Capricorn One

1980-yillarning örtalarida AQŞ-da «Kozerog» kosmik dasturi amalga oşiriladi — Marsga odamli ekspeditsiya. Uçirişdan oldin maʼlum böladiki, kemaning hayotni taʼminlaş tizimida tuzatib bölmaydigan nuqsonlar bor; ekipaj maqsadga yetmasdan halok böladi. Parvozni keçiktiriş mumkin emas: Kongress loyihani moliyalaştirişni töxtatadi, uning bekor qilinişi esa prezident obrösiga zarba böladi. Qaror qabul qilinadi: kemani avtomatik rejimda jönatiş, ekspeditsiyaning audio, video va foto materiallarini esa soxtalaştiriş. Fitnada yuqori lavozimli amaldorlarning tor doirasi iştirok etadi, NASA ning oddiy xodimlarining aksariyati esa bundan bexabar.

Kema ekipajining astronavtlari ham uçirişdan oldin heç narsadan gumon qilmaydi. Start oldidan beş daqiqa qolganda ularni kemadan yaşirinça olib çiqib, çöldagi harbiy bazaga olib boradilar; u yerda aloqa punkti — astronavtlar «Yer bilan aloqa» seanslarini ötkazişi kerak bölgan joy — hamda Mars yuzasini suratga oliş uçun dekoratsiyalar jihozlangan. Astronavtlar sahnalaştirişda qatnaşişni xohlamaydi, lekin ularni yaqinlarini öldiriş bilan tahdid qilib rozi bölişga majbur qilişadi.

Raketa ekipajsiz parvozga çiqadi. Kemaning Marsga parvozi hamda video translyatsiyalar va aloqa seanslarining soxtalaştirilişi muvaffaqiyatli ötadi. Biroq Boşqaruv markazining xodimlaridan biri kemadan kelayotgan signallarning ötişidagi anomaliyalarni payqaydi; ular signal manbalarining bir qismi Yerda ekanligini körsatadi. U öz kuzatuvlarini ehtiyotsizlik bilan boşliğiga aytadi, şundan söng izsiz yöqoladi. Uning dösti, jurnalist Kolfild, unga topilgan nomuvofiqliklar haqida ham gapirgan edi, yöqolgan odamni izlaydi; u ketma-ket ğalati faktlarni topadi va kimdir «Kozerog» dasturining holatlarini yaşirişga urinayotganini tuşunadi. Kolfildga suiqasd uyuştiriladi.

Şu orada sahnalaştirilgan parvoz yakuniga yaqinlaşadi. Oxirgi bosqiçda astronavtlarni okeanga qönib bölgan tuşuvçi apparatga olib borişlari kerak, şunda ular qidiruvçilar oldida «kosmosdan qaytganlar» sifatida paydo bölişadi. Lekin falokat yuz beradi: tuşuvçi apparat atmosferaning ziç qatlamlarida yonib ketadi. Buni yaşiriş mumkin emas, bunday vaziyatda omon qoliş esa haqiqatga töğri kelmaydi, şuning uçun kema ekipaji halok bölgan deb eʼlon qilinadi. Astronavtlar istalmagan guvohga aylanganini tuşunadilar. Ular samolyotni öğirlab bazadan qoçadilar. Ularni maxsus xizmat xodimlari quvlaydi, ularga ekipajni yöq qiliş buyruği berilgan. Qoçoqlardan ikkitasiga yetib oliş mumkin böladi, lekin kema komandiri Brubeykerga Kolfild yordamida qutulib qolişga muvaffaq böladi. Ikkalasi halok bölgan ekipaj uçun motam marosimiga yetib keladi; u yerda prezident va köplab reporterlar hozir böladi.

Film syujeti fitna nazariyasining AQŞ oy dasturini soxtalaştiriş haqidagi asosiy versiyalaridan birini takrorlaydi: dastur rahbariyatining muvaffaqiyatga şubhasi — ekipajsiz kemaning jönatilişi — ekspeditsiyaning foto va video materiallarini pavilondagi dekoratsiyalarda suratga oliş — keyinçalik materiallarning global soxtalaştirilişi. Biroq mualliflar oy dasturiga töğridan-töğri havola qilmaydi: filmda kosmik ekspeditsiya Marsga start oladi va uning ekipaji «Apollon»lar ekipajlaridan farqli ölaroq, qaytişda halok bölgan deb hisoblanadi.

Bundan taşqari, film AQŞ oy dasturiga işora qiluvçi ança şaffof alyuziyalarni öz içiga oladi:

Filmda oy raketasi «Saturn-5»ning haqiqiy start va parvoz kadrlari körsatiladi. Filmning boşida astronavtlar ötiradigan kemada va sahnalaştiriş dekoratsiyalarida oy «Apollon»ini taxmin qiliş qiyin emas.

Astronavtlar yuzaga tuşganda suratga oliş sekinlaştirildi, göyo astronavtlar kamroq tortişiş kuçida sakrayotgandek. Lekin mualliflar haddan oşib ketişdi — sekinlaşiş juda kuçli bölib qoldi, göyo ular Marsda emas, aynan Oyda bölgandek.

Film boşida vitse-prezident «Kozerog» dasturiga 24 milliard dollar sarflanganini eslatadi. Haqiqatda aynan şunça mablağ «Apollon» dasturiga sarflangan edi.

«Apollon-11» uçirilganda, filmdagidek, prezident (Nikson) oxirgi daqiqada muhim davlat işlari bahonasi bilan qatnaşmadi. Öşa paytda bu köp taxminlarga sabab bölgan edi.

«Kozerog» hayotni taʼminlaş tizimi rahbarning sözlariga köra uç hafta işlaşi kerak edi. Haqiqiy «Apollon»ning hayotni taʼminlaş tizimi ham uç haftaga möljallangan.