Voduga ibodat qiladigan ketma-ket qotil Çarlz Li Rey (Brad Dourif), «Köl qirğoği böğuvçisi» laqabi bilan, keç kirganda tungi Çikagoda qoçib yuradi va politsiya detektivi Mayk Norris (Chris Sarandon)dan qutulişga urinadi. Çarlzning hamkori Eddi Kaputo (Neil Giuntoli) uni bir köçada maşinada kutib turadi, lekin Çarlz u yerga yetib kelganda Mayk uni otib yiqitadi, söngra u yerga patrul maşinasi keladi. Buni körgan Eddi jönab ketadi, maşina uning ortidan ergaşadi, Çarlz esa Maykdan qoçib, yaqin atrofdagi bolalar öyinçoqlari dökoniga kirib boradi. U yerda ularning örtasida otişma boşlanadi, şu jarayonda Mayk Çarlzni yaralaydi. Qonga belanib, Çarlz Maykka va Eddiga qasos olişini aytib baqiradi. U tasodifan «Good Guy Doll» deb nomlangan bolalar qöğirçoqlari uyumini ustiga ağdarib yuboradi. Bu qöğirçoq uç yoşli bola böyida, qizil soçli, jinsi yarim kombinezon va qizil krossovka kiygan öğil bola körinişida. Çarlz bir qutidan qöğirçoqni olib, uning boşiga qölini qöyadi va Damballa ruhini yordamga çaqiradigan afsunni aytadi. Afsun haqiqiy çaqmoqli böron çaqiradi, dökonga katta çaqmoq uriladi va kuçli portlaş röy beradi, bu Maykni deyarli öldiradi. Keyinroq Mayk vayronalar orasida Çarlzning jasadini topadi.
Keyingi voqealar ertasi kuni ertalab, Endi Barkli (Alex Vincent) olti yoşga tölgan kuniga ötadi. U televizorda keng reklama qilinayotgan «Good Guy» qöğirçoğini orzu qiladi. Bu qöğirçoqning öziga xos xususiyati bor: unga gapirilsa, u boşini burib, közini pirpiratib, oğzini harakatga keltiradi va içiga yozilgan bir neça jumlani bolalar ovozida takrorlaydi (jumladan, öz ismini ham aytadi, çunki bu seriyadagi har bir qöğirçoqning alohida ismi bor). Lekin Endi uni faqat orzu qila oladi, çunki uning yolğiz onasi Karen (Catherine Hicks) katta universalda zargarlik bölimida sotuvçi bölib işlaydi va oylik maoşiga bu qöğirçoqni darhol sotib ololmaydi. Baxtga köra, öşa kuni uning ish joyidagi hamkasbi Meggi Peterson (Dinah Manoff) Karenni bir köça savdogariga olib boradi, uning qölida xuddi şunday qöğirçoq bor va Karen uni arzonga sotib oladi. Quti allaqaçon oçilgan ekanligi uni taşvişga solmaydi, uning barça fikri Endining sovğadan qançalik xursand bölişi haqida. Endi haqiqatan ham zavqqa töladi, ayni paytda ularga tegişli bölgan qöğirçoq özini Çaki deb ataydi. Barkli xonadonidagi birinçi keçasiyoq ğalati işlar boşlanadi. Avval Karen işga ikkinçi smenada ketgani uçun Endiga qarab turgan Meggi payqaydiki, bir daqiqa oldin Endi Çakini öz xonasiga olib kirib ketgan bölsa-da, u endi televizor oldidagi kresloda ötirgan va qoçib ketgan Eddi haqidagi yangiliklarni tomoşa qilmoqda. Söngra kimdir unga öyinçoq bolğaçani şunday kuç bilan otadiki, Meggi deraza orqali minivan tomiga uçib çiqib ketadi. Karen uyga qaytganda, uyda Mayk Norris boşçiligidagi politsiyaçilar tödasini topadi. Politsiyaning barça şubhalari Endiga qaratilgan, lekin töğridan-töğri dalil yöq. Dugonasining ölimidan qattiq sarosimaga tuşgan Karen esa politsiyani tinglaşni xohlamaydi. Şunga qaramay, uxlaşga tayyorlanayotganida u Endining xonasidan pastgina gapirayotgan ovozni eşitadi. Öğlining oldiga kirib, Karen kim bilan gaplaşayotganini söraydi va «Çaki bilan!» degan javob oladi. Endi onasiga Çaki unga köp narsalarni aytib berganini tuşuntiradi. Masalan, uning haqiqiy ismi Çarlz Li Rey ekanini va Meggi «haqiqiy kaltak edi va munosib jazosini oldi» deganini. Karen uning sözlarini şok taʼsiriga yöyadi.
