«Koli» (hind. कुली; ingl. Coolie; urdu قُلى) — 1983-yilda Manmohan Desai rejissyorligida, Kader Khan ssenariysi asosida suratga olingan hind komediya-jangari filmi. Filmda Amitabh Bachchan temir yöl yuk taşuvçisi Iqbal Aslam Xonni öynaydi. Uni onasi Salmadan (Vahida Rehman) Zafarning (Kader Khan) uning ustidan egallik qilişi ajratib yuboradi. Bu egallik oilasining vayron bölişiga va onasining ruhiy kasallanişiga olib keladi. Yillar ötgaç, Salmaning öğillari — Iqbal va Sanni (Rişi Kapoor) taqdir tufayli uçraşadi va ular onasini Zafar asirligidan qutqariş uçun yölga çiqadilar. Filmda, şuningdek, Rati Agnihotri, Şoma Anand, Sureş Oberoi va Punit Issar ham rol öynagan.
Film 1983-yil 2-dekabrda namoyiş etilgan va öşa yili eng köp daromad keltirgan Bollivud filmi bölgan. Umumiy daromadi 180 million rupiyni taşkil etgan.
Film, şuningdek, Baççanning hamkasbi Punit Issar bilan bölgan jang sahnasi bilan ham maşhur bölib qoldi. Bu sahnada aktyor notöğri hisoblangan sakraş natijasida deyarli oğir jarohat oldi. Asl ssenariyda Baççanning qahramoni Kader Khan obrazi tomonidan otib öldirilardi. Ammo jarohat va tiklaniş voqeasidan söng Desai bu yakunning filmga salbiy taʼsir qilişi va tomoşabinlarda salbiy kayfiyat uyğotişi mumkinligini öyladi va finalni özgartirişga qaror qildi. Özgartirilgan finalda qahramon operatsiyadan söng tiklanadi.
Kinoşunos Rajeş Subramanyanning sözlariga köra, Ришikeş Mukherjining katta muxlisi bölgan Manmohan Desai undan montajçi bölib işlab, filmni monteaj qilişni söragan.
1Rollarda
Amitabh Bachchan, Rishi Kapoor, Rati Agnihotri
2Syujet
Salma eri Aslam va öğli Iqbal bilan baxtli yaşardi, to qamoqdan Zafar Khan çiqqunça. Ayol uning yöqligida…
Salma eri Aslam va öğli Iqbal bilan baxtli yaşardi, to qamoqdan Zafar Khan çiqqunça. Ayol uning yöqligida turmuşga çiqişga qaror qilganidan ğazablangan Zafar uning otasini öldiradi. Keyin u Salmaning eri işlaydigan töğonga boradi va halokat uyuştiradi. Natijada Aslam boşidan jarohat oladi va suvga yiqilib, huşidan ketadi. Atrofni suv bosganda, Salma ham jarohat oladi va xotirasini yöqotadi. Zafar bundan foydalanib, uni öz xotini sifatida körsatadi. Ayol yöqolgan öğlini izlamasligi uçun u yaqin atrofdagi bolalar uyidan çaqaloqni olib keladi.
Iqbal böm-böş uyga yolğiz qaytadi. U yerda ofati paytida xotinini va öğlini yöqotgan oila dösti Natthu uni kutib oladi. Oilani davom ettirişga qaror qilib, ikkovi vokzalda yuk taşuvçi bölib işga kiradi. U yerda Iqbal öz onasini uçratadi, lekin ona uni tanimaydi. Zafar bolani yöq qiliş uçun odam yuboradi va bolani himoya qilayotganda Natthu qölini yöqotadi.
Yillar ötib, voyaga yetgan Iqbal hamon vokzalda işlaydi. U Viki Puri yuk taşuvçilardan birini, itni olib yurgan savatni yiqitgani uçun urganda aralaşadi. Viki bankir Om Purining öğli bölgani uçun politsiya faqat Iqbalni hibsga oladi. Şunda boşqa yuk taşuvçilar işni töxtatadilar va vazir eʼtiborini tortiş uçun relslarga yotib olişadi. Oxir-oqibat yigitni ozod qilişadi.
Qoçib ketgan qiz Dipani uyiga qaytarib, pul topişga urinayotgan Iqbal jurnalist Sanni bilan uçraşadi. Maʼlum bölişiça, Sanni va Dipa allaqaçon kelişib olişgan va qizning otasidan olingan pulni teng bölişib olişadi. Iqbal bu duetga qöşiladi, ammo tez orada ularning rejasi buziladi, çunki qizning otasi vaʼda qilingan tölov örniga qizini topganlardan biriga turmuşga berişga qaror qiladi.
