«Çandni» (hind. चाँदनी, ingl. Çandni) — Yash Çopra rejissyorligidagi, 1989-yilda asli hind tilida çiqarilgan hind kinofilmi. Film 1989-yilning blokbasteri böldi va Bollivudning prokatda eng muvaffaqiyatli filmlaridan biriga aylandi. U Filmfare Awards mukofotiga 8 ta nominatsiyada taqdim etildi va Hindistonning Milliy kino mukofotini qölga kiritdi.
«Çandni» rejissyor Yash Çopraning oldingi filmlari prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçragan bir paytda uning ijodiy faoliyatiga, aktyor Rişi Kapoorga esa unga kamroq boş rollar taklif qilinayotgan bir paytda yangi hayot baxş etdi. Qahramon Sridevi kiygan oq kostyumlar Şimoliy Hindiston modasiga katta taʼsir körsatib, uni kiyiniş borasida taqlid qilinadigan namunaga aylantirdi.
1Rollarda
Sridevi, Rishi Kapoor, Vinod Khanna
2Syujet
Töyga mehmon bölib kelgan yoş Çandni (Sridevi) kuyovning dösti Rohit (Rişi Kapoor) bilan tanişadi. Yigit…
Töyga mehmon bölib kelgan yoş Çandni (Sridevi) kuyovning dösti Rohit (Rişi Kapoor) bilan tanişadi. Yigit birinçi daqiqalardanoq qizga maftun böladi va asta-sekin Çandni uning işqiy izhorlariga könadi. Rohit uni turmuşga olişga qaror qiladi, garçi qiz ijtimoiy mavqei pastroq bölgani uçun uning ota-onasi va opasiga yoqmasa ham. Biroq falokat yuz beradi va Rohit yarim falaj bölib qoladi. Çandni yigitini taşlab ketmaydi va u nogironlar aravaçasida ötirganida unga ğamxörlik qilişga harakat qiladi. Lekin uning qarindoşlari Rohitga yuz bergan voqeada Çandnini aybdor deb hisoblaydi va uni doimo malomat hamda ayblovlar bilan ezadi. Buni körgan Rohit, özi bilan Çandni yanada yomon ahvolga tuşişini tuşunib, unga endi sevmasligini aytadi, u özisiz baxtli bölişiga umid qiladi.
Yurak yarasini davolaş uçun Çandni Dehlidan Bombeyga, dösti huzuriga ketadi va Lalit Xanna (Vinod Xanna) rahbarligidagi sayohat agentligida işga joylaşadi. Çandnining mustaqil xarakteri uning boşliğining eʼtiborini tortadi. Lalitning onasi (Vaxida Rexman), öğli sevgilisi (Juhi Çawla) vafot etganidan keyin uzoq vaqt ötib qizga qiziqqanini körib, unga uylanişni taklif qiladi. Lekin Lalit qiz oldida taklif kiritişga jurʼat eta olmaydi.
Ish yuzasidan u Şveytsariyaga jönaşga majbur böladi va u yerda davolanayotgan Rohit bilan tanişadi. Ular bir-birlariga sevgi hikoyalarini aytib berişadi, lekin ikkalasi ham bir qizdan gapirayotganini bilmaydi. Rohit Lalitni Çandnига muhabbatini izhor qilişga köndiradi. Hindistonga qaytgan Lalit darhol Çandnidan unga turmuşga çiqişni taklif qiladi. Çandni döstining maslahatlarini tinglab, Rohitni unutişga qaror qiladi va töyga rozi böladi.
Keçqurun esa Rohit uning oldiga soğayib ketganini aytiş va hanuz uni sevişini bildiriş uçun keladi. Lekin Çandni unga boşqaning xotini bölişga allaqaçon rozi ekanini javob beradi.
