«Sevastopol uçun jang» (ukr. «Nezlamna» — «Yengilmas») — Rossiya va Ukraina hamkorligida rejissyor Sergey Mokritskiy tomonidan 2015-yilda suratga olingan töliq metrajli badiiy film. Film Qizil Armiyaning 25-Çapayev otişma diviziyasi snayperi, Sovet Ittifoqi Qahramoni, leytenant Lyudmila Pavliçenkoning taqdiri haqida hikoya qiladi. U Uluğ Vatan uruşi yillarida faşistik Germaniya qöşinlarining 309 nafar askari va ofitserini yöq qilgan.
Kino prokatidagi premyera 2015-yil 2-aprelda bölib ötdi, telekanaldagi premyera esa 2015-yil 9-mayda Ukrainaning «Ukraina» kanali va Rossiyaning «Birinçi kanal» efirida böldi. 2016-yil 22 va 23-fevralda «Birinçi kanal»da filmning 4 qismli televersiyasi premyerasi bölib ötdi. Filmning ekranlarga çiqişi Uluğ Vatan uruşidagi Ğalabaning 70 yilligiga bağişlangan edi.
Ssenariyni Maksim Budarin, Sergey Mokritskiy, Leonid Korin va Maksim Dankeviç yozgan. Ğoya Yegor Olesovniki bölib, film Pavliçenkoning «Qahramonlik haqiqati: Sevastopol mudofaasi 1941—1942 yy.» kitobi asosida yaratilgan. Suratga oliş işlari Sevastopol, Balaklava, Kiyev, Odessa va Kamenets-Podolskiyda olib borildi va deyarli bir yil davom etdi: 2013-yil kuzidan 2014-yil iyuligaça.
Filmda Sergey Mokritskiy rahbarligida xalqaro jamoa işladi, şuningdek «Novie lyudi» va «Kinorob» studiyalari ham iştirok etdi. Film loyihasi Kann, Odessa, Berlin va Toronto xalqaro kino forumlarida Ukraina kinosini namoyiş etuvçi stendda taqdim etildi.
Film yaratuvçilari öz asarini uruşdagi ayol taqdiri haqida psixologik biografik film deb taʼriflaşgan. Kartinada 1937—1957-yillardagi voqealar aks ettirilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yulia Peresild, Yevgeny Tsyganov, Vitalii Linetskyi
3Syujet
Film syujeti real voqealarga asoslangan. Unda keltirilgan faktlar sovet ayol-snayperi Lyudmila Mixaylovna…
Film syujeti real voqealarga asoslangan. Unda keltirilgan faktlar sovet ayol-snayperi Lyudmila Mixaylovna Pavliçenko biografiyasiga tayanadi.
Uluğ Vatan uruşi Lyudmilani Odessada amaliyot ötayotgan Kiyev davlat universiteti aspiranti sifatida topdi. Uruşning dastlabki kunlarida qisqa muddatli snayperlik kurslaridan söng u köngilli bölib frontga ketdi va Qizil Armiyaning 25-Çapayev Lenin ordeni va Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan diviziyasi jangçisiga aylandi. Şu tariqa uning qahramonlik jangi boşlandi: Moldaviya SSRdagi çegara janglari — Odessa mudofaasi — Sevastopol mudofaasi. Faşistik snayperlar bilan yakkama-yakka duellarda köplab şaxsiy ğalabalarga erişib, tirik afsonaga aylangan Lyudmila Sevastopol qulaşidan bir neça kun oldin yaralangan holda şaharni tark etadi.
Jang sahnalaridan taşqari, syujetda qahramonlarning içki keçinmalariga katta eʼtibor berilgan, «sevgi çiziği» ham sezilarli örin egallaydi, çunki rejissyorni uruşdagi ayollar mavzusi kuçli qiziqtirgan.
