By the Fireplace

Film tomoşabinlar orasida katta muvaffaqiyat qozondi. Moskvadagi «Kine-jurnal» (1917, № 11—16) sahifalarida «Kamin yonida» filmi haqida şunday yozilgan: «…Kinematografiyada istisno hodisa sifatida qayd etiş lozimki, Odessada kartina 90 kun davomida uzluksiz namoyiş etilgan, Xarkovda esa 72 kun, şu bilan birga Xarkovdagi eng yirik teatr «Ampir» uni tört marta qayta qöygan va butun vaqt davomida «Şalyapin» navbatlari bölgan». «Kinogazeta»da (1918, №2, 6-bet) Xarkovda film atrofidagi hayajon şunday tasvirlangan:

«…Seanslar boşlanişidan ança oldin ulkan navbat hosil böldi. Kassa oldida nimalar bölmadi, deysiz. Albatta, teatrga kirişni istagan barça odamlar çiptaga ega bölolmadi va köçada katta olomon qoldi, juda ğazablangan holda, uni teatrga kiritişni talab qilişdi… Norozi tomoşabinlar, «tomoşa»ga çanqoq holda, teatr oldidagi barça oynalarni buzdilar, afişalar va suratlarni yirtdilar va norozilikларini şunday «yorqin» ifodalab, uylariga tarqalişdi».

Tanqid filmga nisbatan qatʼiy edi, ammo uning fazilatlarini kamsitişga urinmadi. Xususan, «Proektor» jurnali (öşa paytda «Proektor» deb yozilgan) şunday yozgan:

«Dramaning asosiy ğoyasi original emas va yangi emas… Gözal va sheʼriy ifoda syujetning oddiyligi bilan kelişişga imkon beradi… Qöyilişi boy va nafis, ammo hayotiylikni oşiriş maqsadida baʼzi joylarda uni biroz soddalaştiriş ortiqça bölmasdi».

«Kine-jurnal» retsenzenti Vera Xolodnaya öyinini zavq bilan baholadi:

«…V. V. Xolodnaya sinovdan ötdi: ekrandagi muhabbat olovida toblandi. Sevuvçi va özini qurbon qiluvçi qahramon obrazi sanʼatkor tomonidan sodda va samimiy ifodalangan. Lirik keçinmalar uning taʼsirçan obraziga uyğun keladi. Keskin harakatlarsiz, notekisliklarsiz… sanʼatkor sevuvçi obrazini nozik va samimiy yetkaza olişini körsatdi».

Sovet davrida film «öşa inqilobdan oldingi eng xarakterli salon, tanazzulga yuz tutgan filmlardan biri» deb hisoblangan.

Taniqli sovet kino tarixçisi S. S. Ginzburg filmning tomoşabinlar eʼtiborini quyidagilar bilan jalb qilganini hisoblagan:

Birinçidan, uni qamrab olgan «elegik qayğu» (zamonaviy tanqid iborasi) tomoşabinlarni şafqatsiz, qattiq va fojiali haqiqatdan çalğitardi, bu esa sentimental izhorlar uçun heç qanday asos bermasdi. Ikkinçidan, butun film fatalizm va baxtsizlik sezgisi bilan suğorilgan edi. «Inson öz taqdirini hal qilişga qodir emas, — deydi film, — u holatlar qölidagi öyinçoq, qoronğu tuyğularning qurboni». Filmning bu ğoyasi burjua tomoşabinlarini qamrab olgan ojizlik va noaniqlikni oqlaşga xizmat qilardi.

Kinooperator va kinorejissyor Yu. A. Jelyabujskiy Pyotr Çardynin operatorlik kasbini aʼlo darajada egallaganini va «masalan, fotografik nuqtai nazardan ajoyib «Kamin yonida» kabi filmni mustaqil suratga olganini» hisoblagan.

Kinoşunos I. V. Belenkiy film öz davrini ifodalaganini taʼkidlagan:

Filmning voqealarini epizod örab turardi (yaʼni film şu epizod bilan boşlanib, şu bilan tugardi), unda qarigan va oqargan Panin [Lanin] kamin yonida ötirib — filmning nomi ham şundan olingan — sönayotgan kömirlarga qarab, yöqotilgan baxt tarixini eslardi. Yöqotilgan baxt hissi 1917-yil fevral inqilobi va podşoh taxtdan voz keçganidan keyin Rossiya jamiyatida vujudga kelgan vaziyatga eng yaxşi mos keldi. Vaziyatni özgartira olmaslik, kelajakdagi noaniqlik, avvalgi barqaror va farovon hayotga qayğuli xotiralar — mana, bu film ifodalagan narsa edi.

Kinoşunos va kino tarixçisi I. Graşenkova Xaritonov prodyuser rus kinomaniyasining asosiy sirlaridan birini sezganini va taxmin qilganini taʼkidlagan. Bu ekrandagi «malika» va «qirol»ga bölgan «alohida muhabbat» bölib, u ilohiylaştirişga yaqin, sirli, sirga öralgan, mehr-hurmatga töla va qalbni maftun etuvçi edi.

Xaritonovning «Kamin yonida», «Kaminni unut», «Qayğu, sukut saqla… sukut saqla» kabi filmlari oylab ekrandan tuşmadi. «Yangilik kompleksi» yengib ötildi, u bir marta körişga möljallangan repertuarning asosiy harakatlantiruvçi kuçlaridan biri edi. Uning örniga qarama-qarşi tamoyil tasdiqlandi: repertuar tomoşabin tomonidan filmni köp marta körişga tayanardi…

Tarixçi va madaniyatşunos Vera Ustyugova şunday taʼkidlagan:

Vera Xolodnayaning şon-şuhrati 1917-yilda öz çöqqisiga yetdi. <…> D. Xaritonov va P. Çardynin deyarli barça yetakçi rus kino yulduzlari bilan şartnoma tuzib, bir xil qahramonlar va öxşaş syujetlarga ega ketma-ket sentimental melodramalarni işga tuşirdi, ammo u yerda barça sevimli ekran qirollari va bitta malika atrofidagi dahşatli ehtiros bor edi. Şunda taxtga V. Xolodnaya çiqdi, u bilan birga çiqarilgan kinoromanlar seriyasi («Kamin yonida», «Kaminni unut», «Qayğu, sukut saqla»), eski kinoning barça klişelari bilan, sönggi akkordlar kabi, boşqa heç qanday kinofilmlar kabi, endi mavjud bölmagan burjua Rossiyasining orzulariga javob berdi. Film faqat 1924-yilda — Glavrepetkom qarori bilan — prokatdan olib taşlangan.