Lalit va Çandnining töyida Rohit alkogol mastlik holatida keladi. Zinadan oyoqlarini tutib qololmay, pastga dumalab tuşadi. Çandni köz yoşlari bilan unga yugurib boradi, quçoqlaydi va baqiradi: «Rohitimni qutqaringlar!» Şu lahzada Lalit Çandni bilan Rohitning bir-birini sevişini tuşunadi. U kelinidan voz keçadi va uning örnini Rohit egallaydi. Lalitning onasi kuyov-kelinga nikoh tadbirida ota-ona örnini bosuvçi sifatida duo qiladi.
3Rollarda
Sridevi — Çandni…

Sridevi — Çandni Mathur
Rişi Kapoor — Rohit Gupta
Vinod Xanna — Lalit Xanna
Vaxida Rexman — Missis Xanna, Lalitning onasi
Anupam Kher — Rameş, Rohitning kuyovi
Juhi Çawla — Devika, Lalitning sevgilisi (mehmon roli)
Suşma Seth — Missis Gupta, Rohitning onasi
Bharat Bhuşan — şifokor
Bina Banerjee — Pooja, Rohitning singlisi
Mita Vasişt — Kiran, Çandnining dösti
Anant Mahadevan — Priy, Kiranning eri
Ram Gopal Bajaj — Shiv Prasad Mathur
Asha Şarma — Missis Mathur, Çandnining onasi
Açala Saçdev — Çandnining xolasi
4Tanqid va taʼsir
iDiva saytidagi maqolaga köra, film «filmdan köra köproq voqea böldi. Prokati tugaganidan keyin ham u…

iDiva saytidagi maqolaga köra, film «filmdan köra köproq voqea böldi. Prokati tugaganidan keyin ham u matbuotda doimiy muhokama mavzusi bölib qoldi». «Çandni» 1989-yilning eng yirik blokbasterlaridan biri böldi va prokatda 5,5 crore (55 million rupiya) işlab topdi.
The Hindu yozişiça, film «töliq zallarni yiğdi va distribyutorlar kinoteatrlar sonini keskin oşirişga majbur böldi». The Times of India uni «hind kinematografiyasining eng maşhur filmlaridan biri» deb ataydi.
Hindustan Times uni «Yash Çopraning eng buyuk hitlari» röyxatiga kiritib, «u Bollivudda zöravonlik davrini yakunlaşda muhim rol öynadi va hind tilidagi filmlarga romantikani qaytardi», deb yozdi.
Film Sridevining 80-yillarning asosiy yulduzi sifatidagi mavqeini ham mustahkamladi.
Uning Rişi Kapoor bilan töqnaşadigan sahnasi Rediff.com tomonidan «Yash Çopra filmlarining eng yaxşi önta sahnasi» qatoriga kiritildi.
Hindustan Times Sridevini Yash Çopra filmlarining «5 ta eng yaxşi qahramon ayoli» röyxatida birinçi öringa qöysa, CNN-IBN uni «Yash Çopra filmlaridagi 10 ta eng sensual qahramon» röyxatida ham birinçi örinda körsatib, «Yash Çopra Sridevini mukammal Çandni sifatida abadiylaştirdi», deb yozdi.
Sridevi ijro etgan rol hind kinematografiyasining eng maşhur personajlaridan biriga aylandi. India Today uni «Yash Çopraning belgili personajlari» röyxatiga kiritdi.
CNN-IBN uni «Yash Çopra yaratgan kultli personajlar» röyxatiga ham kiritdi, NDTV esa uni «Yash Çopraning eng buyuk ijodi» röyxatida körsatib, film Sridevini «xalq sevgilisi» qilgani va uning Bollivuddagi yetakçi aktrisa sifatidagi mavqeini mustahkamlagani haqida yozdi.
Sridevi ijro etgan «Çandni obrazi» Şimoliy Hindiston modasida inqilob yasadi. Uşbu obraz haqida gapirib, Yash Çopra kino tanqidçisi Rajiv Masandga şunday degan edi: «„Çandni“ ustida işlayotganimda, bu qiz qanday bölişini xohlayotganim haqida tasavvurim bor edi. Keyin Srideviga aytdim, filmdagi kiyimlarining köpçiligi oq böladi».
