Blowup

«Blowup» (ingl. Blowup, ital. Blow-Up) — Mikelanjelo Antonionining Xulio Kortasarning «Iblisning tupuklari» hikoyasi asosida yaratilgan allegorik filmi. Hikoya Alfred Hitçcockning «Hovli tomon deraza» filmini tomoşa qilgandan keyin yozilgan. Bu italiyalik kinorejissyorning birinçi ingliz tilidagi filmi. «Blowup» 1967-yilgi Kann kinofestivalining «Oltin palma şoxi» mukofotiga sazovor bölgan, şuningdek, rejissyorlik va ssenariy uçun «Oskar» mukofotiga nomzod körsatilgan.

Filmda turli odamlar kiçik rollarda iştirok etgan, ular 1966-yilga kelib tanilgan yoki keyinçalik şuhrat qozongan. Eng maşhur kameo rok-guruh The Yardbirds tomonidan ijro etilgan: guruh filmning oxiriga yaqin tungi klubda «Stroll On» qöşiğini ijro etadi. Kit Relf qöşiq aytar ekan, Jimmi Peyj va Jeff Bek uning ikki tomonida gitarada çalişadi, şuningdek Kris Dreyda ham. Jeff Bekning gitara kuçaytirgiçi işdan çiqqandan keyin u uni gitara bilan urib sindiradi va keyin The Who anʼanasiga köra gitarani parçalaydi. Dastlab Antonioni The Animals vokalisti Erik Burdonga bu sahnada iştirok etiş taklifi bilan murojaat qilgan, ammo Burdon rad javobini bergan. Antonioni The Who guruhini suratga olmoqçi edi, çunki u Pit Taunşendning çiqişdan keyin gitarani sindiriş odatidan hayratga tuşgan edi. The in Crowd gitaristi Stiv Xou eslaydi: «Biz suratga oliş maydonçasiga kelib, gitarani sindiriş sahnasiga tayyorgarlik köra boşladik. Ular hatto Gibson 175 ning bir töp nusxasini tayyorlaşgaça bordi… keyin bizni şuhratliroq The Yardbirds bilan almaştirişdi. Şuning uçun siz Jeff Bekni mening gitaramni özinikidan köra köproq xursandçilik bilan sindirayotganini körasiz!» Antonioni şuningdek, öşa paytda MGM Recordsʼning bölimi bölgan amerikalik The Velvet Underground guruhini ham bu sahnada iştirok etişi uçun körib çiqqan, ammo gitaraçi Sterling Morrisonning bayonotiga köra, «sahna jihozlarini Angliyaga yetkaziş xarajatlari Antonioni uçun juda katta bölib çiqdi».

Tungi klubda olomon orasida zerikib turgan Maykl Peylinni, keyinçalik «Monti Payton» komediya guruhi aʼzosi bölgan, şuningdek, keyinçalik jurnalist bölgan Janet Stryt-Porterni, yöl-yöl şim kiygan holda raqs tuşayotganini köriş mumkin.

Klub eşigida toş qabr tasvirlangan plakat osilgan, unda «Bu yerda Bob Dylan yotibdi, u 1966-yil 27-mayda Qirollik Albert zalida vafot etdi, R.I.P.» deb yozilgan. Bu plakat Bob Dillanning Britaniyadagi maşhur konsertiga işora bölib, u akustik folkdan elektr rok-sadoga ötgandan keyin berilgan, öşanda tomoşabinlardan biri unga «Yahudo!» deb baqirgan. Ammo bu keng tarqalgan xato: aslida bu voqea London Albert zaliga konsertdan 10 kun oldin Mançesterdagi Erkin savdo zalida yuz bergan. Uning yonida Buyuk Britaniya Boş vaziri Garold Uilsonning karikaturasi osilgan plakat turibdi.

Filmni oçadigan sahna pantomima aktyorlari bilan Pikadilli köçasidagi «The Economist» jurnali binosi oldidagi maydonda suratga olingan. Bu bino Alison va Piter Smitsonlarning «Yangi brutalizm» loyihasi doirasida 1959–1964-yillarda qurilgan.

