«Oxirgi umid», şuningdek «Zulmat» (hind. ब्लैक, ingl. Black) — Sanjay Leela Bhansali rejissyorligidagi 2005-yilgi Bollivud filmi. Boş rollarni Amitabh Bachchan va Rani Mukerji ijro etgan. Film bolalikda köriş va eşitiş qobiliyatidan mahrum bölgan amerikalik Helen Kellerning hayoti asosida yaratilgan. «Oxirgi umid» Bollivudning eng nufuzli kino mukofoti bölgan Filmfare Awards mukofotiga rekord darajada 11 nominatsiyada sazovor bölgan, jumladan, eng yaxşi film va tanqidçilar tomonidan eng yaxşi deb topilgan film nominatsiyalarida ham.
1Rollarda
Amitabh Bachchan, Rani Mukerji, Shernaz Patel
2Syujet
Köriş va eşitiş qobiliyatidan mahrum ayol Mişel Maknelli kasalxonada özining sobiq öqituvçisi, Alsgeymer…
Köriş va eşitiş qobiliyatidan mahrum ayol Mişel Maknelli kasalxonada özining sobiq öqituvçisi, Alsgeymer kasalligidan aziyat çekayotgan Devraj Sahayni yöqlaydi.
Flaşbekda aytilişiça, Mişel bir yoşu olti oylik bölganida qizamiq kasalligini ötkazib, butunlay köriş va eşitiş qobiliyatini yöqotgan. Tarbiya yöqligi sababli sakkiz yoşga kelganda u qöpol va boşqarib bölmaydigan bolaga aylangan. Umidsizlikka tuşgan ota-onasi, Pol va Ketrin Maknelli, qizlarini tarbiyalaş uçun öqituvçi Devraj Sahayni taklif qilişgan, garçi u alkogolizmga mubtalo bölsa-da va hayotdan butunlay köngli qolgan bölsa ham.
Devraj Mişelga Brayl şrifti bilan öqişni va boşqa odamlar bilan taktil til orqali muloqot qilişni örgatişga urinadi. U keskin va baʼzan qattiq usullardan foydalanadi, bu esa Mişelning otasi tomonidan maʼqullanmaydi. Otasi Sahayga ketişni buyuradi, lekin öqituvçi Pol Maknelli xizmat safarida bölgan paytda uyda 20 kun qolişga yaşirinça qaror qiladi. Ketrin istamay bölsa-da, qizi bilan keyingi maşğulotlarga rozi böladi.
20 kun davomida Sahay qizni öqitişda ayrim yutuqlarga erişadi, lekin asosiy maqsadiga erişa olmaydi: Mişel har bir narsaning öz nomi borligini tuşunişi kerak edi. Pol uyga qaytgaç, Devraj şogirdini tark etişga majbur böladi. Biroq uyni tark etayotganda u qizning xulqidan ğazablanib, uni favvoraga itaradi. Şu zumda qiz maʼlum qöl teginişlari «suv» degan maʼnoni anglatişini tuşunadi, şuningdek, ota-onasini tanib, qisqa sözlarni aytişni boşlaydi. Şundan keyin Maknelli oilasi öqituvçini uyda qoldirişga qaror qiladi.
Köp yillar ötib Mişel kör-soqovlar maktabini tamomlaydi va gumanitar fanlar böyiça bakalavr darajasini olişga harakat qiladi, lekin muntazam ravişda muvaffaqiyatsizlikka uçraydi. Şunga qaramay, u yaxşi kayfiyatda yuradi va opasi Sara bilan yaraşadi. Maʼlum böladiki, Sara uzoq yillar davomida ota-onasining Mişelga bölgan mehridan hasad qilib yurgan. Saraning turmuş qurganidan söng Mişel ham sevgi haqida öylay boşlaydi va hatto Sahaydan uni lablaridan öpişni söraydi, u esa istamay rozi böladi. 12 yildan söng Mişel bakalavr darajasini olişga muvaffaq böladi.