The Tribune yozadi: «Leena Daru Sridevi uçun „Çandni obrazi“ni yaratganda, yana bir bor muvaffaqiyatli ğoyani amalga oşirdi. Har bir köça burçagida qahramonga ekranda kamdan-kam körinadigan, qadri past baholangan qiyofa bergan şalvar-kamiz va dupatta sotiladi».
Mid Day esa şunday xabar beradi: «Leena Daru yillar davomida Bollivud gözallarini kiyintirdi. Lekin uning filmdagi „Çandni“ uçun Srideviga kiydirgan oddiy oq çuridar va yölakli şarf (dupatta) bilan kurta janubiy gözalga fariştalarga xos qiyofa berdi va Çandni Çowk dökonlari minglab nusxalarni sotib, katta daromad oldi».
BizAsia ham bu taʼsirni tasvirlab şunday deydi: «Çopra „Sridevi sindromi“dan heç qaçon qutula olmadi va deyarli har doim qahramonlarini şunga öxşaş kiyimda körsatişga qaror qildi (Juhi Çawla „Jaan Ka Duşman“da (1993), Madhuri Dixit „Dil To Pagal Hai“da (1997)), lekin ulardan birortasi „Çandni“dan keyingi Sridevi kabi hatto yarmiça maşhur bölmadi».
«Çandni obrazi» Sridevining Tandava raqsi bilan maşhur sahnasida ham alohida ajralib turardi, u haqida Rediff yozgan ediki, «aktrisa oq libosdagi afsonaviy maʼbudaga aylandi».
Sridevining şifondan tikilgan kiyimlari ham maşhur böldi. Indian Express yozdi: «Bu film şifon sarini har bir hind ayolining garderobida bölişi şart bölgan narsaga aylantirdi».
«Çandni»dagi qöşiqlar platina darajasiga yetdi, Sridevining maşhur raqs raqami «Mere Hathon Mein» esa Rediffning «Bollivudning 25 ta töy qöşiği» reytingidan joy oldi.
Aktrisa filmning sarlavha qöşiği «Çandni O Meri Çandni» uçun ham ovozini berdi, bu qöşiq Hindustan Times tomonidan Yash Çopraning «5 ta eng yaxşi qöşiği» qatoriga kiritildi. «Çandni» rolini haqida gapirib, Sridevi şunday degan edi: «Birinçi yarmida men jonli va yorqin qiz edim, ikkinçi yarmida esa jim bölib, öz qobiğimga kirib oldim. Bu özgarişni yoqtirdim va Yash Çopra kabi rejissyor boşqarganda, u hamma narsani imkon qadar yaxşi qilişiga işonç hosil qilasiz».
5Mukofotlar va nominatsiyalar
Filmfare Awards mukofotida film 8 ta nominatsiyada taqdim etildi, lekin faqat bitta mukofotni qölga…
Filmfare Awards mukofotida film 8 ta nominatsiyada taqdim etildi, lekin faqat bitta mukofotni qölga kiritdi.
Eng yaxşi film
Eng yaxşi rejissyorlik — Yash Çopra
Eng yaxşi ayol roli — Sridevi
Eng yaxşi erkak roli — Rişi Kapoor
Eng yaxşi erkak ovozi (playback) — Sureş Wadkar — «Lagi Aaj Sawan Ki»
Qöşiq uçun eng yaxşi musiqa — Şivkumar Şarma va Hariprasad Çaurasia
Qöşiq uçun eng yaxşi sözlar — Anand Bakşi — «Lagi Aaj Sawan Ki»
Eng yaxşi operatorlik ishi — Manmohan Singh (ğolib)
«Çandni» Hindistonning Milliy kino mukofoti bilan yilning eng yaxşi köngiloçar filmi sifatida ham taqdirlangan.
Matn: maqola tarjimasi «Чандни» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.