatlaşadi, ular oddiy aloqaçi bölgan uning jasorat körsatganiga işonmaydi. Bunday işonçsizlikdan ranjigan u askarlardan qoğoz bölaklarini oladi — bu gazetadan yulib taşlangan, uning suratini bosgan qoğozlar bölib, askarlar kiyik çöpi uçun ulardan foydalanmoqçi bölgan edi. Askarlar u haqidagi maqolani hayrat bilan öqiydi. Vokzalda Vasiliyni xotini kutib oladi va u qaytib kelganidan xursand böladi.
Aleksey harbiy taʼminot eşelonining yuk vagoniga çiqmoqçi bölganda, eşelonni qöriqlayotgan soqçi, oddiy askar Gavrilkin uni töxtatadi. Bir banka göştli konserva evaziga soqçi uni ötkazib yuboradi. Bir bekatda vagonga Şura ismli qiz çiqadi. Alyoşani körib, u harakatdagi poyezddan sakrab tuşay deydi. Şura uçuvçi bölgan töyiga ketayotganini aytadi. Uni topib olgan Gavrilkin Alyoşadan yana ikki banka konserva talab qiladi. Şu payt eşelon boşliği — leytenant paydo böladi. U Skvortsovning jasoratidan xabar topib, unga Şura bilan vagonda qolişga ruxsat beradi va soqçini jazolaydi.
Bir bekatda Aleksey suv oliş uçun tuşadi va radioda frontlar holati haqidagi xabarni tinglab ketib, poyezddan qoladi. Keyingi bekatgaça u yöldan ötayotgan maşinada, keksa ayol haydovçi bilan yetib boradi, lekin baribir öz poyezdiga ulgurmaydi. Bekatda u yana Şurani uçratadi — qiz uni kutişga qaror qilib, poyezddan tuşib qolgan edi. Ular Pavlovning xotiniga sovğani topşiriş uçun ketişadi, lekin körsatilgan manzildagi uyni nemis-faşist aviatsiyasi bombardimon qilgan böladi. Maʼlum bölişiça, Pavlovning xotini endi boşqa erkak bilan yaşar ekan, Pavlovning otasi esa zarar körgan qöşnilari bilan maktab sport zalida vaqtinça joylaşgan. Avvaliga sovğani Pavlovning xotiniga qoldirgan Aleksey fikridan qaytadi, orqaga qaytib sovunni olib ketadi. Şundan söng Alöşa va Şura sport zalida Pavlovning otasi Vasiliy Yegoroviçni ziyorat qilib, unga sovunni topşiradi, uning öğlining jasorati va mardligi haqida gapirib beradi hamda Sergey Pavlovga salom yetkazişga vaʼda beradi. Pavlovning otasi Alekşeydan öğliga xotini haqida haqiqatni aytmaslikni söraydi.
Otpusk tez tugab qolmoqda, Aleksey va Şuraning yöllari ajraladi. Xayrlaşayotib, qiz özining heç kimi yöqligini, tetikasinikiga ketayotganini va uçuvçi töğrisidagi gapni öylab topganini aytadi. Afsuski, Aleksey va Şura bir-birlarini sevib qolganliklarini oçiq tan olişga jasorat topa olmaydi. Xayrlaşmay, manzillarini almaşmay, Aleksey jönab ketayotgan poyezdga yetib oladi. Yölda u Şuraga muhabbatini aytmaganidan afsuslanadi. Tunda poyezd buzilgan köprik oldida tösatdan töxtaydi va bombardimonçilar hujumiga uçraydi. Aleksey Ukrainadan Uralga evakuatsiyaga ketayotgan bolali bir neça yölovçini halokatdan qutqaradi.
Ertalab, otpusk deyarli qolmaganini tuşunib, Aleksey daryo tomon yuguradi va plotda daryoning narigi qirğoğiga ötadi. Yölda u armiya yuk maşinasini töxtatadi va haydovçini zörğa köndirib, uni tuğilgan qişloğiga olib borişga majbur qiladi, şunda onasi bilan bir neça daqiqa bölsa-da körişadi. Ulğaygan Zoya, qöşnilar va onasi bilan körişgan Aleksey frontga qaytadi. U uruşdan qaytişga vaʼda beradi, ona esa uni kutişga vaʼda beradi. Ovoz xotirlaydi: «Mana, döstimiz Alöşa Skvortsov haqida aytmoqçi bölganimiz şu. U ajoyib fuqaro bölişi mumkin edi, yerni boğlar bilan obod qilişi yoki bezaşi mumkin edi, lekin u bölgan va abadiy xotiramizda askar bölib qoladi. Rus askari!»
