Conspiracy of the Doomed

Lyudmila Skopina — Ganna Lixta, Boş vazir örinbosari (prototip — Anna Pauker)

Pavel Kadoçnikov — Maks Venta

Vladimir Druzhnikov — Mark Pino

Boris Sitko — Kosta Varra

Vsevolod Aksyonov — Nikola Slaveno, Kommunistik partiya rahbari

Luiza Koşukova — Magda Forsgolm

Lyudmila Vrublevskaya — Mina Varra

Ivan Peltzer — Steban

Ilya Sudakov — Iohim Pino, jamoat xavfsizligi vaziri, keyinçalik parlament raisi, Sotsial-demokratik partiya rahbari

Sofiya Pilyavskaya — Xristina Padera, oziq-ovqat vaziri, Millatçilar partiyasi rahbari (prototip — Milada Gorakova)

Aleksandr Vertinskiy — kardinal Birnç (prototiplar — kardinallar Vişinskiy va Mindsenti)

Maksim Ştrauh — Genri Mak-Xill, AQŞ elçisi

Vladimir Maruta — Gugo Vastis, sanoat vaziri, Katoliklar partiyasi rahbari

Oleg Jakov — Kurtov

Valentina Serova — Kira Reyçel

Rostislav Plyatt — general Bravura

Ivan Bobrov — Yakob Yassa, kardinalning yordamçisi

Pyotr Repnin — Jeyk (titrda yöq)

Georgiy Millyar — boy (titrda yöq)

Vladimir Vladislavskiy — Brozoviç, Yugoslaviya elçisi (titrda yöq)

Arkadiy Tsinman — Katoliklar partiyasi deputati (titrda yöq)

Aleksandra Danilova — Kommunistik partiya deputati (titrda yöq)

Andrey Fayt — sotsial-demokratlar deputati (titrda yöq)

Aleksandr Smirnov — parlament sanoq komissiyasi aʼzosi (titrda yöq)

Yevgeniy Morgunov — harbiy (titrda yöq)

Rejissyor — Kalatozov, Mixail Konstantinoviç

Ssenariy — Nikolay Virta

Operator — Mark Magidson

Kompozitor — Vissarion Şebalin

Badiiy rahbar — Şpinel, Iosif Aronoviç

Stalin mukofoti, 2-daraja (1951)

Karlovy Vary kinofestivalidagi Tinçlik mukofoti.

Dastlabki yillarda film «kuraşda kommunistik partiyalar rahbarligidagi erkinlikparvar xalqlarning, xalqaro reaksiyaning qora kuçlariga qarşi, sotsializm qurilişi uçun olib borgan kuraşi haqidagi haqiqatni hikoya qiluvçi sanʼat asari» hamda «xalqlarning tinçlik, erkinlik va mustaqillik, kommunizm uçun kuraşiga yangi hissa» sifatida tavsiflangan. Film «xalq demokratiyasi mamlakatlari içki işlariga beboşlik bilan aralaşişga urinayotgan amerikalik imperialistlarga qarşi yorqin foş etuvçi pamflet» bölgan.

Taniqli sovet tanqidçisi R. N. Yurenev öz retsenziyasida yozadi: «Filmning eng muhim va yutuqli jihatlaridan biri L. Skopina ijro etgan Ganna Lixta obrazidir». Aktrisa «hissiyotini tiyadi, imo-işorasini kam işlatadi, tinç va bir tekis ohanglarni tanlaydi», şu bilan birga tomoşabinga kommunistning jonli va aniq fikrini yetkazadi. Tanqidçining fikriça, ssenariy Lyudmila Skopinaga şaxsiy taqdirni körsatiş uçun deyarli material bermagan bölsa-da, «samimiylik, mehribonlik va çuqur hamda doimiy seviş qobiliyati» aktrisa tomonidan siyosiy kuraşda, qahramonning jamoat faoliyatida şunçalik işontirarli körsatilganki, «jamiyat va şaxsiy hayot Ganna Lixtaning xarakterida faqat sotsializm insoniga xos bölgan birlikda qöşilganiga işonasan». Boris Sitko esa «hayotsevarlik, oçiqlik, haqiqiy xalq öğlining kuçi va şu bilan birga inqilobga kelgan kambağal dehqonning murakkab va quvonçli ongga keliş jarayonini» ifodalagan.

R. N. Yurenev ayrim asosiy ijobiy qahramonlarning boşqa ijroçilariga ham bir qança daʼvolar bildirgan. Xususan, Nikola Slavenoni ijro etgan Vsevolod Aksyonov uning fikriça «biroz quruq, ratsionalistik» bölgan, biroq «partiya rahbarining irodasi va keng dididagi kuçni aktyor kuçli va işonarli körsatgan». Partiya muharriri va tribuni Maks Venta roli Pavel Kadoçnikov tomonidan «yumşoq, jonli, lekin kerak bölgança kuçli emas» ijro etilgan. Partiyasidan ajralib, kommunistlar tomoniga ötgan sotsial-demokrat rolini ijro etgan aktyor V. Druzhnikov tanqid qilingan, uning ijrosida «içki olov, ehtiros yöq» deb yozilgan.

