«Bombay» (tamilça: பம்பாய், inglizça: Bombay) — Hindistonlik badiiy film, rejissyor Mani Ratnam. Filmning Hindistondagi premyerasi 1995-yil 10-martda bölib ötgan. Bu film Ratnamning «siyosiy» trilogiyasining ikkinçi qismi bölib, «Roja» va «Işq birinçi körişda» filmlari bilan birga kiradi. Uşbu kartina nepallik aktrisa Manişa Koirala uçun tamil kinosidagi debyut böldi.
1Rollarda
Manisha Koirala, Arvind Swamy, Nassar
Manisha KoiralaaktyorASArvind SwamyaktyorNNassaraktyor2Syujet
Şekxar ortodoks hindu Narayana Pillayning öğli bölib, Tamilnad ştatining qirğoqböyi qişloğida yaşaydi.…
Şekxar ortodoks hindu Narayana Pillayning öğli bölib, Tamilnad ştatining qirğoqböyi qişloğida yaşaydi. Bombeyda jurnalistika böyiça öqiyotgan yigit oilasini tez-tez ziyorat qiladi. Şunday safarlarning birida u maktab öquvçisi, musulmon qiz Şayla Banu bilan uçraşib, unga oşiq böladi. Dastlab uyatçan Şayla Şekxardan uzoqlaşişga intiladi, lekin u eʼtiborini jalb qilişdan töxtamaydi va oxir-oqibat uning sevgisi özaro böladi.
Şekxar qizning otasi Başir Ahmad bilan uçraşib, qizini unga uylantirişni xohlaşini aytadi, lekin Başir dinlar farqini bahona qilib, rad javobini beradi. Şekxar niyatini otasi Pillayga aytadi, bu esa uni ğazablantiradi va u Başir bilan uçraşib, uning bilan haqoratli bahs boşlaydi. Ikki oiladan ham rad javobini olgan Şekxar qişloqni tark etib, Bombeyga qaytadi. Şaylaning dösti orqali u qizga xat va çipta jönatib, uning oldiga kelişini söraydi. Biroq Şayla dastlab bu qadamga jurʼat etolmaydi. Başir qizining Şekxardan xatlar olayotganini bilib qoladi va bu munosabatni töxtatiş uçun qizini darhol turmuşga berişni rejalaştiradi. Tanlov imkoniyatidan mahrum bölgan Şayla qişloqni tark etib, Bombeyga yetib boradi, şundan söng yoş juftlik nikohdan ötib, baxtli hayot keçiradi. Şayla homilador bölib, egizak öğil köradi. Ularni Kabir Narayan va Kamal Başir deb ataydilar va ikki dinda tarbiyalaydilar. Şekxar jurnalist bölib işlaydi, Şayla esa uy va bolalarga qaraydi. Olti yildan söng Şekxar va Şayla hayotlari barqarorlaşib, ota-onalari bilan munosabatlarini tiklaşga qaror qiladilar.
1992-yil 6-dekabrda hindu millatçilari Babri masjidini vayron qilganda, Bombeyda tartibsizliklar boşlanadi. Oziq-ovqat sotib oliş uçun çiqqan Kabir va Kamal özlarini şu tartibsizliklar markazida topadilar. Biroq Şekxar va Şayla ularni qutqarib, xavfsiz uyga olib kelişadi. Şahardan xabar olgan Narayana Pillay öğli va uning oilasi bilan uçraşiş uçun Bombeyga şoşiladi va ular bilan qoladi. Başir Ahmad ham xotini bilan yetib keladi va bir muddat hammasi birga baxtli yaşaydi.
1993-yil 5-yanvarda ikki qotillik diniy adovat asosida sodir bölgan deb talqin qilinganda, hindular va musulmonlar örtasidagi keskinlik yana kuçayib, köçalarda töqnaşuvlarga olib keladi. Ikkala dinga mansub yuzlab odamlar halok böladi. Şekxar oilasi bilan töxtagan uyga öt qöyiladi. Şekxar hammani evakuatsiya qilayotganda, Narayana Pillay, Başir va uning xotini olovga tuşib, halok böladilar. Qoçib ketgan bolalar ota-onalaridan ajralib qoladi. Şekxar va Şayla ularni qidirişni boşlaydi va bir neça xavfli lahzalarni boşidan keçiradi. Şekxar turli dinlarning rahbarlari bilan birga tartibsizliklarni töxtatiş harakatiga qöşiladi (ular öşa paytga kelib tartibsizliklarning befoydaligini anglab yetgan böladilar) va muvaffaqiyatga erişadi. Tinçlik örnatilgaç, turli dinlarga mansub tasodifiy ötkinçilar tomonidan qutqarilgan bolalar paydo bölib, ota-onalariga qöşiladilar.
3Rollarda
Arvind Svami — Şekxar Narayanan Pillay, hindu, jurnalistika…

