Chief of Chukotka

Bu haqda «Izvestia» gazetasida 1922-yilda Çukotka böyiça vakolatli Aleksey Biçkov va 1962-yilda jurnalist Irina Volk ham xabar bergan edi. Biz endi tekşirilmagan baʼzi tafsilotlarni bayon etişimiz kerak. Mualliflar

1922-yil. Revkom komissari Aleksey Mixayloviç Glazkov sovet hokimiyatidan Çukotka işlarini boşqariş mandatini olgan, unga hamroh bölgan juda yoş kotib Aleşa Biçkov it yegan çanada, yölboşçi (kayur) boşqaruvida, Voznesenie körfazidan Uyğunan qişloğiga yöl olişadi. Yölda Glazkov tifdan vafot etadi, Aleşa va yölboşçi uni qorga kömib dafn etişadi. Şunga qaramay, Glazkovning ölimiga qaramay, yölboşçi itlarni orqaga burişdan boş tortadi va Aleşani Uyğunanga olib keladi. U yerda uni rus bojxonaçisi Xramov kutib oladi. Aleşani kelganidan keyin dam olişga yuborgan ayyor Xramov, uning olib kelgan narsalarini yaşirinça közdan keçirib, ular orasida Glazkovning mandatini topadi va Aleşa aynan Glazkov ekan, deb hisoblaydi. Aleşa orqaga qaytiş uçun it topa olmaydi va şu vaziyatda 1-sonli buyruq çiqaradi:

Itlar yöqligi sababli va maxsus körsatma berilgunça, tov. Zyukin meni A. Glazkov deb hisoblasin (mandatga muvofiq). U oçlikka duçor bölgan çukçalarga Amerika tadbirkori Stenson omboridagi oziq-ovqat zaxiralarini tarqatadi. Xramov bunga tösqinlik qilmoqçi böladi, Aleşa esa uni hibsga oladi. Oldin Stenson omborlarini öğirlaşga uriniş uçun Xramov tomonidan qişloq çetiga surib yuborilgan çukça Vuqvutagin ni u Vovka deb qayta nomlaydi va komendant etib tayinlaydi.

Bahorda navigatsiya boşlanişi bilan Çukotkaga turli mamlakatlardan savdo kemalari möynani turli tovarlarga almaştiriş uçun kela boşlaydi. Bu kemalar egalari çukçalarning bilimsizligidan foydalanib, möynani arzon narxga sotib oladi, söngra uni çet el bozorlarida haqiqiy narxida sotadi va minnatdorçilik sifatida Xramovga kiçik «boj» tölaydi. Aleşa Xramovni maslahatçi etib yollaydi va savdoning iqtisodiy asoslarini örganadi. U bojni bozor qiymatining 40 foiziga belgilaydi va çet elliklarning çukçalarni aldaşiga yöl qöymaydi. Natijada Aleşa bir million dollar yiğadi va bu pulga Çukotkada «töliq sotsializm»ni qurişga qaror qiladi: hammomlar, elektr va hatto planetariy bilan birga.

Şu paytda xorijlik tadbirkorlar «Erkin Çukotka» inqilobga qarşi hukumatini Aleşadan qutulişga undaydi. «Harbiy vazir» polkovnik Petuxov boşçiligidagi kazaklar Uyğunanga hujum qiladi. Çukçalar odamlarga öq otişdan boş tortadi va Aleşaga bir million bilan qayiqda qoçişdan boşqa çora qolmaydi. Qoronğida adaşib, u Bering böğozi orqali AQŞ hududiga, Alyaskaga ötib qoladi. U yerga Xramov ham ötadi. Alyaska sohilida Xramov pulning yarmini egallaşga urinadi, ammo şu paytda ularni Amerika çegaraçilari hibsga oladi. Aleşa va Xramov siyosiy boşpana söraydi va tez orada San-Fransiskoga tuşib qolişadi, u yerda Aleşa pul bilan Xramovdan qoçişga muvaffaq böladi.

Aleşa yuklar omboridagi kemalarda dunyo böylab sayohat qiladi: San-Fransisko — Rangun — Keyptaun — Gamburg orqali Petrogradga yetib keladi, u yerda mahalliy besaranjomlar uning barça pulini öğirlaşadi. Qahramon militsiyaga «million öğirlandi» degan sözlar bilan murojaat qilişga birinçi uringanda uni masxara qilişadi, çunki öşa pulga million bir narsaga arzimaydi. Ularni ÇK tutib oladi. Pul oxir-oqibat Aleşa öz aybini tan olganida unga qaytariladi. Aleşa Çukotkaga qaytadi, pulni esa sovet hokimiyati Volga böyidagi oçlikni bartaraf etişga yönaltiradi.