Qayd etilişiça, rejissyor «xalq duşmanlari, jamiyatning siyosiy qölbolalari va ularning jirkanç, buzğunçi işlarini körsatişda köp ijodkorlik» namoyon etgan. R. N. Yurenevning retsenziyasiga köra, aktrisa Sofiya Pilyavskaya Xristina Paderani «nozik va aqlli ijro etgan», «taqdirlarni hal etiş uçun emas, faqat şuhrat uçun siyosatga kirgan sarguzaştçining sovuq egoizmini» ajoyib körsatgan. Maksim Ştrauh «aqlli va xavfli duşmanni» körsatişga muvaffaq bölgan, u «ğalabalarini oldindan körib, haqiqat oldida esa tahqirlangan holda» haddan taşqari oşkora bölgan. Ilya Sudakovning «ataylab teatrlaştirilgan öyin uslubi» uning obrazi mohiyatiga mos keladi deb atalgan. Boşqa aktyorlar ham reaksiyaning ikkinçi darajali xizmatkorlarini, vatani va vijdoni yöq, hamma narsani, hamma işni, har qanday jinoyat va bitimni sotişga tayyor kişilarni satirik foş etiş uçun «töğri va xilma-xil böyoqlar» topganlar.

Öşa davr tomoşabinlari uçun muhojir Vertinskiyning kardinal Birnç rolida ekranda paydo bölişi sensatsiya böldi. R. N. Yurenevning fikriça, u öz rolini «kasb-kor diversant va fitnaçining» sifatida «öziga xos va işonarli» ijro etgan, kardinalning psixologiyasining «ikki qatlamini» körsatgan: tepada — nozik va aristokratik, içkarida esa — şafqatsizlik va qörqoqlik.

Filmga dastlabki şarhlarda «erkinlik va mustaqillik uçun kuraşayotgan inqilobiy xalqni, mamlakatdagi ösib borayotgan inqilobiy kötarilişni, milliy mustaqillik uçun kuraşda kommunistik partiyaning oldingi safdagi rolini körsatuvçi sahnalar» taʼkidlangan. Keyinçalik «badiiy jihatdan zaif, tarixiy jihatdan notöğri N. Virta ssenariysi» tanqid qilingan, biroq filmning rejissurasi yuqori baholangan va «matn jim bölgan, harakat va şiddatli voqealarga boy» sahnalar qayd etilgan.

Sovet davridan keyin film keskin salbiy baholandi. Xususan, kino tanqidçisi va kinoşunos A. V. Fyodorov uni «Ğarbga qarşi soxta asarlar» qatoriga kiritgan. U yozadi: film plakatbop va Ğarbga qarşi, tarğibot ştamplariga töla, dramaturgiyasi sodda. «Mafkuraviy qarama-qarşilik avjiga çiqqan paytda M. Kalatozov „Pravda“ va „Krasnaya zvezda“ gazetalarining boş maqolalarini kadrma-kadr tasvirlovçi bir turdagi siyosiy komiks yaratdi». Uning fikriça, «„Mahkum etilganlar fitnasi“da bitta ham jonli, ozgina bölsa ham insoniylaştirilgan qahramon yöq».

Kinotanqidçi va kino tarixçisi M. I. Turovskaya yozadi: film «nafaqat kinoşunoslar, balki tarixçilar uçun ham namuna böla oladi». «Şarqiy Yevropa öz örniga qaytdi, — deb yozadi u, — va „eng progressiv ziyolilar“ga sotsrealizm ruhidagi bemaʼni teatrlaştirilgan fars bölib tuyulgani aynan işonçli model bölib çiqdi». U, şuningdek, «tomoşabinlar aktyorlarga, kostyumlar va interyerlarga qarab tomoşa qildi, na dahşatli işonçlilik darajasini, na vatanimiz kinosining sotsial-freydistik majmuasini sezmadi» deb qayd etgan.

M. Turovskayaning fikriça, film «Freyd böyiça kino xatosi»dir, çunki u «koalitsion hukumatlardan bir partiyaviy tizimga qarab davlat töntarişlarining içki mexanizmini oçib bergan», bu töntarişlar 1940-yillarning oxirida Şarqiy Yevropa davlatlarida sodir bölgan. Şu bilan birga, madaniyat tarixçisi Ye. A. Dobrenko, «Rus masalasi», «Kumuş chang» va boşqa Ğarbga qarşi kartinalarda («Serebristaya pyl» va boşqalar) «sovet bostirilgan majmualari yaltirab turgani» bilan, mohiyatan heç narsa özgarmasligini taʼkidlagan: Amerika matbuoti şunday yolğon yozgan, Amerika maxsus xizmatlari şunday fitnalar uyuştirgan. Uning fikriça, Turovskaya tomonidan Ğarbga qarşi kinomahsulotga berilgan «eng yomon, eng yolğon, eng soxta» degan tavsif, rassomlar «tuşunmaslik»ka bahona qila olmagan va «işonç»iga murojaat qila olmagan holatda, «taklif etilgan „sotsial-freydistik“ tahlil doirasida ham, kamida, bahssiz emas».