Cool Runnings

Amerikalik bobsleyçi Irving «Irv» Blitzner 1968 va 1972-yillardagi qişki Olimpiada öyinlarida har biridan ikkitadan oltin medal qölga kiritgan. Ammo sönggi öyinlarda u aldagani uçun diskvalifikatsiya qilingan: qoidaga zid ravişda bobga qöşimça oğirlik qöşgan edi. Sportdan şarmandalik bilan ketgan Irv issiq tropik Yamaykada yaşaşga ötadi. U yerda qişki musobaqalar, ularning qahramonlari va eng muhimi antiqahramonlari haqida heç kim eşitmagan. U juda kambağal yaşaydi va sport musobaqalariga tikiş orqali pul topadi.

Derris Bennok — Yamaykaning 100 metrga yugurувçisi. U 1988-yilgi yozgi Olimpiada öyinlariga saralaşdan öta olmaydi: omadi kelmadi, saralaş musobaqasi paytida yoniga yugurib kelgan raqibi tasodifan yiqilib, uni ham yiqitib yuboradi. Derrisning otasi Ben Bennok bir paytlar taniqli yugurувchi va Irvingning yaqin dösti bölgan. Irving bir vaqtlar Benni bobsley bilan şuğullanib körişga köndirmoqçi bölgan va birinçi yamayka jamoasini tuzişni taklif qilgan.

Yozgi Olimpiadaga tuşolmagaç, Derris va uning dösti Senka Koffi oxir-oqibat şunday xulosaga kelişadi: issiq janubiy orol jamoasi tarkibida 1988-yilgi qişki Olimpiada öyinlarida biror (qanday bölişi muhim emas) qişki sport turi böyiça qatnaşişga urinib köriş unçalik ham ahmoqona ğoya emas, şuning uçun olimpiya orzusidan voz keçmaslik kerak. Döstlar bobsley nima ekanini bilmaydi, qorni faqat muzlatgiçda körganlar, muzni esa kola solingan stakanda körganlar. Şunga qaramay, ular Irvingning oldiga borib, ularni maşq qildirişni söraydi. Uzoq köndirişlardan söng Irv bob-törtlikning tayyorgarligiga rahbarlik qilişga rozi böladi. Jamoaga, ikki döstdan taşqari, sanning pilot va brekman (asosiy orqa tezlatuvçi) lavozimlarini egallaşni xohlab, yana ikki kişi qöşiladi: Yul Brenner — Derrisning birinçi saralaş yugurişidagi, xuddi şunday omadsiz raqibi, hamda Junior Bevil — öşa falokatli yugurişning uçinçi iştirokçisi. Aynan u özi yiqilib, Yul bilan Derrisni ham yiqitib yuborgan edi. Ular sanlar yonida tezlatuvçilar bölib turadilar: Yul çapda, Junior öngda.

Törtalari Qişki Olimpiadaga boriş uçun pul topişning turli yöllarini sinab köradilar. Senka köçada qöşiq aytadi, Yul qöl olişiş (armrestling) bilan şuğullanadi, Derris esa qizlarni bir dollarga öpadigan kabina taşkil qiladi, ammo bularning heç biri katta daromad keltirmaydi. Oxir-oqibat Junior öz maşinasini sotadi va jamoa zarur summani yiğadi.

Kalgariga kelganda Irving eski, butunlay «ölik» holatdagi maşq sanini arzon sotib oladi. Ularni özlari tuzatişlari, silliqlaşlari va böyaşlari kerak böladi. Raqib jamoalarning bobsleyçilari yamaykaliklarga past nazar bilan qaraşadi, ayniqsa Şarqiy Germaniya jamoasining yetakçisi Yozef Grull ularga şarmandalik qilmay, uyga qaytib ketişni oçiqdan-oçiq maslahat beradi. Heç kim eʼtibor bermaydi: qorda şunçalik kulgili körinadigan tört nafar qora tanli yangi boşlovçi aslida xalqaro darajadagi yengil atletlar, ajoyib koordinatsiyaga, zör reaksiyaga va kuçli start olişga ega bölgan aʼlo sprinterlardir. Yamaykalik törtlik esa maşğulotni qatʼiyat bilan davom ettiradi, endi bevosita musobaqa trassasida, va tezlaniş, ötiriş hamda masofani bosib ötiş texnikasini tez takomillaştiradi.