Arvind Svami — Şekxar Narayanan Pillay, hindu, jurnalistika talabasi
Manişa Koirala — Şayla Banu, musulmon ayol
Prakaş Raj — Kumar
Nasser — Narayanan Pillay, Şekxarning otasi
Kitti — Başir, Şaylaning otasi
Usta Harşa (Sumit) — Kabir Narayanan, Şekxar va Şaylaning öğli
Usta Hridxay — Kamal Başir, Şekxar va Şaylaning öğli
Tinnu Anand — Şakti Samaj rahbari
Sonali Bendre, öşa paytda hisobida atigi ikkita film bölgan, «Humma Humma» item-raqsida paydo böldi. Bu raqs uning tamil kinosidagi va raqqosa sifatidagi debyuti böldi.
4Işlab çiqariş
Mani Ratnam dastlab filmni malayalam tilida suratga olmoqçi bölib, ssenariyni yoziş uçun M. T. Vasudevan…

Mani Ratnam dastlab filmni malayalam tilida suratga olmoqçi bölib, ssenariyni yoziş uçun M. T. Vasudevan Nayarga murojaat qilgan. Bu uning malayalam tilida töliq suratga olingan ikkinçi filmi bölişi kerak edi. Biroq ğoya amalga oşmagaç, u filmni tamil tilida suratga olişga qaror qildi. Rejissyor Vikram va Manişa Koirala iştirokida filmga fotosinov ötkazdi, lekin keyin Vikram nomzodini rad etdi, çunki u «Pudhiya Mannargal» filmi uçun östirgan soqol va möylovini olişni istamadi. Vikram örniga rejissyor «Roja» filmida rol öynagan Arvind Svamini tanladi. Boş ayol rolga Ratnam sinovdan ötgan Manişa Koiralani oldi, u öşa paytda Bollivudda maşhur bölib, mintaqaviy kinoda ham özini sinab körişga qaror qilgan edi. Unga ovozni aktrisa Rohini bergan, çunki Manişa tamil tilida gapirmas edi.
Uy interyerlari Tamilnad ştatining Pollaçi şahrida, oçiq havodagi sahnalar esa Keraladagi Kasargod qişloğida suratga olingan. «Uyire» qöşiği Bekal qalʼasida, «Kannalane» qöşiği esa Tirumalay Nayakkar saroyida suratga olingan. Babri masjidining vayron qilinişi gazeta sarlavhalari va suratlari yordamida körsatilgan, çunki ijodkorlar uning haqiqiy buzilişini namoyiş etişni istamagan.
5Saundtrek
Albomning ikkala versiyasining umumiy sotuvi 12 milliondan ortiq nusxani taşkil…

Albomning ikkala versiyasining umumiy sotuvi 12 milliondan ortiq nusxani taşkil etdi.
Instrumental «Bombay Theme» kompozitsiyasi jahon miqyosida sensatsiyaga aylandi, bir neçta qöşiqlar töplamlariga qayta kiritildi va köplab musiqaçilar uçun namuna sifatida olindi. Keyinçalik u quyidagi filmlarda işlatildi: «Olov» (1996, Hindiston), Denti (2000, Italiya), Divine Intervention (2002, Falastin), «Qurol baroni» (2005, AQŞ), Miral (2010, Italiya).
«Humma Humma» qöşiği ham OK Jaanu (2017) filmida «The Humma Song» nomi ostida qayta işlatilgan.
2009-yilda britaniyalik The Guardian gazetasi saundtrek albomini «Ölişdan oldin eşitiş kerak bölgan 1000 ta albom» röyxatiga, «Kannalane» kompozitsiyasining hind tilidagi versiyasi bölgan «Kehna Hi Kya» qöşiğini esa «Har kim eşitişi kerak bölgan 1000 ta qöşiq» röyxatiga kiritdi.
6Tanqid
Marta P. Noçimson özining «World on Film: An Introduction» kitobida filmni juda qiziqarli, gözal suratga…

Marta P. Noçimson özining «World on Film: An Introduction» kitobida filmni juda qiziqarli, gözal suratga olingan va montaj qilingan deb atadi.
Javed Axtar uni «saxovatli, bağrikeng, lekin jamoaviy fikrlovçi hindular»ga «öziga xos qaraş» deb taʼriflagan. Gokulsing va Dissanayake esa aksinça, Ratnam öz trilogiyasida «ekstremistik tafakkurning halokatli tabiatini va ksenofobiyani yoritib berdi hamda köp irqli, köp dinli Hindiston kontekstida diniy sadoqat va etnik mansublik masalalariga yanada oqilona yondaşiş zarurligini taʼkidladi», deb hisoblaganlar.
Arun Sadxu «Frontline» jurnali uçun yozgan şarhida kartinani «kuçli xabarga ega ajoyib tomoşa» va tijorat kinosi bilan mulohazali badiiy kino örtasidagi «oqilona oltin örtalik» deb atagan.
7Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Бомбей (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.