4Rollarda
Vladimir Ivaşov — Alöşa (Aleksey Nikolayeviç) Skvortsov, oddiy…
Vladimir Ivaşov — Alöşa (Aleksey Nikolayeviç) Skvortsov, oddiy aloqaçi
Janna Proxorenko — Şura
Antonina Maksimova — Katerina Skvortsova, Alöşaning onasi
Nikolay Kryuçkov — general
Yevgeniy Urbanskiy — Vasiliy, nogiron frontçi
5Epizodlarda
Elza Lejdey — Yelizaveta, nogiron frontçi Vasiliyning…
Elza Lejdey — Yelizaveta, nogiron frontçi Vasiliyning xotini
Mariya Kremnyova — Yelizaveta Petrovna Pavlova, Pavlovning xotini
Valentina Telegina — keksa ayol haydovçi
Valentina Markova — Zoya, Skvortsovlarning qöşnisi
Yevgeniy Teterin — leytenant, eşelon boşliği
Vladimir Pokrovskiy — Vasiliy Yegoroviç Pavlov, Pavlovning otasi
Georgiy Yumatov — armiya avtomobili haydovçisi
Gennadiy Yuxtin — Sergey Vasilyeviç Pavlov, askar
Aleksandr Kuznetsov — oddiy askar Gavrilkin, eşelon soqçisi
Yevgeniy Yevstigneyev — poyezddagi dehqon
Valentin Brilyeyev — Sergey Pavlovning askar şerigi (titrda — B. Brilyeyev)
Lev Borisov — Sergey Pavlovning askar şerigi
Leonid Çubarov — starşina Mosʼko, Sergey Pavlovning askar şerigi
Vladimir Kaşpur — askar, Alöşaning poyezddagi yöldoşi
Valentin Abramov — kiçik serjant-hazilkaş, Alöşaning poyezddagi yöldoşi
Mixail Dadiko — starşina, Alöşaning poyezddagi yöldoşi (titrda — N. Dadiko)
Semyon Svaşenko — poyezddagi qari ukrainalik qoçqin
Valentina Ananyina — Skvortsovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Tatyana Barişeva — Pavlovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Aleksey Baxar — haydovçi (titrda yöq)
Valentina Berezutskaya — Skvortsovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Vera Burlakova — gödakli ayol (titrda yöq)
Yelena Volskaya — Skvortsovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Marina Gavrilko — poyezddagi ukrainalik qoçqin ayol (titrda yöq)
Lyubov Kalinina — poyezddagi ukrainalik qoçqin ayol (titrda yöq)
Maya Kokxanova — poyezddagi ukrainalik qoçqin ayol (titrda yöq)
Aleksandra Danilova — Skvortsovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Zoya Isayeva — eşelondagi provodnitsa (titrda yöq)
Pyotr Kiryutkin — Alöşaning poyezddagi yöldoşi (titrda yöq)
Anatoliy Şakin — Alöşaning poyezddagi yöldoşi (titrda yöq)
Viktor Markin — qöli boğlangan askar (titrda yöq)
Nina Menşikova — vokzaldagi telegrafçi (titrda yöq)
Radner Muratov — javonda yotgan askar, Alöşaning poyezddagi yöldoşi (titrda yöq)
Artur Nişçyonkin — askar, Alöşaning poyezddagi yöldoşi (titrda yöq)
Viktor Uralʼskiy — askar, Alöşaning poyezddagi yöldoşi (titrda yöq)
Sergey Pryanişnikov — Pavlovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Alevtina Rumyantseva — bekatda çelak kötargan qiz (titrda yöq)
Pyotr Savin — askar (titrda yöq)
Yekaterina Savinova — eşelondagi jahldor provodnitsa (titrda yöq)
Nikolay Smorçkov — Sergey Pavlovning askar şerigi (titrda yöq)
Lyubov Sokolova — bozordagi ayol (titrda yöq)
Yevgeniy Steblov — epizod, Riga vokzalidagi ommaviy sahna iştirokçisi (titrda yöq)
Georgiy Şapovalov — askar-haydovçi (titrda yöq)
Olga Şaxova — bombardimon qilingan uy aholisi, Pavlovlarning qöşnisi (titrda yöq)
Polina Şevkunenko — poyezddagi yiğlayotgan ukrainalik qoçqin (titrda yöq)
Viktor Ştykov — epizod (titrda yöq)
Yuriy Yakovlev — muallifning ovoz orqali matnini öqiydi
6Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy — Valentin Yejov, Grigoriy…
Ssenariy — Valentin Yejov, Grigoriy Çuxray
Suratga oliş — Grigoriy Çuxray
Operatorlar — Vladimir Nikolayev, Era Savelyeva
Rassom — Boris Nemeçek
Bastakor — Mixail Ziv
7Filmning öziga xos jihatlari
Film voqealari 1942-yilda sodir böladi, lekin qahramonlar 1943-yildagina armiyaga joriy etilgan yelkaga…
Film voqealari 1942-yilda sodir böladi, lekin qahramonlar 1943-yildagina armiyaga joriy etilgan yelkaga taqiladigan pogonlarni kiyib yurişadi. Rejissyor Grigoriy Çuxray buni ataylab qilgan. U filmning Yevropada tarqatilişiga umid qilgan, u yerda sovet askari-ozod qiluvçisi aynan şu kiyimda, pogonli holda allaqaçon şakllangan edi, şuning uçun u sovet qöşinlari ozod qilgan mamlakatlarda ozod qiluvçi jangçini eski kiyimda tanimasliklari va «Yöq, bizni bular ozod qilişmagan», deb aytişlaridan xavotirlangan.