Ertasi kuni Karen öğlini boğçaga kuzatib qöyadi va ketadi. Endi esa onasi ketganini kutib, köçaga çiqadi va olib kelgan Çakini qölida uşlab, nomaʼlum tomonga yöl oladi. Bola metroga ötiradi va Çikagoning çekka tumaniga boradi. Yölda u tez-tez Çakining yuziga suyanadi, göyo Çaki unga nimadir piçirlayotgandek. Oxir-oqibat Endi böş yerdagi taşlandiq uyga keladi, u yerda Eddi yaşirinib yurgan edi. Zarurat yuzasidan çiqib ketayotganida u Çakini qoldiradi. Keyin körsatiladiki, kiçkina bir qöl uy oşxonasidagi gaz plitasining konfor (gorelka) tugmalarini buradi, Eddi esa birdan taniş kulgini eşitadi. Bu kulgi Eddini oşxona eşigini oçişga va tasodifan öq uzişga majbur qiladi. Hosil bölgan uçqundan portlaş sodir böladi, uy butunlay vayron böladi va Eddi halok böladi. Karen Maykdan xabar oladi va Endi turgan politsiya bölimiga keladi. Politsiyaçilar Endidan Kaputo oldiga nima uçun borganini va Meggi nima sababdan ölganini tan olişni talab qiladi, lekin bola barça savollarga bu Çakining ishi ekanini takrorlaydi. Karen öğlidan haqiqatni aytişni iltimos qiladi, çunki Çaki haqidagi gaplariga heç kim işonmayapti, lekin Endi öz gapida turib oladi. Bolani bir neça kunga okrug psixiatriya kasalxonasiga joylaştirişga qaror qilinadi, Karen esa xafa bölgan holda qöğirçoq bilan uyga qaytadi. Keçqurun u tasodifan Çaki solingan quti içida oçilmagan batareyka qadoqini topadi va dahşatli haqiqat unga yetib boradi: Endi qutidan olganida Çaki allaqaçon işlay oliş holatida edi, lekin ayon böladiki, şu paytgaça uning içida batareyka bölmagan. Öz taxminini tekşiriş uçun ayol qörquv bilan köradiki, Çakida haqiqatan ham batareyka yöq, lekin u baribir işlaydi. Şunda Karen tajriba ötkazişga qaror qiladi: u kaminda olov yoqadi, söngra Çakini silkitib, «Yo biror narsa deysanmi, yo seni olovga taşlayman!» deb baqiradi. Bunga javoban Çaki kutilmaganda jonlangan yuzi va kattalarning ovozi bilan javob beradi, söngra Karen bilan urişişni boşlaydi. U ayolning qölini tişlaydi va qoçib ketadi. Karen hammasini Maykka aytişga urinadi, lekin u unga işonmaydi. Şunda u qöğirçoqni sotgan savdogarni topadi va uni qayerdan olganini bilmoqçi böladi. Savdogar uni talon-taroj qilib, zörlamoqçi böladi, lekin yaqin atrofda Mayk paydo bölib, uni qutqaradi. Nihoyat, ular savdogardan qöğirçoqni Çarlz Li Rey öldirilgan öşa dökon vayronalaridan topganini aniqlaydilar. Karen Çaki bu Rey ekanini taxmin qila boşlaydi va öz tergovini olib boradi. Mayk esa hali ham unga işonmaydi, toki Çaki uning maşinasida unga hujum qilmagunça. Mayk unga öq uzganda, Çakidan kutilmaganda qon oqadi va u qoçib ketadi.