Şu paytda Sahayda Alsgeymer kasalligining alomatlari namoyon böla boşlaydi. Xotirasini yöqotgaç, uni ruhiy kasalliklar şifoxonasiga joylaştirişadi. Endi öqituvçi va şogird rollarini almaştiradi: Mişel Sahayga sözlarni töğri talaffuz qilişni va atrofdagi dunyoni tuşunişni örgatadi.
Finalda köp sonli qora kiyimdagi odamlar tobutni çerkovga olib kelayotgani körsatiladi. Ovozsiz hikoyaçi Mişelning Devrajning dösti xonim Nairga yozilgan xatini öqiydi. Xatda Mişel Sahayning alifbosi, xuddi uniki kabi, «B L A C K» (rus. Т Ь М А) harflari bilan boşlangani, bu esa Devrajning vafot etganini anglatişini yozadi.
3Yaratiliş tarixi
Filmni yaratiş ğoyasi Sanjay Leela Bhansalida 1995-yilda «Musiqa olami» filmini suratga oliş paytida paydo…

Filmni yaratiş ğoyasi Sanjay Leela Bhansalida 1995-yilda «Musiqa olami» filmini suratga oliş paytida paydo bölgan. U kör-soqov amerikalik Helen Kellerning «Mening hayotim hikoyasi» nomli avtobiografiyasidan ilhomlangan, unda Keller özining Anne Sallivan bilan öqişi haqida gapirgan. Bhansali nogironlik bilan yaşovçi bolalarni öqitişga ixtisoslaşgan Helen Keller institutiga taşrif buyurgan. Filmning katta qismi uning institutdagi talabalar va professorlar örtasidagi munosabatlarni kuzatişlariga asoslangan. Şuningdek, rejissyor sözlovçi pianinoçi Jeraldin Louxornning avtobiografiyasini ham öqigan. Ayni paytda taʼkidlanadiki, «Oxirgi umid» Artur Pennning 1962-yildagi Keller haqidagi «Möjiza yaratuvçi» filmini köp jihatdan takrorlaydi, ammo Bhansali heç qayerda qarzdorligini eslatmagan.
Dastlab Bhansali hind va ingliz tillarida past byudjetli film suratga olişni rejalaştirgan, bu bilan qimmat turadigan «Devdas» filmidan keyin öz ijodiy faoliyatini xilma-xillaştirmoqçi bölgan.
Rejissyorning sözlariga köra, u bolaligidanoq Amitabhning «qaytarilmas muxlisi» bölgan. U idolini öz filmiga jalb qila olgan, çunki Bachchan «Hum Dil De Çuke Sanam» filmini körib, rejissyorga uning loyihalaridan birida boş qahramon sifatida iştirok etiş taklifi bilan murojaat qilgan. Bhansali aktrisa Rani Mukerjiga Mişel rolini ijro etişni birinçi marta taklif qilganda, u uzoq vaqt ikkilanib yurgan, çunki bu ish uning uçun juda murakkab böladi, deb hisoblagan. Bolalikdagi Mişel roli 10 yoşli Aişa Kapur uçun kinodagi debyuti bölgan.
Film Hindistonning Şimla va Mumbay şaharlarida suratga olingan. Aktyorlar va suratga oliş guruhi film yaratiş jarayonida köp qiyinçiliklarni boşidan keçirgan. Hindiston hukumati suratga olişga ruxsat berişni uzoq vaqt keçiktirib, filmning yaratilişini orqaga surgan. 2004-yil fevral oyida Mumbayda yonğin sodir böldi. Olov filmning kostyumlari va dekoratsiyalariga zarar yetkazdi. Bhansali barça pavilon sahnalarini qayta suratga olişga majbur böldi. Şimlada taşqi suratga oliş paytida qorga ehtiyoj tuğildi va qor manzarasini yaratiş uçun rejissyor Mumbaydan jamoa çaqirdi.
