Breathless

Breathless (Nafasi böğilgan; fransuzça: À bout de souffle) — 1960-yilda 1960-yilda rejissyor Jean-Luc Godard tomonidan ssenariysi yozilgan va suratga olingan fransuz „Yangi tölqin“ (Nouvelle Vague) yönalişidagi jinoiy dramatik film. Kartinada Jean-Paul Belmondo sarguzaştsevar jinoyatçi Miçel rolini, Jean Seberg esa uning amerikalik sevgilisi Patricia rolini ijro etgan. Uşbu film Godardning ilk töliq metrajli badiiy asari hamda Belmondoning aktyorlik faoliyatidagi ulkan buriliş nuqtasi (yutuği) böldi. Film Britaniya kino instituti (BFI) tomonidan naşr etiladigan „Sight & Sound“ jurnalining 2022-yilgi sörovnomasida tanqidçilar reytingida 38-örinni, rejissyorlar örtasidagi röyxatda esa 15-örinni egalladi.

Film syujeti 1952-yilning noyabr oyida Miçel Portail ismli yigit va uning amerikalik jurnalist sevgilisi haqida matbuotda eʼlon qilingan real voqeadan ilhomlangan holda yaratilgan, öşanda Portail kasal onasini körişga boriş uçun maşina öğirlagan va özini taʼqib qilgan mototsikldagi politsiyaçini otib öldirgan edi. Rejissyor François Truffaut uşbu voqea asosida Claude Çabrol bilan hamkorlikda ssenariy qoralamasini yozgan, biroq ular hikoya tuzilişi borasida bir qarorga kela olişmagan. Öşa paytda „20th Century Fox“ kompaniyasida matbuot kotibi (matbuot agenti) bölib işlagan Jean-Luc Godard prodyuser Georges de Beauregard bilan tanişib, unga aynan şu qoralamani taklif qilgan. 1959-yilning may oyida Cannes kinofestivali doirasida Çabrol va Truffaut Beauregardga maxsus xat yozib, Godardni uşbu loyihaga rejissyor sifatida tavsiya etişgan. Filmning yakuniy ssenariysi Truffaut qoralamasidan deyarli farq qilmagan, biroq Godard uni bevosita suratga oliş jarayonida rivojlantirib borgan.

Öşa paytda Jean-Paul Belmondo Fransiyadan taşqarida deyarli tanilmagan edi. Filmning tijoriy jozibadorligini oşiriş maqsadida Godard maşhurroq aktrisa qidira boşlagan va Jean Seberg bilan uning turmuş örtoği orqali aloqa örnatgan. 1959-yilning iyul oyida Seberg film umumiy byudjetining oltidan bir qismini taşkil etuvçi 15 000 dollar gonorar evaziga loyihada iştirok etişga rozi bölgan. Boş qahramon Miçel obrazi (xarakteri) uçun esa Godard ayollarni öziga rom etiş sirlarini mukammal egallaganligi bilan tanilgan taniqli ssenarist Paul Gégauff şaxsiyatidan ilhomlangan.

Godard uşbu kartinani hujjatli film uslubida tasavvur qilgan va operator Raoul Coutardga sahnalarni deyarli heç qanday sunʼiy yoritiş moslamalarisiz, qölda uşlanadigan kamerada tasvirga olişni topşirgan. Kuçli şovqin çiqaradigan „Cameflex“ kamerasi tasvir bilan bir vaqtda ovozni yoziş (sinxronizatsiya) imkonini bermagani sababli, film keyinçalik deyarli butunlay qayta dublyaj qilingan. Suratga oliş jarayoni 1959-yil 17-avgustdan 12-sentabrgaça, jami 23 kun davom etdi va AQŞ Prezidenti Dwight Eisenhowerning Parijga taşrifi kunlariga töğri keldi. Kartina rasmiy ruxsatnomalarsiz, yaşirinça suratga olingan. Godard har kungi dialoglarni şaxsiy daftariga qayd etib, uni heç kimga körsatmagan, Belmondo va Seberg esa matnni faqatgina qisqa repetitsiyadan söng, maydonçaning özida ijro etişgan. Operatorlik aravaçasi (relslar) uçun murakkab konstruksiyalarni örnatmaslik va vaqtni tejaş maqsadida Godard köpinça Coutardni oddiy nogironlar aravaçasiga ötqizib, uni özi boşqarib yurgan.

Film 1960-yil 16-martda katta ekranlarga çiqqanidan söng, birgina Fransiyaning özida ikki milliondan ortiq tomoşabin töplaşga muvaffaq böldi. Bugungi kunda maşhur bölgan „jump cut“ montaj uslubi dastlab suratga oliş jarayonida rejalaştirilmagan edi, uşbu vizual yeçimni montaj ustasi Cécile Decugis tahrir (montaj) jarayonida tasodifan kaşf etgan. Godard uşbu debyut kartinasi uçun öşa yilning yanvar oyidayoq nufuzli „Prix Jean Vigo“ (Jan Vigo) mukofotiga sazovor bölgan edi, film matbuot sahifalarida keng yoritilib, kinotanqidçilar tomonidan hayajon bilan kutib olindi. 2010-yilning may oyida esa filmning töliq qayta tiklangan (restavratsiya qilingan) raqamli nusxasi uning 50 yillik yubileyi munosabati bilan AQŞda qayta namoyiş etildi.