Karen Reyning kvartirasiga keladi, u yerda devorlarga Reyning voduga bağişlaş marosimlari çizilgan. Söngra Mayk keladi va Çaki Reyning tirikligidagi laqabi ekanini aytadi, u esa köpinça Jon Bishop (Raymond Oliver) ismli qora tanli şaman bilan muloqot qilgan, aynan öşa uni voduga bağişlagan. Şu vaqt içida Çaki Jonni topadi va unga, agar u qöğirçoq bölsa, nega yarasidan haqiqiy qon oqayotganini tuşuntirişni talab qiladi. Jon tahdid ostida tan oladiki, Çakining qöğirçoq tanasi odamiylaşa boşlagan. Çaki voduga oid qöğirçoği orqali Jonni yaralaydi va Jon Çakini qutqarişning yagona yöli uning ruhini sirini birinçi bölib bilib olgan odamning tanasiga köçiriş ekanini aytadi, bu esa Endidir. Çaki yuqorida aytilgan voduga qöğirçoği yordamida Jonning yuragiga ölimli zarba beradi va qoçib ketadi. Karen va Norris u yerga yetib kelganda, Jon ölimdan oldin Karenga Çakining zaif joyi uning yuragi ekanini aytişga ulguradi. Çaki psixiatriya kasalxonasiga boradi, kalitlarni öğirlaydi va Endi oldiga yetib boradi. Endi uni aldab, kasalxonadan qoçib ketişga muvaffaq böladi, lekin qoçiş vaqtida Çaki psixiatrlardan birini öldiradi. Uyga yugurib kelgan Endi, uni quvib kelayotgan Çakidan himoyalanişga harakat qiladi, lekin qöğirçoq uni bolalar beysbol boltasi bilan huşidan ketkazadi va qölini uning peşonasiga qöyib, bolaning tanasiga ruhni köçiriş uçun voduga afsunini öqiydi. Şu payt yetib kelgan Karen va Mayk marosimni töxtatadi va Çaki ularga hujum qiladi. U Maykni piçoq bilan yaralaydi va bolta bilan huşidan ketkazadi, lekin Karen va Endi birgalikda uni kaminga itarib kiritadilar va yoqib yuboradilar. Kuygan Çakining jasadi qiynalib va qiçqirib kaminadan çiqadi va polga yiqiladi. Hammasi tugadi deb öylagan Karen öğlini Mayk uçun birinçi yordam qutisini olib kelişga yuboradi, lekin kuygan Çaki huşiga keladi va yana ularga hujum qiladi. Karen Maykdan olgan revolverni tortib oladi va Çakining boşi, qöli va oyoğini otib taşlaydi. Parçalangan jasad yana yiqiladi, lekin baribir harakat qiladi, şunda Karen sönggi 2 ta öqini uning orqasiga böşatadi. Yana hammasi tugadi deb öylagan Karen va Endi huşiga kelgan Maykning oldiga qaytadilar. Karenning xonadoniga Maykning hamkori keladi va tez yordam çaqiradi. U jonli qöğirçoq haqidagi gaplarga işonmaydi va polda yotgan Çakining boşini kötarib, kulimsiraydi. Kutilmaganda ventilyatsiya teşigidan Çakining tanasi sakrab çiqadi va uni böğa boşlaydi. Karen Çakini polga taşlaydi, Mayk esa aniq otiş bilan uning yuragiga öq uzadi. Qöğirçoq qoldiqlari muzlaydi, bu safar abadiy. Hamkor Norrisni tez yordam maşinasiga olib ketadi, Endi esa orzu qilgan, lekin uning begunohligini buzgan qöğirçoqqa xayrlaşuv nigohini taşlaydi va eşikni yopadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Catherine Hicks, Chris Sarandon, Brad Dourif
Catherine Hicksaktyor
Chris Sarandonaktyor
Brad DourifaktyorDMDinah ManoffaktyorAVAlex VincentaktyorJCJack ColvinaktyorEGEdan GrossaktyorMPMichael Patrick CarteraktyorDMDon Mancinissenariy muallifiJRJoe Renzettikompozitor3Rollarda
Brad Dourif — Çarlz Li Rey / Çakining…
Brad Dourif — Çarlz Li Rey / Çakining ovozi
Alex Vincent — Endi Barkli
Chris Sarandon — detektiv Mayk Norris
Catherine Hicks — Karen Barkli
Dinah Manoff — Meggi Peterson
Raymond Oliver — Jon Bishop
Edan Gross — «Good Guy» qöğirçoğining ovozi
Tyler Hard — Mona (sahna kesib taşlangan)
John Franklin — reklamadagi Çaki
Aktrisa Jessica Walter dastlab qöğirçoq Good Guy va Çakining barça replikalarini, Çaki qöğirçoq bölib köringanda, ovoz bilan ijro etgan. Uning ovozi test-tomoşalarda namoyiş etilgan tahrirda işlatilgan.