Tez orada Puri oilasi va yuk taşuvçilar örtasidagi qarama-qarşilik davom etadi. Yuk taşuvçilarning uylari turgan yerni öz qöliga oliş uçun janob Puri ularning kreditlarini tölab kelgan bankni sotib oladi va ularning barça tölovlarini bekor qiladi. Javoban yuk taşuvçilar Vikining katta sepga ega bölişi kerak bölgan Juli bilan nikohini buzadilar. Uzoq vaqtdan beri qizga köngli qöygan Iqbal uni öz uyiga olib ketadi. Juli dastlab yigitdan ğazablanadi, lekin asta-sekin unga oşiq bölib qoladi va Viki bilan turmuş qurişdan boş tortadi.
Puri bankining firibgarliklarini foş etişda Sanni yordam beradi. Maʼlum böladiki, u Salma öğli deb hisoblagan öşa yetim bola ekan. Iqbal uning narsalari orasida onasining suratini körib, uning uyiga yuguradi, ammo ona hamon uni tanimaydi. Zafarning odamlari politsiyaçi kiyimida Iqbalni deyarli öldirişadi. Şu orada Zafar Salmani ruhan tiklanmasligi uçun elektr şokiga tuşiriş maqsadida psixiatrga olib boradi. Sanni, agar u Salmani qaytarmasa, ertasi kuni gazetalarda Zafarning barça jinoyatlarini eʼlon qilişi bilan tahdid qiladi. Lekin Zafar avtohalokat uyuştiradi va jurnalist kasalxonaga tuşib qoladi.
Iqbalning otasi Aslam tirik ekani maʼlum böladi. Bu yillar davomida u Juli otasining öldirilişida ayblanib, qamoqda ötirgan edi. U ozod bölgaç, qiz uni otasining qabri oldida öldirmoqçi böladi. Ammo uning rejasi buziladi va u haqiqatni bilib oladi: uning otasining haqiqiy qotillari Zafar Khan va Om Puri ekan. Juli endi ularga qarşi ekanini anglagan yovuzlar sönggi qadamga boradilar — Iqbalni öldirişga qaror qiladilar. Ularning suhbatini eşitgan Salma oxirgi daqiqada öğlini öz badani bilan tösadi va ölimga yaqinlaşib qoladi. Uning soğayişi uçun ibodat qiliş maqsadida Iqbal haj ziyoratiga bormoqçi böladi, ammo unga soğliq haqida maʼlumotnomasi yöqligi uçun kemaga çiqarişmaydi. Şunda u çiptasini boşqa ziyoratçiga beradi va unda öz otasi Aslamni tanimaydi.
Salma soğayib boradi, ammo Sanninining jigari ortiqça spirtli içimliklar tufayli işlamay qoladi. Zafar uning operatsiyasida yordam berişdan boş tortadi va yigit özining haqiqatan ham bolalar uyidan ekanini bilib oladi. Umidsizlikka tuşgan Sanni yanada köproq içişni boşlaydi, Iqbal esa uni aqlga kelтirib kasalxonaga yotqizişga harakat qiladi. Unga yordam berayotganda Natthu Sanninining oyoğidagi tuğma doğ orqali uni yöqolgan öğli sifatida taniydi va donor bölişga rozi böladi.
Salma özini tiklaydi va oilasini eslaydi. Ommaviy munozarada Zafar Iqbalni orqaga çekinişga majburlaşga urinadi va uning otasini öldiriş bilan tahdid qiladi. Ammo Salma aralaşib, hammaga uning jinoyatlarini aytib beradi. Oila qayta birlaşadi. Puri Aslamni otmoqçi böladi, lekin Natthu uni öz badani bilan himoya qiladi. Yovuzlar maşinaga ötirib, Salmani ham olib ketişadi. Ularni töxtatiş uçun Iqbal va Sanni maşina tomiga sakraşadi. Viki ularni taşlab yubormoqçi böladi va Sanni bilan birga yölga yiqiladi, ammo Sanni sönggi daqiqada yöldan çetga dumalab ulgurardi. Maşina Haji Ali masjidining ostonasiga urilib töxtaydi, Zafar esa Salma bilan birga u yerga kirib ketadi. U Iqbalning kökragiga bir neça marta öq uzadi, ammo uni kökragiga tuşgan muqaddas yodgorlik himoya qiladi. Zafarga yetib borgan Iqbal uni minoradan taşlaydi va yaralardan holsizlanib onasining qöliga yiqiladi. Unga şoşilinç operatsiya qilişadi, ota-ona esa uning soğayişi uçun ibodat qiladi. Sönggi sahnada qahramon kasalxona balkoniga çiqib, bino oldida töplangan yuk taşuvçilarga hammasi yaxşi ekanini körsatadi.