1942-yilda uruş sinovlaridan ötgan Lyudmila sovet delegatsiyasi tarkibida AQŞga boradi va u yerda mamlakat birinçi xonimi Eleanor Ruzvelt bilan döst bölib qoladi. Kartinaning şiori «Tarix yönalişini özgartirgan ayol» Ikkinçi jahon uruşi yillarida Yevropada ikkinçi frontning oçilişida SSRdan kelgan afsonaviy ayol-snayperning rolini eslatadi. Eleanor Ruzvelt taşkil etgan Amerika şaharlari böylab turnesi davomida Çikagoda Lyudmila Pavliçenko özining maşhur sözlarini aytdi: «Menga yigirma beş yoş. Frontda men allaqaçon uç yuz töqqiz faşistik bosqinçini yöq qilişga ulgurdim. Janoblar, sizlar mening orqamda juda uzoq yaşirinib yurmayapsizmi?!»
Uruşdan keyin u Eleanor Ruzvelt bilan yana uçraşdi.
4Boş rollarda
Yuliya Peresild — Lyudmila Mixaylovna Pavliçenko, Qizil Armiya otişma diviziyasi…

Yuliya Peresild — Lyudmila Mixaylovna Pavliçenko, Qizil Armiya otişma diviziyasi snayperi
Yevgeniy Tsiganov — Leonid Kitsenko, kapitan-snayper
Oleg Vasilkov — Makarov, kapitan
Nikita Tarasov — Boris Yefimoviç Çopak, harbiy şifokor
Joan Blackham — Eleanor Ruzvelt, AQŞ prezidenti Franklin Delano Ruzveltning rafiqasi
Polina Paxomova — Maşa, hamşira, Lyudmilaning dösti.
Vladimir Lilitskiy — Grişa, uçuvçi, Maşaning kuyovi.
Anatoliy Kot — Nikolay, uçuvçi
Natella Abeleva-Taganova — Sonya, Borisning singlisi, kutubxonaçi
Valeriy Grişko — Ivan Yefimoviç Petrov, general-mayor
Sergey Barkovskiy — Filipp Sergeyeviç Oktyabrskiy, admiral
Vitaliy Linetskiy — KMB mayori
Sergey Puskepalis — qömondon
Gennadiy Çentsov — komissar
Svetlana Osadçenko — çtec qiz
5Suratga oliş guruhi
Ssenariy mualliflari: Maksim Budarin, Sergey Mokritskiy, Leonid Korin, ğoya Yegor Olesovniki, Lyudmila…

Ssenariy mualliflari: Maksim Budarin, Sergey Mokritskiy, Leonid Korin, ğoya Yegor Olesovniki, Lyudmila Pavliçenkoning «Qahramonlik haqiqati» kitobi asosida (Pavliçenko L. M. «Qahramonlik haqiqati: Sevastopol mudofaasi 1941—1942 yy.» — M.: «Gospolitizdat», 1958. — 72 b.).
Rejissyor-postanovşik: Sergey Mokritskiy.
Operator-postanovşik: Yuriy Korol.
Kompozitor: Yevgeniy Galperin.
Rassom-postanovşik: Yuriy Grigoroviç.
Kostyum rassomi: Aleksey Kamişov.
Grim rassomlari: Liliana Xoma, Yelena Mamedova.
Montaj: Viktor Onisko.
Boş prodyuserlar: Yegor Olesov, Natalya Mokritskaya.
Prodyuser: Ulyana Saveleva.
Hamprodyuser: Mila Rozanova.
Ijroçi prodyuser: Irina Kojema.
6Suratga oliş jarayoni
«Sevastopol uçun jang» filmi ustidagi ish 2012-yilda sovet ayol-snayperi Lyudmila Pavliçenkoga bağişlangan…

«Sevastopol uçun jang» filmi ustidagi ish 2012-yilda sovet ayol-snayperi Lyudmila Pavliçenkoga bağişlangan arxiv materiallarini örganişdan boşlangan.