4Işlab çiqariş
Ssenariy muallifi Don Mancini bu ğoyani Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida kino sanʼatini…
Ssenariy muallifi Don Mancini bu ğoyani Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida kino sanʼatini örganayotganda birinçi marta öylab topgan. U özini 1980-yillar örtalarida maşhur bölgan «Cabbage Patç Kids» qöğirçoqlari seriyasi, «Dahşat trilogiyasi» (1975) va «Sumerki zonasi» teleseriali «Jonli qöğirçoq» epizodi ruhlantirgan, deb taʼkidlagan. Filmning ijroçi prodyuseri Devid Kirshner, u yetti filmning barçasini işlab çiqarişda iştirok etadi, şunga öxşaş bayonot bilan, qotil qöğirçoq haqida film suratga oliş ğoyasi uning Betti Ren Rayt tomonidan yozilgan «Qöğirçoq uyidagi qotilliklar» (1983) kitobini öqigandan keyin paydo bölganini aytgan. Rejissyor Tom Holland ham My Buddy qöğirçoqlari, «Latta Enni» va «Latta Endi» personajlari, hamda tabiiy kattalikdagi çaqaloq qöğirçoqlari Çakining dizaynida öz rolini öynaganini tasdiqlagan.
«Qonli döst» (işçi nom) asl ssenariysida Mancini qöğirçoq ichi soxta qon bilan töldirilişi kerak edi, bu esa unga qattiq öynatilganda qon oqişiga imkon berardi. U Endi öz qonini qöğirçoq qoni bilan aralaştirganidan keyin jonlanişi kerak edi. Bunday holatda u Endining bostirilgan ğazabini ifodalagan bölardi va uning duşmanlari uçun möljallangan bölardi. Mancinining asl ssenariysi reklama va televizorning bolalarga taʼsiriga bağişlangan hikoya bölardi. Qotilning şaxsi sönggi daqiqalargaça oçilmasdi, bu vaqt içida tomoşabinda Endi Barkli barça qotilliklarni sodir etgan, degan barqaror taassurot paydo bölişi kerak edi. Bu ğoyadan faqat final kadri qolgan.
Çarlz Band filmni suratga olişga qiziqiş bildirgan, keyinçalik esa «Qöğirçoqlar ustasi» franşizasini çiqargan. Ssenariy nihoyat United Artists tomonidan qabul qilinganda, Jon Lafiya uni Endi personajini köproq mehribon qiliş uçun qayta yozgan. Lafiyaning asl talqinida Çarlz Li Reyning ruhi, u elektr stulida qatl etilganidan keyin, konveyerda işlab çiqarilayotgan qöğirçoqqa köçirilardi. Uilyam Fridkin, Irvin Kerşner, Robert Uayz va Jozef Rubin suratga olişga rahbarlik qiliş uçun taklif qilingan, Tom Holland esa Stiven Spilberg tavsiyasi bilan yollangunga qadar.
«Detskie igry»ni (Childʼs Play) Illinoys ştatining Çikago şahrida, joylardagi suratga oliş uçun tasvirga oldilar. Brewster binosidagi xonadonlar Endi va Karen yaşaydigan kvartira vazifasini ötadi. Uşbu xonadon film afişasida ham tasvirlangan. Studiyadagi suratga oliş Kaliforniya ştatining Kulver-Siti şahridagi Culver Studios studiyasida ötkazildi. Suratga oliş 1988-yil 7-yanvardan 1988-yil 5-martgaça davom etdi.
Çakining töliq ismi, Çarlz Li Rey, maşhur qotillarning ismlaridan kelib çiqqan: Çarlz Mensonning, Li Harvi Osvaldning va Jeyms Erl Reyning.
Dastlab, Don Mancinining rejasiga köra, Meggi enagasi vannada elektr tokidan halok bölişi kerak edi. Keyinçalik Mancini bu ğoyani törtinçi qismda — «Çakining kelini»da işlatgan.
