«Crna mačka, beli mačor» (serb. Crna mačka, beli mačor) — 1998-yilda suratga olingan badiiy film; Emir Kusturitsaning komediyasi.
1Rollarda
Branka Katić, Miki Manojlović, Srđan Todorović
2Syujet
Mayda firibgar Matko Destanovga yigirma ta temir yöl sisternasi benzinni öğirlaş imkoniyati çiqib qoladi.…
Mayda firibgar Matko Destanovga yigirma ta temir yöl sisternasi benzinni öğirlaş imkoniyati çiqib qoladi. Buning uçun Matko otasi Zarie Destanovning yaqin dösti, sigan barони Grga Pitiçdan pul qarz olişga qaror qiladi. Grga Zariening soğliğini söraganda, Matko otasi vafot etganini aytadi. Döstining xotirasini hurmat qilib, Grga Matkoga pul berişga rozi böladi.
Xursand bölgan Matko uyiga qaytmoqçi böladi. Lekin öğli Zare otasining yolğoniga qattiq norozi böladi — aslida uning juda sevimli bobosi kasalxonada yotgan edi. Zare dam oluvçi orkestr bilan birga bobosini ziyorat qiladi. Şodiyona musiqa Destanov otani (Zabit Memedov) darhol oyoqqa turğazadi; u hamşiraga pora berib, uyiga qoçib ketadi. Yölda Destanov nevarasiga yangilik aytadi: u karerini sotgan va pulni noyob öğli örniga Zarega qoldirmoqçi.
Şu orada sisternalar haqida ish taklif qilgan boy mafiyaçi Dadan Karambolo (Srdjan Todoroviç) Matkoni «aldaydi» — pulni ham, vagonlarni ham öziga oladi; bundan taşqari Destanov unga katta miqdorda qarzdor bölib qoladi. Dadan qarzni uning otasi karer uçun tölagan pullar bilan tölaşni taklif qiladi. Lekin bu pul qarzning faqat 2/3 qismiga yetişini taʼkidlaydi. Qolgan uçdan bir qismini esa Dadan Matkoning ön yetti yoşli öğli Zareni Dadanning singlisi, «xonim qönğiz» (serb. «Bubamara») va «paşşa» deb ataladigan karlik Afroditaga uylantirib uzişni taklif qiladi. Bu taklif Matkoda noaniq eʼtiroz uyğotadi: kelin ham past böyli, kuyov esa uningdan ança yoş. Lekin Dadan uni tinglaşni ham istamaydi. Matko özini ustamon tuzoqqa tuşganini tuşunadi, ammo öç olişga urinişi mağlubiyat va kaltaklaniş bilan tugaydi. Matko rozi bölişga majbur böladi.
Grga Pitiç esa soğliğini tiklaş uçun özi davolanişga ketadi. Kasalxonada uni ikki nevarasi ziyorat qiladi. Bobo katta Grgani (Yaşar Destani) heç qanday uylanmayotgani uçun koyiydi: Grga Pitiçning özi öşa yoşida törtinçi marta uylangan edi. Nevara sevgisini topa olmayotganini aytadi. Grga Pitiç nevaralariga dösti Zarie Destanovning qabrini ziyorat qiliş niyatini bildiradi.
Kuyov va kelin bir-biriga hamdardlik bildirmaydi: Zare gözal Idani (Branka Katiç) sevadi, Afrodita esa orzularidagi erkakni izlaydi va bu haqda akasiga janjal bilan xabar beradi. Matko bilan Dadanning suhbatini eşitgan Ida orqali Zare uylantirilişini bilib oladi. Ular birga mototsiklda Dadanning uyiga boradilar va Idaning buvisi Şuyka (Lyubitsa Ajoviç) Idani Dadanga sovçilik qilayotganini eşitadilar. Ikkalasi ham töyga qarşi barça kuçlari bilan kuraşişga qaror qiladi. Epizod Zare va Ida mototsiklda gullagan quyoşparast dalasiga kelganida tugaydi.
Öğlidan yaqinlaşayotgan töy haqida xabar topgan Zarie Destanov yordam sörab Grga Pitiçga murojaat qilişga qaror qiladi. Lekin Matko unga ham yolğon gapirib, Pitiç vafot etganini aytadi. Zarie öylab, özi ölişga qaror qiladi — bu töyni buzişi kerak. Biroq kuyovning bobosi vafot etganini bilsa ham, Dadan heç narsani özgartirmaslikka qaror qiladi (göyo keksa odamga bugun yoki bir-ikki kundan keyin ölişning farqi yöq). Matko jasadni çerdakka sudrab çiqadi va uni muz bilan öraydi. Şu orada u otasining çöntaklarini ağdaradi, karerni sotişdan tuşgan pulni topiş umidida.
Töy boşlanadi, butun qişloq xursand böladi, lekin yoş juftlikka deyarli heç kim eʼtibor bermaydi, bundan esa Afrodita foydalanadi. Zare yordamida u töydan qoçib ketadi. Dadan va Matko darhol izlaşga çiqadilar. Ular uyda yöqligidan foydalanib, Zare, Ida va buvi Şuyka hojatxonani qayta jihozlaydilar — ular Dadanga qarşi öç oliş rejasini öylab topganlar.