8Suratga oliş
Dastlab boş rollarga Oleg Strijenov va Liliya Alyoşnikova tasdiqlangan edi, lekin Grigoriy Çuxrayning talabi…
Dastlab boş rollarga Oleg Strijenov va Liliya Alyoşnikova tasdiqlangan edi, lekin Grigoriy Çuxrayning talabi bilan ular almaştirildi.
Suratga olişning birinçi kunida (frontdan jönaş sahnasi) Grigoriy Çuxray oyoğini jarohatlagan, suratga oliş davom etganda esa qorin tifi bilan kasallangan.
Filmda suratga oliş tufayli Janna Proxorenko MXAT maktab-studiyasidan VGIKga ötişiga töğri kelgan.
Suratga oluvçilar guruhining bir qismi rejissyor ğoyasi bilan kelişmovçilik tufayli işdan ketgan.
Filmda keyinçalik turli yillarda SSSR xalq artisti unvoniga sazovor bölgan aktyorlar iştirok etgan — Nikolay Kryuçkov, Yevgeniy Yevstigneyev, Vsevolod Sanayev, Lyubov Sokolova. Şuningdek, bir qator aktyorlar, jumladan Vladimir Ivaşov, Janna Proxorenko, Georgiy Yumatov, Vladimir Kaşpur, Nina Menşikova RSFSR xalq artisti bölişgan.
9Madaniyatda
2025-yilgi «Odam-arra. Film: Rezening hikoyasi» animesida Denji va Makima «Ballada o soldate» filmiga işora…
2025-yilgi «Odam-arra. Film: Rezening hikoyasi» animesida Denji va Makima «Ballada o soldate» filmiga işora qiluvçi filmni tomoşa qilişadi.
10Mukofotlar va eʼtirof
1960 — Kann kinofestivalining tanlov dasturida iştirok etgan, şuningdek, hakamlar hayʼatining maxsus…
1960 — Kann kinofestivalining tanlov dasturida iştirok etgan, şuningdek, hakamlar hayʼatining maxsus mukofotini olgan.
1960 — San-Fransisko kinofestivalining ikkita «Oltin darvoza» mukofoti: eng yaxşi film va eng yaxşi rejissyorlik uçun (Grigoriy Çuxray).
1960 — «Devid di Donatello» mukofoti, rejissyorlik uçun (Grigoriy Çuxray).
1961 — BAFTA mukofoti, eng yaxşi film uçun, şuningdek, eng yaxşi xorijiy aktyor nominatsiyasi (Vladimir Ivaşov).
1961 — «Bodil» mukofoti, eng yaxşi Yevropa filmi uçun (Grigoriy Çuxray).
1961 — Lenin mukofoti (Valentin Yejov, Grigoriy Çuxray).
1962 — «Oskar» mukofoti nominatsiyasi, eng yaxşi asl ssenariy uçun (Valentin Yejov, Grigoriy Çuxray).
Kartina Kannda «Yoşlar uçun eng yaxşi film» mukofoti va «Yuksak gumanizm hamda noyob badiiy fazilatlar uçun» mukofoti bilan taqdirlangan.
11Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Баллада о солдате» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.