Filmda Çakini tasvirlaşning turli usullari qöllangan, jumladan RC animatronikasi, kiçik odamlar va bola aktyorlar. Har bir sahna uçun turli animatronika va grim işlatilgan. Butun film davomida Çaki öyinçoqqa öxşaş körinişdan insonga yaqinroq körinişga grim orqali ötadi. Film Çakining bir neça animatronik variantini yaratgan, masalan, tebranuvçi isteriya holatidagi Çaki, yurib yuruvçi Çaki va harakatsiz Çaki. Animatronikaning yuzi masofadan boşqariş pulti yordamida, yuz böylab harakatlanadigan va uning harakatlarini qayd etadigan qurilma orqali boşqarilgan.
Dastlab film test-tomoşada ikki soatlik qoralama körinişda tomoşabinlarga körsatilgandan keyin salbiy şarhlar oldi. Keyinçalik Holland, Kirshner va Mancini filmni qisqartirdilar, bunda Çakining ekranda böliş vaqti kamaytirildi. Kirshner suratga oliş vaqtida noaniqlik yaratiş uçun buning tarafdori edi. Ular, şuningdek, test-tomoşa muvaffaqiyatsiz bölganining sababi qöğirçoq ovozi uçun Jessica Walterning işlatilişi bölişi mumkinligini taxmin qilişdi. Ssenariyga alternativ final ham kiritilgan edi, unda Endi Çakiga radiouboşqariladigan maşinaga örnatilgan piçoq bilan zarba beradi, söngra uning yuzi va oyoqlarini Drano bilan töldirilgan purkagiç pistolet yordamida eritadi.
5Retsenziyalar
Roger Ebert filmga 4 ta yulduzdan 3 tasini berib, uni «quvnoq va serharakat dahşat filmi» deb atadi. The New…
Roger Ebert filmga 4 ta yulduzdan 3 tasini berib, uni «quvnoq va serharakat dahşat filmi» deb atadi. The New York Times gazetasidan Caryn James uni «aqlli, öynoqi triller» deb baholadi va qöşimça qildi: «U bizni hayratga soladi, syujet qançalik oldindan aytiladigan bölişidan qatʼi nazar». Variety filmni «muvaffaqiyatsiz» deb atadi, Tom Hollandning va aktyorlarning «ajoyib texnik mahoratini» qayd etgan, lekin «yangilik qiziqarli syujet bilan qöllab-quvvatlanmagan» deb topgan. Los Angeles Times gazetasidan Kevin Thomas yozdi: «Qörqinçli, lekin qoronği kulgili, bu ajoyib «Qörquv keçasi» rejissyorining tabiiy öta tezlikdagi yölovçi ekspressi tezligi va uslubi bilan yaratilgan fantastik triller». Chicago Tribune gazetasidan Dave Kehr filmga 4 ta yulduzdan 1 tasini berib, uni jirkanç deb atadi. The Washington Post gazetasidan Richard Harrington yozdi, Holland «voqealarni şoşirmasdan, harakatda uşlab turadi. Afsuski, film oxiriga yaqin biroz xunuk bölib qoladi, nafaqat finalning sönggi 10 yil içidagi deyarli barça şok filmlarining çigallaşuvi bölib körinişi tufayli, balki unda 6 yoşli bolaning juda realistik terrorizmi qatnaşgani uçun ham». The Monthly Film Bulletin jurnalidan Philip Strick syujetni «kulgili fantastik bemaʼnilik» deb atadi, lekin Hollandning jangari elementli epizodlarni yaxşi boşqarganini qayd etdi. Muallif va kino tanqidçisi Leonard Maltin filmga 4 ta yulduzdan 3 tasini berib, uni «qörqinçli va aqlli dahşat triller» deb atadi va filmning maxsus effektlarini maqtadi.
Rotten Tomatoes şarhlar agregatori xabar beradi, söralgan 36 ta tanqidçining 67 foizi filmga ijobiy baho bergan; örtaça reyting — 6,4/10. Metacriticʼda filmning örtaça bahosi 100 ballik şkalada 58 ball bölib, 12 ta tanqidçiga asoslangan, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar»ni bildiradi. CinemaScore sörovida qatnaşgan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkala böyiça örtaça «B» ball berdilar.
6Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB7Franşiza tartibida
5 film
Matn: maqola tarjimasi «Детские игры (фильм, 1988)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.