Barbara the Fair with the Silken Hair

Bir kuni podşoh Yeremey öz mamlakatidagi hamma narsani sanab çiqişga qaror qiladi va safarga otlanadi. Bir yildan söng safar oxirlab qoladi, uyga qaytayotganda podşohning suvsagani tutadi. Ziç örmonda u quduqni topadi va suv içmoqçi böladi, ammo şu payt uni suv ostidagi podşoh Çudo-Yudo soqolidan uşlaydi. Podşoh Yeremey uni qöyib yuborişni söraydi, Çudo-Yudo esa unga rozi böladi, faqat undan vaʼda oladi: podşoh öz mamlakatida bilmaydigan narsasini unga beradi. Çudo-Yudo heç narsa olmaydi, deb işongan podşoh Yeremey uyiga qaytadi va u yerda öğli Andrey tuğilganini eşitadi. Aynan buni u öz mamlakatida bilmagan edi. Podşoh öz öğlini berişni istamaydi, şunda ayyor diyak Çudo-Yudoni aldaşning yölini aytadi: bolalarni almaştirib, şahzodani begona odamlarda qoldiriş, suv ostidagi podşohga esa ularning bolasini beriş kerak. Diyak xotini bilan birga ösib kelayotgan öğli ham Andrey deb ataladigan baliqçi oilasiga boradi. Diyak baliqçi ayolni çalğitadi, xotini esa bolalarni bir beşikdan ikkinçisiga köçiradi, çunki ularning ajoyib öxşaşligini payqaydi. Biroq eri qaytib kelganda, u eridan gunohga kirmaslikni iltimos qiladi. Xotini uddalay olmadi, deb öylagan diyak bolalarni özi almaştiradi va ularni yana oldingi joylariga qöyadi. Podşoh ham öz oldida begona bola turganiga işonç hosil qiladi.

Şu tariqa ön sakkiz yil ötadi. Ikkala Andrey ham ulğayadi. Şahzoda dangasa, oçköz va erkalangan bölib ösadi, baliqçining öğli esa mehribon va tarbiyali böladi. Podşoh Andrey-baliqçini öz öğli deb hisoblab, u bilan köp vaqt ötkazişga harakat qiladi. Er ostida Çudo-Yudo öz qizi, sehrgar Varvarani turmuşga berişga tayyorlanadi. U öziga kuyovlik uçun xuddi şunday suv osti podşoliklaridan sehrgarlarni taklif qiladi. Ammo Varvara ularning hammasini rad etadi va enasining hikoyasidan taʼsirlanib, otasiga oddiy odamlardan biriga turmuşga çiqişni istaşini aytadi, şunday odam bilan ular oddiy yaşab, bir-birini sevib, baxtli bölişsin. Şu paytda Çudo-Yudo er usti podşohining vaʼdasini eslaydi va suvdan çiqarilgan qöli bilan ikki marta podşohni qörqitadi, qölida: «Qarz!» degan söz bor.

Podşoh Yeremey nihoyat Çudo-Yudo oldidagi qarzini tölaşga qaror qiladi, diyak esa, podşoh kabi, şahzodani baliqçining öğli deb öylab, uni quduqqa itaradi. Suv ostidagi dunyoga tuşgan Andrey-şahzoda Keksa-Quvnoqça bilan uçraşadi. Kampir unga nima uçun bu yerga tuşganini aytib beradi va Çudo-Yudo oldiga borişni maslahat beradi, şuningdek, «körilmagan hayvon uçun» sabzi va ayiq bolalari-paromçilar uçun «xuşböy asal» beradi. Şahzoda kampirga rahmat aytmasdan yölga çiqadi. Örmon qalin joyida u körilmagan hayvonni (eşakçani) uçratadi, u esa oçköz şahzoda sabzini özi yeb qöyganiga qaramay, uni paromçilar oldiga olib boradi. Söngra u ayiq bolalari bilan daryodan ötadi, ularga asalni ulaşmaydi. Qirğoqda Andrey-şahzodani Çudo-Yudoning yöldoşlari, podşo qaroqçilari kutib oladi va uni suv ostidagi hukmdorning saroyiga olib boradi. Podşoh Yeremey va diyak özlarining ayyor «almaştiriş»lari haqida gapirib bergan Andrey-baliqçi, uni haqiqiy şahzoda deb öylab, öz ismdoşini qutqarişga qaror qiladi va quduqqa sakraydi. Şahzodadan farqli ölaroq, u Çudo-Yudoga yetib borişda yordam bergan barça odamlarga samimiy minnatdorçilik bildiradi.

