Counterplan

1932-yil yanvarda «Soyuzkino» rahbariyati Leningrad kinematografçilariga Oktyabr inqilobining ön beşinçi yilligiga bağişlangan yubiley filmini yaratiş taklifi bilan murojaat qildi. Keyingi oyda rejissyorlar F. Ermler va S. Yutkeviçning uşbu kartinani birgalikda suratga olişga rozilik bergani maʼlum böldi.

B. Z. Şumyatskiy, öşa paytda Butunittifoq kinofotobirlaşmasi («Soyuzkino») rahbari, eslaşiça, 1932-yil iyun oyi boşida u zavod va fabrikalar tarixi haqidagi kino uçun birinçi adabiy matn — «Vstreçniy»ni olgan. Şumyatskiy dolzarb sovet mavzusiga asoslangan syujetli, qiziqarli filmlar yaratilişini tarğib qilardi va «Vstreçniy» kartinasini yaratiş imkoniyatini aynan şu yönalişda kördi. Partiya arbobining fikriça, ssenariy ish jarayonida köp marta qayta işlangan va unga köplab özgartirişlar kiritilgan. Ssenariy mualliflaridan biri — D. Del (L. S. Lyubaşevskiy), Leningrad TYUZida aktyor bölib işlagan, eslaşiça, ssenariy yaratiş taklifi bilan unga S. I. Yutkeviç murojaat qilgan. Uning ğoyasi u va Ermler tomonidan puxta öylangan edi, ammo ular uni dramaturgiya tilida ifodalay olmay qiynalişgan. «Vstreçniy» ssenariysining yakuniy tahriri filmni suratga oliş jarayonida, to ekranga çiqqunça davom etgan: «Men olgan birinçi ssenariyda kelajakdagi film bilan birga, keyinçalik voz keçişimizga töğri kelgan köp narsalar ham bor edi».

Birinçi kinokomissiya yiğilişida «Soyuzkino» rahbariyati tomonidan yakuniy tahrir qilingan va bir qator tuzatişlardan söng qabul qilingan ssenariy öqib eşittirildi. Umuman olganda, komissiya ssenariyni ijobiy qabul qildi, lekin unga bir qator izohlar berdi. Komissiyaning asosiy talablari orasida haqqoniylikni kuçaytiriş va boşlanğiç ssenariyda mavjud bölgan, zavod yoş işçilarini «keksalar»ga qarşi qöyuvçi çiziqni bartaraf etiş bor edi. Şumyatskiyning sözlariga köra, bu çiziq «agitprop kinematografiya»ning qoldiqlarini körsatardi. Kartinaga partiya va kinematografiya organlari tomonidan qöllab-quvvatlaş körsatildi: kinokomissiya MK, Leningrad obkomi, Leningrad Sovet, Petrograd RK VKP(b), şuningdek Stalin nomidagi zavod maʼmuriyati.

Film 1932-yil 29-oktabrda namoyiş etildi. Tomoşa tugagaç, bir neçta tanqidiy fikrlar bildirildi, lekin Şumyatskiy özining nazarida mavjud bölgan bir neçta kamçiliklarni körsatib, filmning umuman muvaffaqiyatli çiqqanini taʼkidladi.

Vladimir Gardin — Semyon Ivanoviç Babçenko, turbinaçi işçi

Mariya Blyumental-Tamarina — Babixa, Babçenkoning xotini

Tatyana Guretskaya — Katya

Andrey Abrikosov — Pavel Ilin, sex boşliği

Boris Tenin — Vasya, zavod partiya qömitasi kotibi

Boris Poslavskiy — Skvortsov, injener-zararkunanda

Mariya Pototskaya — Skvortsovning onasi

Leonid Alekseyev — zavod direktori

Nikolay Kozlovskiy — injener Lazarev

Vladimir Sladkopevtsev — Morgun

Yakov Gudkin — Yaşka Çutoçkin

Nikolay Miçurin — usta

Pyotr Aleynikov — Slepnitsin, yoş işçi (titrlarda yöq)

