Courier

Ssenariy muallifi: Aleksandr Borodyanskiy

Boş rejissyor: Karen Şahnazarov

Boş operator: Nikolay Nemolyayev

Boş rassom: Konstantin Forostenko

Kompozitor: Eduard Artemyev

Tovuş operatori: Vitaliy Şmelkin

«Dobryaklar» (1979) filmi muvaffaqiyatsiz çiqqanidan va boşqa filmni («Znaxar», Aleksandr Borinning qissasi asosida) suratga olişga ruxsat berilmaganidan söng Şahnazarov yoşlar haqida qissa yozişga qaror qildi, uning asosiga öziga yaqin voqealarni qöydi. 1982-yilda rejissyor qissani «Yunost» jurnaliga berdi, u aprel sonida çop etildi va öquvçilar orasida muvaffaqiyat qozondi. Ammo muallif «Kuryer»ni ekranlaştiriş niyatida emas edi. Qissani filmga aylantirişni Şahnazarovning dösti, yoş rejissyor Andrey Eşpay sinab körmoqçi böldi. U öşa paytda özining birinçi filmi uçun material izlayotgan edi. Şahnazarov qarşi emas edi, ammo ssenariyni uning dösti Aleksandr Borodyanskiy yozişini söradi. Tayyor ssenariyni qölga kiritgan Eşpay 1985-yil yanvarda M. Gorkiy nomidagi kinostudiyaga ariza topşirdi, ammo studiya muharrirlari ğoyaviy sabablarga köra arizani qabul qilişmadi, çunki studiya bolalar va ösmirlar filmlari uçun möljallangan edi.

1985-yil aprelda SSSR KPSS MQ boş kotibi Mixail Gorbaçev «Perestroyka»ning boşlanişini eʼlon qildi. Şundan söng keça antisovet hisoblangan ssenariylarning boş qahramonlari zamon ruhiga mos keldi. Vaziyatni baholagan Borodyanskiy Şahnazarovga özining «Kuryer»ini ekranlaştirişni taklif qildi. 1986-yilda «Kuryer» ssenariy muallifi Borodyanskiy bilan birga jiddiy qayta işlandi va rejissyorning hayratiga, KPSS partiya qömitasining keskin tanqidiga qaramay, «Mosfilm»da tasdiqlandi. Qissadagi syujet ham özgardi: qahramon zamonaviyroq böldi, ota-bolalar mojarosi esa keskinlaşdi. Qissa va film örtasidagi farq yakunlarida ham sezilib turadi: qissa Ivanning vaqt va qarilik haqidagi falsafiy mulohazasi bilan tugaydi, film esa Ivan bilan Afğonistondan qaytgan askarning uçraşuvi bilan yakunlanadi.

Taniş aktyorlar bilan birga Şahnazarov ilgari hamkorlik qilmagan aktyorlarni ham kinoga taklif qildi. Boş qahramonning onasi rolini Inna Çurikova kötardi, professor Kuznetsov rolga esa Oleg Tabakov taklif qilindi. U javobni uzoq keçiktirdi va oxir-oqibat Oleg Basilaşvili bilan almaştirildi. Katya rolini Anastasiya Nemolyayeva tasodifan oldi: Şahnazarov kinooperator Nikolay Nemolyayevdan kastingda Ivan rolini tanlaş uçun kelgan aktyorlarga yordam beriş maqsadida qizini çaqirişni söradi. Katya rolini Irina Apeksimova, Marina Zudina, Alyona Xmelnitskaya, Olga Şukşina, Olga Kabo, Yuliya Menşova, Alika Smexova, Oksana Fandera va Lidiya Vejeleva ham ijro etişi mumkin edi.