Çudo-Yudo şahzodaga qizini uylantirişni taklif qiladi. Şahzoda, agar suv osti podşohi qiziga yaxşi sep bersa, rozi bölişini aytadi. Bu kelişuvni eşitgan Varvara öziga yoqmagan yigitni aldaşga qaror qiladi va unga sinov ötkazadi (ilgari şahzoda sincap qiyofasida kulgan Varvarani, uning qomatini masxara qilgani uçun, öq-yoy bilan otib taşlaş bilan qörqitgan edi). U kabutarga aylanadi, söngra yana beş nusxa yaratadi. Şahzoda uç urinişda qaysi biri uning kelini ekanini topişi kerak, aks holda uning boşi kesiladi. Andrey-şahzoda uçala urinişni ham behuda işlatadi va Çudo-Yudo jallodni çaqiradi. Şu payt Andrey-baliqçi paydo bölib, özini podşohning öğli deb ataydi va ikkalasi bolaligida almaştirilganini, Çudo-Yudoga Yeremeyning haqiqiy öğli berilmasligi uçun şunday qilinganini tuşuntiradi. Şunda Çudo-Yudo boşini kesişni endi unga buyuradi. Varvara esa olijanob baliqçini himoya qiladi va u ham şahzoda kabi topişmoqni yeçişini talab qiladi. Çudo-Yudo rozi böladi va Varvara yana kabutarga aylanadi. Hayratlanarlisi şundaki, Andrey-baliqçi kelinini birinçi urinişda topadi. Heç kim Varvaraning bu topişmoqni ataylab, faqat «olov yurakli odam» topa oladigan qilib öylab topganini bilmaydi, bunday odam u orzu qilgan edi. Andrey-baliqçi va Varvara birinçi körişdanoq bir-biriga oşiq bölib qoladi.

Juda yoqimsiz xarakterga ega bölgan Andrey-şahzoda suv osti podşohiga Varvara va Andrey-baliqçining uni taşlab, yerda yaşaş uçun ketmoqçi ekanini xabar qiladi. Çudo-Yudo na qizini, na yangi kuyovini qöyib yubormoqçi emas. Bu haqda Varvara bilib qoladi va Andrey-baliqçiga xabar beradi. Ular birgalikda kaptarga aylanib, suv osti podşohining mulkidan uçib ketişadi. Çudo-Yudo, qaroqçilar va ularga qöşilgan Andrey-şahzoda ularning orqasidan quvib ketişadi. Varvara va Andrey-baliqçiga ayiq bolalari, keyin esa eşakça yordam beradi. Qaroqçilar va şahzodani Keksa-Quvnoqça töxtatadi, Varvara esa şahzodani it qiladi. Uçalasi yerga tuşib qolişadi. Şu payt diyakning xotini vijdon azobiga bardoş berolmay, Çudo-Yudo va Andrey-şahzodaga hammasini aytiş uçun uning oldiga bormoqçi böladi. U bilan birga diyak ham, baliqçi va uning xotini ham yugurib kelişadi. Diyak xotinini töxtatişga urinadi, ammo quduq yonida itga aylangan şahzoda ularga hujum qiladi va diyak uni urişni boşlaydi. Andrey-baliqçi Varvaradan uni keçirişni söraydi va u şahzodani yana odam qiladi. Diyakning xotini şunga qaramay, hammaga bolalarni almaştirişning amalga oşmagan tafsilotlarini aytib beradi.

Ertak şunday tugaydi: Andrey-baliqçi Varvara bilan baxtli sevgida yaşaydi, oqargan soçli podşoh Yeremey esa ahmoq öğlini qabul qiladi va afsuslanadi.