Filmning ssenariysini Maksim Budarin, Sergey Mokritskiy va Leonid Korin yozgan. Ğoya Yegor Olesovniki bölib, Lyudmila Mixaylovna Pavliçenkoning «Qahramonlik haqiqati» kitobi asosida yaratilgan (Pavliçenko L. M. «Qahramonlik haqiqati: Sevastopol mudofaasi 1941—1942 yy.» — M.: «Gospolitizdat», 1958. — 72 b.).
Rejissyor sifatida telekörsatuvlar va kinoloyihalarda operatorlik ishi bilan köproq tanilgan Sergey Mokritskiy taklif qilindi. Uning kelişi bilan ssenariy Lyudmila Pavliçenkoning rasmiy biografiyasiga köproq mos keladigan tarzda özgartirildi.
Film suratga oliş uçun xalqaro aktyorlar guruhi taklif qilindi.
Boş rolni rossiyalik aktrisa Yuliya Peresild ijro etdi. Bu film u uçun uruş haqidagi birinçi film emas edi, lekin unda u birinçi marta harbiy xizmatçi qizni öynadi. Aktrisaning suratga oliş maydonçasidagi hamkorlaridan biri Yevgeniy Tsiganov böldi.
Şuningdek, filmda Nikita Tarasov, ingliz aktrisasi Joan Blackham («Bridjit Jonsning kundaligi» filmi bilan tanilgan) suratga tuşdi va Eleanor Ruzvelt rolini ijro etdi. Filmni yaratişda Ukraina aktyorlari ham iştirok etdi: Vitaliy Linetskiy, Stanislav Boklan, Polina Paxomova va boşqalar.
Kartina 2013-yil kuzidan 2014-yil iyuligaça Sevastopol, Balaklava, Kiyev, Odessa va Kamenets-Podolskiyda suratga olingan.
Kompyuter grafikasi bilan boğliq sahnalar ukrainalik «Postmodern» kompaniyasi tomonidan yaratilgan.
2015-yil 27-martda Moskvadagi «Moskva» kinoteatrida filmning matbuot uçun namoyişi bölib ötdi.
7Saundtrek
«Sevastopol uçun jang» filmining rasmiy saundtrekini Ukrainaning Milliy xizmat körsatgan akademik simfonik…

«Sevastopol uçun jang» filmining rasmiy saundtrekini Ukrainaning Milliy xizmat körsatgan akademik simfonik orkestri yozdi va ijro etdi.
Saundtrekli rasmiy albom 2014-yil noyabrdan 2015-yil yanvarigaça yozildi.
Rasmiy qöşiq «Kukuşka» («Kukuvoy») böldi. Bu «Kino» guruhining qöşiği bölib, Polina Gagarina ijrosida qayta yozilgan. Qöşiq uçun rasmiy videoklip ham bor, unda qöşiqçining özi emas, faqat filmdan olingan lavhalar körsatilgan.
Film musiqasining muallifi Yevgeniy Galperin, treklning yangi aranjirovkasini esa Konstantin Meladze bajardi.
Filmda va albomda ukrainalik «Okean Elzi» guruhining «Obiymi» («Rus tilida: Quçoqla») qöşiği ijro etildi. Unga rasmiy videoklip ham suratga olingan, u 2013-yil 27-fevralda «YouTube» videoxostingida çiqarilgan. Saundtrekli albomning rasmiy çiqişi 2015-yil 7-aprelga rejalaştirilgan edi.