Suratga oliş davomida Mukerji közlariga körlarning köziga öxşaşlik beriş uçun kontakt linzalar taqqan. Şuningdek, u Amitabh bilan birgalikda yetti oy davomida imo-işora tili va Brayl şrifti bilan şuğullanişga majbur bölgan. Aktyorlarga imo-işora tilini örgatgan kör-soqov talabalar guruhi yordam bergan, jumladan, kör-soqov yigit Zamir Dale ham bu guruhda bölgan. Film çiqqanidan söng Dale Bhansalini ishi uçun haq tölamaganlikda ayblagan. Biroq rejissyor özi talabalarning xizmatlari bepul bölişi haqida Helen Keller institutining direktori bilan kelişib olganini, çunki filmi kör va kar odamlarning muammolariga eʼtiborni jalb qilişga yordam berişini aytgan.
2013-yilda Turkiyada Bhansalining «Mening dunyom» filmi remeyki çiqdi. Rejissyorning sözlariga köra, turk kinematografçilari remeyk suratga oliş huquqini undan sotib olmagan.
4Reliz
«Oxirgi umid» filmi dastlab 2004-yil 10-dekabrda çiqarilişi rejalaştirilgan edi, ammo Bhansali relizni…

«Oxirgi umid» filmi dastlab 2004-yil 10-dekabrda çiqarilişi rejalaştirilgan edi, ammo Bhansali relizni keçiktirişga qaror qildi. Film 2005-yil 4-fevralda Hindistonning 170 ta şahrida çiqarildi — bu Bollivudning köpçilik qimmat byudjetli filmlariga nisbatan ança kam miqdor edi. Film 2005-yilgi Kann kinofestivalida namoyiş etilgan va şuningdek, Kasablanka kinofestivali hamda Hindiston xalqaro kinofestivali kabi festivallar dasturiga kiritilgan.
«Oxirgi umid» Hindistonda 2005-yilning eng tijorat jihatdan muvaffaqiyatli Bollivud filmlari röyxatida ön birinçi örinni egalladi. Bu BoxOffice India.com sayti tomonidan örtaça muvaffaqiyat deb baholangan. Şu bilan birga, film çet elda kassa böyiça birinçi örinni egalladi. Film Buyuk Britaniya va AQŞda prokatda bölgan. Eng muvaffaqiyatli prokat Janubiy Koreyada bölgan.
5Tanqid
Film tanqidçilar tomonidan asosan ijobiy baholangan. Professional şarhlarda Bachchan, Mukerji va Kapurning…
Film tanqidçilar tomonidan asosan ijobiy baholangan. Professional şarhlarda Bachchan, Mukerji va Kapurning öyini yuqori baholangan. Tanqidçi Mark R. Lipir şunday degan: «Bhansali „möjiza yaratuvçi“ hikoyasi atrofida vizual jihatdan gözal film yaratgan. Bollivudda bunday nafis va yoqimli film çiqarilganiga işoniş qiyin». FutureMovies şarhlovçisining fikriça, «Oxirgi umid» boşqa Bollivud filmlaridan sezilarli darajada farq qiladi. Unda qöşiqlar, raqs yoki janglar sahnalari yöq. Uning sözlariga köra, şu sababli film Hindistondagiga qaraganda xorijda köproq muvaffaqiyat qozonişi mumkin.
«Time» jurnalining yetakçi kino tanqidçisi Richard Korliss «Oxirgi umid»ni 2005-yilning eng yaxşi filmlari qatoriga kiritib, uni beşinçi öringa qöygan. Film Indiatimes gazetasining «Körişga arziydigan 25 ta Bollivud filmi» röyxatida birinçi örinni egallagan.
6Saundtrek
A. R. Rahman dastlab filmga musiqa yozişi kerak edi, ammo ziç jadvali tufayli rad etgan. Saundtrekni Monty…
A. R. Rahman dastlab filmga musiqa yozişi kerak edi, ammo ziç jadvali tufayli rad etgan. Saundtrekni Monty Şarma yaratgan. Köpçilik Bollivud filmlaridan farqli ölaroq, «Oxirgi umid» saundtreki faqat bitta qöşiqdan iborat bölib, uni Gayatri Iyer ijro etgan: «Haan maine çookar dekha hain».
Matn: maqola tarjimasi «Последняя надежда (фильм, 2005)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.