Blitzner şogirdlari saralaş yugurişlaridan ötib, finalga çiqadilar, ammo darhol diskvalifikatsiya qilinadilar. Hakamlar yiğilişida Irving özining sobiq terma jamoa murabbiyi, endi 1988-yilgi Olimpiada öyinlarida bobsley böyiça boş hakam bölgan Kurt Xemfill bilan qizğin bahslaşadi. Irv 1972-yilda Sapporoda öz hayotidagi eng dahşatli xatoga yöl qöyganini tan oladi va agar Xemfill qasos olmoqçi bölsa, uni olsin, butun jamoadan emas, deydi. Natijada hakamlar öz qarorini bekor qilib, yamaykaliklarni finalga qöyadilar.

Birinçi kun yugurişlarida, asabiy va juda hayajonlangan Yamayka ekipaji spuskda katta qiyinçiliklarga duç kelib, umumiy hisobda oxirgi örinni egallaydi. Keçqurun Irv Blitzner qölini yozadi: yigitlarga örgatişi mumkin bölgan hamma narsani ular allaqaçon bilişadi, ammo qanday qilib böşaşib, tinçlaniş kerakligini unga örgatiş qiyin, bu işda ularning özlari bir-birlariga yordam berişlari kerak. U ketgaç, Senka Derrisni şveytsariyalik jamoaning uslubini takrarlaşga urinmaslikka köndiradi. Şveytsariya jamoasi dastlabki maşğulotlardanoq yamaykalik pilotni masofani xirurgik aniqlik bilan bosib ötişi bilan lol qoldirgan edi. Senka unga özining uslubi, yaʼni yamaykaça, erkin va hatto biroz avantyuristik uslubda boşqarişni maslahat beradi.

Ikkinçi kuni yugurişlarda Yamayka jamoasi «yamaykaça», qizğin va pissiqsiz ketişga qaror qiladi. Ajoyib tezlanişdan söng ular spuskni yorqin tezlik bilan yakunlaydi. Ikki yuguriş natijasida ular debyutçilar uçun mutlaqo işonib bölmas bölgan 8-örinni egallab, umumiy hisobga çiqadilar. Keyinroq Irving Derrisga özining ötmişi haqida haqiqatni aytib beradi va uni har doim özini ğolib sifatida tasavvur qilişga işontiradi: baʼzan çempion bölmasdan ham ğolib böliş mumkin.

Keyingi yuguriş vaqtida fojia yuz beradi. Musobaqa davomida yamaykaliklar ajoyib oraliq natija körsatadilar, ammo burilişlardan birida eski bobning piçoği sinib, sanlar ağdariladi. Inersiya bilan bob yonboşlab sirpanib boradi va finish çiziğidan bir neça metr narida töxtaydi. Umumiy hisobdan çetlaştirilmaslik uçun jamoa finişga yetişi şart. Şunda ular muz jöyidan çiqib, yugurib kelgan stiuardlarning yordamini rad etadilar, sanlarni yelkalariga kötarib, bobni qöllarida kötarganlariça finish çiziğini kesib ötadilar. Tomoşabinlar hayratdan jim qolişadi. Ğarq qiluvçi sukunatni GDR jamoasi pilotining qarsaklari buzadi, bu qarsaklar töla tribunalarning olqişlariga aylanadi. Ularga Kalgariga yetib kelgan Juniorning otasi ham, hatto hakam Xemfill ham qöşiladi. Yamaykaliklar çempion bölmadilar, ammo butun dunyo nazarida haqiqatan ham ğolib böldilar.

Qisqa epilogda yamaykalik bobsleyçilar vatanlarida milliy qahramon sifatida kutib olinganligi aytiladi. Tört yildan söng ular qişki Olimpiadaga teng huquqli iştirokçilar sifatida qaytib kelişadi.