Bicentennial Man

Yangi ming yillikning boşida global texnologik yutuq röy beradi. Odamlar uyda it va muşuk saqlamay, öziga robotlar sotib oladi. Şunday böladiki, Richard Martin oilasi öziga ğayrioddiy sovğa oladi: yangi avlod roboti NDR-114, unga ular Endryu deb ism beradi. Oilaning deyarli barça aʼzolari bilan uning munosabati yaxşi, ammo Riçardning kenja qizi Amanda uni eng köp yaqin tutadi. Bu ayniqsa ğayrioddiy voqeadan keyin kuçayadi: Endryu tasodifan Amandaning sevimli şişa otçasini sindirib qöyadi va aybini yuviş uçun unga yoğoç bölaklaridan yangisini öyib beradi. Bu unga yoqib qoladi va u yana bir neçta haykalça yasaydi.

Richard robotning ijodiy qobiliyatlari uyğonganidan hayratga tuşib, Endryu bilan birga NA ROBOTICS kompaniyasi direktori Dennis Manskiyning huzuriga boradi, NDR modellarida bunday holatlar boşqa bölganmi-yöqmi, bilib oliş uçun. Natija ikki xil böladi: Manski bu noyob holat ekanini tasdiqlaydi, lekin unda muammo köradi va Riçardga Endryuni qayta sozlaşni yoki almaştirişni taklif qiladi. Richard rad etadi va buning örniga robotga nafaqat ijodiy könikmalarini rivojlantiriş imkonini berişga, balki uni insoniy dunyoga tobora köproq jalb qilişga qaror qiladi. Natijada Endryu ruhan asta-sekin özgarib, insonga öxşab boradi. U, şuningdek, juda sifatli mexanik soatlarni köplab yasaydi va ularni sotib foydali biznes yölga qöyadi, ammo bu biznes mablağlari bilan Richard tasarruf qilişi kerak böladi, çunki robotlarning bunday huquqlari yöq.

Ön beş yil ötadi. Amanda ulğayib, turmuşga çiqişga tayyorlanadi va Endryudan töy saqovatçisi bölişni söraydi. Endryu tasodifan barmoğini yöqotgandan söng, Richard uni baribir Manskiga taʼmirlatiş uçun olib boradi, ammo suğurta uçun avval signalizatsiya örnatadi, toki direktor robot miyasini özgartiriş böyiça özining eski ğoyasini amalga oşirişga urinmasin. Şuningdek, Endryuning özi söraganidek, unga korpus yangilanadi (kiyim kiyişi uçun) va yuzi mimikaga qodir rezina yuz bilan almaştiriladi. Töydan keyin Richard oilada odamlar kamayib qolganidan afsus çekadi, ammo Endryu egasiga kafolat beradi, uni tark etmaydi («Bu hali ham şu yerda»). Biroq ön ikki yildan keyin Endryu baribir mustaqil böliş istagiga töladi va Riçardga özi topgan barça mablağni körsatuvçi çekni beradi. Richard uni qabul qilmaydi, ammo Amanda bilan suhbatdan keyin anglaydiki, u aslida robotni insonga aylantirgan, şuning uçun uni xizmatkorlik vazifasidan ozod qiladi va haydab yuboradi. Endryu dengiz böyida öziga alohida uy quradi. Yana ön olti yil ötgaç, Richard ölim töşagida yotganda, baribir Endryuni qaytarib çaqiradi, xayrlaşiş va keçirim söraş uçun.

Şundan söng Endryu öziga öxşaş robotlarni topiş umidida köp yillik sayohatga çiqadi. Buning uçun u voyaga yetgan Amandaning öğli Lloyd Çarnini jalb qiladi; uning otasi bilan Amanda öşa paytda ajraşgan edi. Lloyd bolaligidanoq Endryuni yoqtirmagani uçun dastlab rad etadi, ammo ekspeditsiya taxminan 10 yil davom etişini bilib, rozi böladi (faqat uni yonidan qutuliş uçun).

Sayohat davomida Endryu bir neça «qarindoş»ni topadi, ammo ularning barçasi qatʼiy belgilangan buyruqlarni bajaradi (boşqaça aytganda, oddiy robotlardek harakat qiladi) yoki işdan çiqqan böladi. Nihoyat, qahramon isteʼdodli muhandis Rupert Byornsni uçratadi, uning vafot etgan otasi avval NA ROBOTICSʼda işlagan, ammo u yerdan ketgaç öz kompaniyasiga asos solgan. Yordamçisi Galateya («Endryuning ayol versiyasi», rivojlangan sunʼiy intellekti va mimikasi unga öxşaş) bilan birga Rupert Endryuni kişi örta yoşdagi tirik erkakdek andröidga aylantiradi. U uyiga qaytadi va u yerda keksaygan Amanda va uning nabirasi Porşa Çarnini uçratadi, yoşligida Amandadan farqlanmaydigan qiz. Dastlab Porşa va Endryu bahslaşadi, ammo tez orada umumiy tilni topib, döst bölib ketişadi.

Amanda kutilmaganda vafot etgandan keyin Endryu barça döstlarini ölimdan qutqarişga qaror qiladi va Rupert bilan birga biosintetik içki aʼzolar (yurak, buyrak va hatto nerv tizimi) işlab çiqarişni seriyali yölga qöyadi. Ular fuqarolar uçun tarqatiş bilan birga, Endryu ularni öziga ham örnatadi va şu tariqa bir navi kiborgga aylanadi.

Keyin Endryu kutilmaganda özini Porşaning potentsial kuyovidan hasad qilayotganini sezadi, demak, u Porşaga oşiq bölib qolgan. Oxir-oqibat, Amandaning töy qilgan çerkovida Endryu Porşaga muhabbatini tan oladi va ular birga yaşay boşlaydi. Jamiyatda bu borada eʼtirozlar bölmasligi uçun Endryu jahon sudida nutq sözlab, uni inson deb tan olişlarini söraydi. Ammo sudya pozitron miya Endryuni ölmas qilişini aytib, bunga juda köp ğazab va hasad uyğonişini taʼkidlaydi. Ranjigan Endryu avvalgi hayotini davom ettiradi.

Yana bir neça ön yil ötadi. Endryu va Porşa hamon birga; şu vaqt içida Porşa ham sunʼiy aʼzolarni köçirib ötkaziş böyiça bir neça muolajadan ötgan va yoşartiruvçi preparatlar qabul qilgan, şuning uçun u haqiqiy yoşidan 20 yoş kiçik körinadi. Oxir-oqibat u Endryuga abadiy yaşaşni xohlamasligini va bir kun ölişni istaşini aytişga qaror qiladi.

Şunda Endryu Richard bilan öşa eski suhbatini eslab, oğir qaror qabul qiladi: sintetik qonini biologik qonga almaştiradi, bu uning tanasida nomaʼlum vaqt ötgaç qaytarib bölmas buzilişga olib keladi, yaʼni insonning nuqtai nazaridan odatiy ölimga. Endryu ikki yuz yoşida tibbiy palatada vafot etadi, yangi sudya uni inson deb tan oliş töğrisidagi qarorni çiqarişdan bir neça daqiqa oldin. Buni körgan Porşa, yonida yotib, uning qölidan uşlab turadi va Galateyadan (Rupert unga ham töliq inson qiyofasini bergan, xuddi bir paytlar Endryuga bergani kabi) uni hayotni taʼminlovçi apparatdan uzişni söraydi, rasman inson bölib qolgan eri ortidan ketiş uçun.