Uysiz erkaklar The Spike boşpanasini tark etadigan sahna Pekxem tumanidagi Konsort-roudda suratga olingan. Boğdagi sahnalar Charlton tumanida, Londonning janubi-şarqida joylaşgan Marion boğida olingan. Xemmings qahramoni ötib ketadigan qizil uylar köçasi Stokuell-roudda joylaşgan, uylar va ulardagi dökonlar esa Pride & Clarke mototsikl kompaniyasiga tegişli.

Xemmingsning maşinasidan sirli ayolni payqab, uning ortidan ergaşadigan sahna Riyent-stritda suratga olingan. U Xeddon-stritda töxtaydi, keyinçalik şu yerda Devid Bouri «Ziggy Stardust» albomining muqovasi uçun suratga tuşgan.

Xemmingsning studiyasi sifatida Potteri-leyn, 77-uy, W11 va Prinses-pleys, 39-uy, W11 manzilidagi binolar xizmat qilgan. Fotograf Jon Kouen özining Prinses-pleysdagi studiyasini, 39-uyni Antonioniga suratga oliş uçun ijaraga bergan, şuning uçun filmda körinadigan studiya devorlaridagi suratlar aslida Kouenga tegişli.

Ziyofat sahnasining taşqi körinişi Çelsi tumanidagi Çein-uoll-kdagi 100-uy taşqarisidan olingan. Içki qismi esa London antikvar savdogari Kristofer Gibbsning xonadonlarida suratga olingan.

Film Brayan De Palmaning 1981-yildagi «Blow Out» filmiga taʼsir körsatgan, unda Jon Travolta tovuş muhandisi rolini öynaydi va Filadelfiya boğida tasodifan qotillikni yozib oladi. «Blow Out» nomi «Blowup» bilan ohangdoş. Ovoz yoziş haqidagi triller «Suhbat» (1974) ssenariysini yoziş vaqtida Frensis Ford Kopola «Blowup» filmi taʼsirida bölgan. Buni u filmning DVD naşriga izohida aytib ötgan.

Mel Bruksning «Balandlik qörquvi» komediyasida kiçik syujet çiziği bor, unda besönaqay haydovçi qotilning suratini oladi (yuziga Bruks qahramoni lateks niqobini taqqan), u biror kişini yaqindan otib öldirgan. U suratni şunçalik kattalaştiradiki, uzoqdagi eskalatorda turgan haqiqiy Bruks qahramonini köradi. Texnik jihatdan, haydovçi suratni kattalaştirmaydi.

Antonioni filmi «Jaane Bhi Do Yaaron» (1983) Bollivud filmiga ilhom bergan, unda ikki fotograf Bombey munitsipal komissarining qotilligini tasodifan suratga olişadi va suratlarni kattalaştirgandan keyin buni aniqlaşadi. Qotillik sodir bölgan boğ «Antonioni boği» deb ataladi.

«Ostin Pauers: Xalqaro sirli odam» (1997) filmida, şuningdek uning davomi «Ostin Pauers: Meni yöldan ozdirgan josus» (1999) filmida Veruşka suratga oliş sessiyasi parodiya qilinadi.

«Men heç qaçon seniki bölmayman» (2007) romantik komediyasida Pol Raddning qahramoni yotgan Mişel Pfeyferning qahramonini yuqoridan pastga suratga oladi, xuddi Xemmingsning qahramoni Veruşkani suratga olgandek.

Mattyu Seyler özining «Haqiqiy sevgini kutib» filmi «Blowup» uslubining bevosita taʼsiri ostida suratga olinganini taʼkidlaydi.

Britaniyalik qöşiqçi Seal «Kiss from a Rose» (1994) qöşiğining asl videoklipida filmdagi sahnalarni, ikki qiz bilan va Veruşka suratga oliş sessiyasini takrorlaydi. Amerikalik qöşiqçi Ameri esa «Take Control» (2007) kliпи uçun filmni asos qilib olgan.