3Rollarda
Amitabh Bachchan — Iqbal…
Amitabh Bachchan — Iqbal Xon
Rişi Kapoor — Sanni Xon
Kader Khan — Zafar Xon
Vahida Rehman — Salma Xon
Rati Agnihotri — Juli DʼKosta
Şoma Anand — Dipa Ayengar
Nilu Phule — Natxu, Iqbalning tarbiyaçi otasi
Amriş Puri — Jon DʼKosta, Juli otasi
Sureş Oberoi — Viki Puri
Om Şivpuri — Om Puri
Punit Issar — Bob
Mukri — Dipaning otasi
Tun Tun — yetti bolaning onasi
Goga Kapoor — Goga
Satyen Kappu — Aslam Xon
Ballu (uy burguti) — Alla Rakha (ismi Xudo himoyasini anglatadi)
4Işlab çiqariş
Ssenariyni filmda yovuz qahramonni ham öynagan Kader Khan yozgan. Boş qahramonning musulmon ekanligidan…
Ssenariyni filmda yovuz qahramonni ham öynagan Kader Khan yozgan. Boş qahramonning musulmon ekanligidan taşqari, Khan ssenariyga sufiy islom mistisizmi elementlarini, turli sufiy motivlar va işoralarni kiritgan.
Suratga oliş boşlanişidan oldin Bachchan kannada kinosining afsonaviy aktyori Rajkumardan filmda epizodik rolda iştirok etişni söradi. Amitabh bilan Rajkumar örtasida özaro hurmat bor edi va ikkovi bir-birini qadrlardi.
5Suratga oliş vaqtidagi baxtsiz hodisa
Film hali ekranga çiqmasdanoq maşhur böldi: 1982-yil 26-iyulda Amitabh Bachchan Bangalor universiteti…

Film hali ekranga çiqmasdanoq maşhur böldi: 1982-yil 26-iyulda Amitabh Bachchan Bangalor universiteti kampusida filmdagi hamkasbi Punit Issar bilan jang sahnasini suratga olayotganda oğir içki jarohat oldi va bu uning hayotiga deyarli zomin böldi.
Jang sahnasida Bachchan stolga yiqilişi kerak edi, ammo xato qildi. Bu qorin böşliğining içki jarohatlanişiga olib keldi. Uni Mumbay kasalxonasiga olib borişdi, u yerda aktyorning sözlariga köra, u «xira ong va komaga öxşaş holat»ga tuşdi va «bir neça daqiqa davomida klinik ölik» bölgan.
U kasalxonada yotgan paytda mamlakat böylab va xorijda köplab hindistonliklar ibodat qilgan holda keng kölamli motam haqida xabarlar tarqaldi. Maʼlumotlarga köra, Rajiv Gandhi u bilan birga böliş uçun Qöşma Ştatlarga safarini bekor qilgan.
Baççanga 200 donordan 60 şişa qon quyilgan, ulardan biri B gepatiti virusi taşuvçisi bölgan. Bachchan halokatdan tuzalib ketdi, ammo 2000-yilda virus jigar sirrozini keltirib çiqarganini va uning jigar hajmining taxminan 75 foizini şikastlaganini aniqladi. Bachchan keyinçalik B gepatitiga qarşi emlaş haqida xabardorlikni oşiriş uçun öz tajribasi haqida gapirib berdi.
Oğir jarohatga qaramay, Bachchan tez tuzaldi va 1983-yil 7-yanvarda suratga olişni davom ettirdi. Filmning yakuniy variantida baxtsiz sahna vaqtida film harakati töxtab, bu sahnada u jarohat olgani haqida xabar çiqardi. Manmohan Desai buni Amitabhning xohişiga köra qildi.
Baççanning jarohati tufayli filmning yakuni ham özgartirildi. Asl ssenariyda Amitabh qahramoni Kader Khan qahramoni tomonidan otib öldirilgandan söng vafot etardi. Ammo keyinroq, jarohat va tiklaniş epizodidan söng, Manmohan Desai bunday yakun filmga salbiy taʼsir qilişini va tomoşabinlarda salbiy his-tuyğular uyğotişini hisobga olib, finalni özgartirişga qaror qildi. Özgartirilgan finalda qahramon operatsiyadan söng soğayadi.
6Saundtrek
Musiqani Laxmikant-Pyarelal yozgan, sözlarini esa Anand Bakşi yozgan. Manmohan Desaining sevimli xonandasi…
Musiqani Laxmikant-Pyarelal yozgan, sözlarini esa Anand Bakşi yozgan. Manmohan Desaining sevimli xonandasi Mohammed Rafiyning ovoziga öxşaş ovozga ega bölgan Şabbir Kumar Amitabh Bachchan uçun ovoz beriş uçun işlatilgan.
7Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Носильщик (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.