8Yozuv iştirokçilari
Konstantin Meladze —…
Konstantin Meladze — aranjirovka
Viktor Tsoy — musiqa va matn muallifi (1-trek)
Polina Gagarina — vokal, bek-vokal (1-trek)
Ukrainaning Milliy simfonik orkestri — musiqiy asboblar
Svyatoslav Vakarçuk — vokal (16-trek — çiqarilmagan)
Denis Glinin — barabanlar (16-trek — çiqarilmagan)
Denis Dudko — bas (16-trek — çiqarilmagan)
Pyotr Çernyavskiy — gitara (16-trek — çiqarilmagan)
Miloş Yeliç — klavişlilar (16-trek — çiqarilmagan)
Milliy musiqa naşriyoti — yozuv laybeli, prodyuserlik
9Mukofotlar va nominatsiyalar
2015-yil — Rossiya Milliy kinematografiya sanʼat va fanlar akademiyasining XIV «Oltin burgut» kino mukofotida…

2015-yil — Rossiya Milliy kinematografiya sanʼat va fanlar akademiyasining XIV «Oltin burgut» kino mukofotida «Sevastopol uçun jang» filmi sakkiz toifada nominatsiyaga tuşdi va ulardan ikkitasida ğolib böldi:
laureat:
2015-yilning «Kinodagi eng yaxşi ayol roli» toifasida — rossiyalik aktrisa Yuliya Peresild sovet snayperi Lyudmila Pavliçenko rolini ijro etgani uçun;
2015-yilning «Eng yaxşi operator ishi» toifasida — filmning operator-postanovşigi Yuriy Korol.
nominant:
2015-yilning «Eng yaxşi badiiy film» toifasida;
2015-yilning «Eng yaxşi rejissyorlik ishi» toifasida — filmning rejissyor-postanovşigi Sergey Mokritskiy;
2015-yilning «Kinodagi eng yaxşi erkak roli» toifasida — rossiyalik aktyor Yevgeniy Tsiganov kapitan Leonid Kitsenko rolini ijro etgani uçun;
2015-yilning «Eng yaxşi rassomlik ishi» toifasida — filmning rassom-postanovşigi Yuriy Grigoroviç;
2015-yilning «Eng yaxşi kostyum rassomi ishi» toifasida — filmning kostyum rassomi Aleksey Kamişov;
2015-yilning «Filmga eng yaxşi musiqa» toifasida — filmning kompozitori Yevgeniy Galperin.
2015-yil — Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyatining (RVIO) «Tarixiy haqiqatga sadoqat uçun» III yillik kino mukofoti laureati. Mukofot Sergey Bondarçuk nomidagi XII xalqaro harbiy-vatanparvarlik filmlari festivali (Volokolamsk şahri) yopiliş marosimida topşirildi. Mukofot rejissyor-postanovşik Sergey Mokritskiyga berildi.
2015-yil — II xalqaro «Oltin minora» kinofestivalida (Nazran şahri, Inguşetiya Respublikasi) «Tomoşabinlar simpatiyasi mukofoti», hakamlar hayʼati mukofoti «Eng yaxşi ayol roli» toifasida va Inguşetiya Rahbari Yunus-Bek Yevkurovning maxsus mukofoti.
2015-yil — Sankt-Peterburgda bölib ötgan XXIII Butunrossiya kinofestivali «Vivat kino Rossii!»da boş mukofot; filmning prodyuseri Natalya Mokritskaya «Yil prodyuseri» deb tan olindi.
2015-yil — «The Hollywood Reporter» jurnalining rossiyalik naşri tomonidan berilgan «Yil voqeasi» kino mukofotining laureati (Moskva şahri), «Yil filmi» toifasida. Boş rol ijroçisi Yuliya Peresild «yilning ayol kinobrazi» uçun mukofot oldi.
2015-yil — 5-Pekin xalqaro kinofestivalida rossiyalik aktrisa Yuliya Peresildga «Eng yaxşi ayol roli» mukofoti.
2015-yil — Rossiyaning I Milliy musiqa mukofoti laureati, «Eng yaxşi saundtrek» toifasida 2015-yil — Polina Gagarina «Kukuşka» qöşiğini ijro etgani uçun.
2015-yil — Rossiya Yahudiy jamoalari federatsiyasining (FEOR) «Tomdagi skripkaçi» mukofoti laureati, 2015-yil uçun — rejissyor-postanovşik Sergey Mokritskiy.
2016-yil — Rossiya Kino va televideniye prodyuserlari assotsiatsiyasining (APKiT RF) televizion kino sohasidagi maxsus professional mukofoti (IV marosim) «2015-yilda mamlakat kinematografiyasi sohasidagi ulkan yutuqlari uçun».