Şu orada katta Grga örmon orqali GAZ-63 asosidagi maxsus jihozlangan furgonni haydab boradi, uning içida bobosi aravaçada sayohat qiladi. Tik kötarilişda aravaçaning mahkamlagiçi uziladi va Grga Pitiç kiçik nevarasi bilan birga furgondan sirğalib tuşib ketadi.
Yöqolganini bilgan katta Grga bobosini izlab ketadi. Yölda u qoçib ketgan Afrodita bilan uçraşadi va ular sevib qolişadi. Ularni Dadan topadi, ammo katta Grga taqdirini unga topşirişni istamaydi. Janjal öq otişmaga aylanganda, Pitiçning paydo bölişi bahsni hal qiladi: maʼlum bölişiça, Dadan uning eski qarzdori ekan. Dadanni taslim bölişga majbur qilişadi va bitta örniga ikkita töy nişonlanadi — Afrodita bilan Grga va Zare bilan Ida.
Tunda keksa Grga vafot etadi va Matko bilan Dadan uning jasadini ham çerdakka olib çiqib qöyadilar. Ertalab keksalar mö‘jizaviy tarzda tirilib ketadilar — bayram davom etadi. Töy marosimi paytida Dadan, unga iç suyultiruvçi dori berilgan, hojatxonaga çiqadi va pastdagi axlat içiga yiqiladi.
Zare va Ida oq paroxodga qoçib çiqadilar, qayiqda töpponça öqlab, şahar hokimiyati xodimini nikohni tezda röyxatga olişga majbur qiladilar. Guvoh sifatida ular qayiqqa tasodifan tuşib qolgan qora muşuk va oq kotni olişadi. Ularni kuzatib, Matko Zariening bobosi karer pulini akkordeon içiga yaşirganini köradi, lekin endi heç narsa qila olmaydi. Yakuniy sahnada Grga Pitiç özining sevimli «Kasablanka» filmidagi iborasini inglizça takrorlaydi: «Menimça, bu gözal döstlikning boşlanişi». Film «Happy end» yozuvi bilan yakunlanadi.
3Rollarda
Zabit Memedov — Zarie…

Zabit Memedov — Zarie Destanov
Bayram Severjan — Matko Destanov, Zariening öğli
Florian Aydini — Zare Destanov, Matkoning öğli
Lyubitsa Ajoviç — Suyka
Branka Katiç — Ida, Suykaning nevarasi
Srdjan Todoroviç — Dadan Karambolo
Saliya Ibragimova — Afrodita, Dadanning singlisi
Sabri Sulaymani — Grga Pitiç
Yaşar Destani — Grganing katta nevarasi
Adnan Bekir — Grganing kiçik nevarasi
Stoyan Sotirov — bojxona xodimi
Predrag Lakoviç — ruhoniy
Miki Manoyloviç — şahar hokimiyati xodimi
Zdena Xurtoçakova — Qora Obelisk
4Suratga oliş guruhi
Rejissyor — Emir…
Rejissyor — Emir Kusturitsa
Prodyuser — Karl Baumgartner
Ssenariy mualliflari — Emir Kusturitsa, Gordan Mixiç
Bastakorlar — Voislav Aralitsa, «Doktor Nelle» Karayliç, Dejan Sparavolo
Operator — Tyeri Arbogast
Rassom — Milenko Yeremiç
Montaj — Svetolik Zayts
Kostyum rassomi — Nebojşa Lipanoviç
5Badiiy qiymati
Fojiali filmlari «Sigan davri» va «Andergraund»dan söng Kusturitsa absurd va telbalarça komediya suratga…
Fojiali filmlari «Sigan davri» va «Andergraund»dan söng Kusturitsa absurd va telbalarça komediya suratga oldi, unda filmdan ajralmas, hayotbaxş musiqa va Yugoslaviya ruhi mujassam.
Film mukofotlaridan Venetsiya festivalida «Kumuş şer» va rejissyura uçun «Kiçik oltin şer»ni qölga kiritdi; filmni körgandan söng tanqidçilar (bu juda kam uçraydigan holat) uni turib olqişladilar.
1998-yilgi Tallin kinofestivalida tomoşabinlar simpatiyasi mukofotini qölga kiritdi.
6Mukofotlar
1998 — Venetsiya festivalidagi «Kiçik oltin şer»…
1998 — Venetsiya festivalidagi «Kiçik oltin şer» mukofoti
1998 — Venetsiya festivalida eng yaxşi rejissyura uçun «Kumuş şer» mukofoti (Emir Kusturitsa)
1998 — Venetsiya festivalidagi «Laterna magica» mukofoti
1999 — xalqaro kino musiqasi biennalesida filmning eng yaxşi musiqasi uçun mukofot («Doktor Nelle» Karayliç)
7Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Чёрная кошка, белый кот» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.