Stepan Krilov — işçi (titrlarda yöq)

Zoya Fyodorova — Çutoçkinning xotini (rol yakuniy versiyaga kirmagan)

Nikolay Çerkasov — postda turgan militsioner (titrlarda yöq)

Pavel Pervuşin — yoş işçi

Ssenariy mualliflari: Leo Arnştam, Leonid Lyubaşevskiy, Fridrix Ermler, Sergey Yutkeviç

Rejissyorlar: Fridrix Ermler, Sergey Yutkeviç, Leo Arnştam iştirokida

Operatorlar: Aleksandr Gintsburg, Jozef Martov, Vladimir Rapoport

Badiiy rassom-postanovçi: Boris Dubrovskiy-Eşke

Bastakor: Dmitriy Şostakoviç

Dekorator rassom: I. Pavlov, A. Uşin

Ovoz operatorlari: Ilya Volk, Ivan Dmitriyev

Kartina direktori: I. Çernyak

Tanqidçilar qayd etişiça, dastlabki işlarida Fridrix Ermler, özi işçi oilasidan çiqqan bölib, kundalik hayotdan olingandek ijobiy qahramonlar obrazini yaratadi, şu bilan birga qahramonlarning xarakterlaridagi murakkablikni, ularning kamçiliklari va muammolari bilan birga aks ettiradi. Sovet rejissyorini «realizm kinosanʼatining bayroqdori» deb ataydigan V. V. Potyomkina, uning hali ilk kartinalarida ham «aniq kuzatiladigan realistik, şartli-hujjatli uslubiy yönaliş» borligini taʼkidlaydi, va şunday filmlaridan biri «Vstreçniy» bölib, unda zavod brigadasining turbina qurilişidagi uyğun mehnati hikoya qilinadi. Kartinaning boş qahramoni, keksa işçi Babçenko filmning boşida yaxşi işlay olmaydigan qilib körsatilgan, lekin finalga kelib öz kasbining haqiqiy mutaxassisiga «aylanadi», duşman va provokator esa mağlub böladi. V. I. Pudovkin bu kartinani tomoşa qilgaç, uning asosiy ğoyasini şunday ajratib körsatgan: «Inson turbinani quradi, turbina esa uni qayta quradi». Sovet tanqidi qayd etgan ediki, bu filmda rejissyorlar zamonaviylikni «insoniy xarakterlar, işlab çiqariş muhiti, işçilar turmuşi va yaratiş sheʼriyatining organik birligida» yetkaza olganlar. V. V. Potyomkina, lenta boş qahramonining obrazi «yaxlitligi, haqqoniyligi bilan ajralib turişi va sunʼiy öylab topilmaganligi» haqida yozgan:

Amerikalik kino nazariyotçisi Jon Lousон «Vstreçniy» keyingi sovet kinosiga katta taʼsir körsatganini taʼkidlab, filmda sovet işçilari va injenerlarining xarakter psixologiyasini örganişga uriniş qilingani, biroq buni töliq amalga oşirilgan deb bölmasligini yozgan. Çunki uslubiy parçalaniş tufayli birlik yetişmaydi, qahramonlar xatti-harakatidagi batafsillik esa ularning xarakterlari çuqurligini töliq körsatişga yetarli emas. Kinoşunos Pyotr Bagrovning fikriça, aynan şu filmdan sovet kinosida sotsialistik realizm hisobi boşlangan. Şu bilan birga, filmda Ermlerga xos bölgan bir qator sifatlar yöq: siyosiy ehtiros, psixologik çuqurlik va baʼzi naturalistik ekstravagantlikka moyillik. Bu ayniqsa uning keyingi asari — «Dehqonlar» (1935) filmi bilan soliştirilganda yaqqol közga taşlanadi.