2016-yil — Rossiya Kinooperatorlari gildiyasining «Oq kvadrat» kinotasviriy sanʼat mukofoti nominatsiyasi (Yuriy Korol).
2016-yil — I BRIKS kinofestivalida Yuliya Peresildga «Eng yaxşi ayol roli» mukofoti.
2017-yil — «TEFI — Ölmas polk» (2017) tanlovining finalisti, «Eng yaxşi badiiy film/serial» toifasida.
10Prokat
Ukrainada film 2015-yil 2-aprelda keng prokatga çiqdi. Jami filmni 274 ming ukrainalik tomoşabin kördi, bu…
Ukrainada film 2015-yil 2-aprelda keng prokatga çiqdi. Jami filmni 274 ming ukrainalik tomoşabin kördi, bu 13,9 mln grivna kassa tuşumi berdi.
11Şarhlar
«Kommersant» gazetasi muharriri Mixail Trofimenkov filmni «sönggi çorak asrdagi Uluğ Vatan uruşi haqidagi eng…

«Kommersant» gazetasi muharriri Mixail Trofimenkov filmni «sönggi çorak asrdagi Uluğ Vatan uruşi haqidagi eng yaxşi mahalliy film» deb eʼlon qildi. Uning fikriça, film postsovet harbiy kinosiga xos odatiy klişelardan xoli, çunki yaratuvçilar maxsus effektlarni suiisteʼmol qilmaydi, «samimiy bölmagan pafos»dan qoçadi, syujetga «qonxör çekistlar» va «yaxşi» nemislarni kiritmaydi. Snayper Lyudmila Pavliçenko taqdiri atrofida qurilgan, Yuliya Peresild «ajoyib öynagan» bu film «inson va uruş munosabatlari»ni birinçi öringa çiqaradi va «harbiy-vatanparvarlik emas, balki uruşga qarşi vatanparvarlik kinosi»ga aylanadi.
12Tarixiy nomuvofiqliklar
Filmda Lyudmilaning otasi Pavliçenko familiyasini olib yurgani aytiladi, ammo aslida bunday emas.…
Filmda Lyudmilaning otasi Pavliçenko familiyasini olib yurgani aytiladi, ammo aslida bunday emas. Lyudmilaning haqiqiy familiyasi Belova bölib, Pavliçenko familiyasini u birinçi turmuşida olgan, ammo bu turmuş oxir-oqibat buzilgan.
1932-yilda Lyudmila Pavliçenkoning birinçi turmuşidan yagona öğli Rostislav tuğilgan. U frontga jönaşdan oldin bolani ota-onasiga topşirgan. Uning biografiyasidagi bu epizod kartinada heç qanday eslatilmaydi.
Lyudmilaning ikkinçi eri Leonid Kitsenko haqiqatan ham oğir yaralangan va frontda halok bölgan, ammo filmda bu boşqaça körsatilgan. Haqiqatda Kitsenko beixtiyor Pavliçenkoning yelkasidan quçoqlab olgan, minomyot öqining zarbasini öziga olgan va şu tariqa uni ölimdan saqlab qolgan.
Kinoteatrdagi yakuniy epizod juda ğalati körinadi. Syujetga köra Eleanor Ruzvelt Lyudmilaning öğlini körişni xohlaydi va 1957-yilda ular uçraşganda zalda Pavliçenkoning çap tomonida 11—12 yoşlardagi bola ötirgan böladi, bu esa haqiqatga asla mos kelmaydi. Uning öğli Rostislav öşa paytda allaqaçon 25 yoşda edi, Lyudmila Pavliçenkoning boşqa farzandlari yöq edi. U uçinçi marta Konstantin Şevelevga turmuşga çiqqan bölsa-da, bu nikohda ham farzandi bölmagan.
Matn: maqola tarjimasi «Битва за Севастополь (фильм, 2015)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.