Boş qahramon Ivan rolini önlab daʼvogarlar sinovdan ötdi, ular orasida Dmitriy Xaratʼyan, Dmitriy Pevtsov, Igor Vernik, Filipp Yankovskiy, Dmitriy Iosifov va Yuniy Davydov ham bor edi. Fyodor Dunayevskiy filmga tasodifan tuşdi. Uning sinfdoşi Anastasiya Nemolyayeva, Katya rolini ijro etgan qiz, bir neçta sinfdoşlarining suratlarini «Mosfilm»ning aktyorlik bölimiga sinovga olib bordi. Fyodorni sinovga çaqirişdi, söngra unga rol taklif qilişdi. Sinovga Dunayevskiy bobosining paltosini kiyib keldi, ostida esa oq şifoxona xalati bor edi, çunki öşa paytda öspirin tez yordamda sanitar bölib işlardi va tungi smenadan kelgan edi. Uçraşuvda Dunayevskiy özini jasorat bilan tutdi, rejissyorga qöpollik qildi va ssenariydagi barça dialoglarni tanqid qildi. Şu tariqa u eʼtiborni tortdi. Unga filmda özini özi ijro etiş topşirildi. «Trud» gazetasiga bergan intervyusida (1989-yil 8-noyabr) Şahnazarov kinostudiya xodimlari Dunayevskiyni rolga tasdiqlaşni qatʼiyan istamaganini aytdi, çunki u ötkir tilli va bezovta edi, hatto şu sababli tibbiyot texnikumidan çetlatilgan edi. Ammo tez orada hamma uçun rol ijroçisining tanlovi töğri ekani maʼlum böldi. Dunayevskiy öz qahramoniga öxşar edi: uning ota-onasi u örta maktabda öqib yurgan paytda ajraşgan, janjallari uçun militsiyada hisobda turgan, institutga kirişdan voz keçib, hovlida hovliçi bölib işlagan. Dunayevskiyning sözlariga köra, uning uçun Ivan — J. D. Selindjerning «Javdiraş bağrida» (1951) romanidagi Xolden Kolfild. U bu obrazni özi işlab çiqib, filmda ijro etgan. Kadrda Ivan aytadigan barça matnni aktyor özi öylab topgan, çunki ssenariy matni «ketmagan» va barça iboralar unga «tabiiy emasdek» tuyulgan. Film davomida Ivanning yuzi heç qanday hissiyotni ifodalamaydi, bu rejissyorning niyati bölgan, barça hissiyotlarni esa Dunayevskiy ovozlaştiriş paytida qöşgan.

Film «Şostka» kimyo işlab çiqariş birlaşmasi «Svema»ning plyonkasiga olingan. Suratga oliş «Perestroyka» davrida bölgani uçun, suratga oliş guruhi rekvizit tanlaşda qiyinçiliklarga duç keldi — boş qahramon Katya Kuznetsova uçun moda va nafis kiyimlar topiş qiyin böldi. Şu sababli aktrisa Nemolyayeva özining kiyimlari va Şahnazarovning xotini Alyona Setunskayaning kiyimlaridan foydalangan. Çurikova va Dunayevskiy gitara çalib birga qöşiq aytadigan epizod töliq improvizatsiya edi. Suratga oliş paytida Dunayevskiy ish vaqtidan böş paytlarida tez-tez gitara çalardi, buning uçun uni koyişardi, lekin oxir-oqibat muvaffaqiyatli sahna suratga olindi. Vladimir Menşov iştirokidagi, u öğli haqida, banka bilan sut içadigan dzyudoçi bolasi haqida gapiradigan epizod haqiqiy hayotdan olingan. Bu hikoyani Şahnazarovga uning döstlaridan biri aytib bergan, u uni ham qissaga, ham ssenariyga kiritişga qaror qilgan.

Filmda «Perestroyka» davridagi SSSRning birinçi breyk-dans tölqini iştirokçilari suratga tuşgan. Qumli karerdagi sahnada Denis Dubrovin («Den») va Andrey Matsieviç («Tsatsa») «robot» uslubida breyk-dans ijro etgan. Yonida turgan magnitofondan B.T. & The City Slickers guruhining «Rockit» (1984) treki yangradi (Herbie Hancock 1983-yildagi «Rockit» kompozitsiyasining kaver versiyasi). Diskoteka sahnasi öşa paytda moda bölgan joyda — Olimpiya qişloğidagi «U fontana» («Moloko» deb ham atalgan) yoşlar kafe-klubida suratga olingan, bu yerda breyk-dans raqqosalari tez-tez töplanardi. Bu sahnada «Pravda» naşriyoti Madaniyat uyi studiyasining raqqosalari suratga tuşdi, ularni maşhur sirk rejissyori Valentin Gneuşev boşqargan: Dmitriy Babadjanov («Tsunya»), Denis Dubrovin («Den»), Şamil Kurbanov, Irina Belyakova, Aleksandr Rubin, Aleksandr Posvyanskiy, Fyodor Dyatlov («Dyadya Fyodor», Vladimir Ratskeviç boşqargan «Vektor» guruhidan), Andrey Matsieviç («Tsatsa»), Boris Baxmatov («Baxmat»), Yelena Bodrenkova, Karim Xolfa. Diskoteka boşlovçisi rolini klubning ştatdagi disk-jokeyi Mixail Kaplan ijro etgan. Bu sahna uçun statistlar topiş maqsadida Şahnazarov militsiyaga murojaat qildi va u yerda noqulay ösmirlar orasidan mahalliy hovli guruhining sardori bölib çiqqan yigitni payqadi. Uning ismi Vladimir Smirnov edi, rejissyor uni Ivanning dösti Nikolay Bazin rolida tasdiqladi. Yana bir maşhur breyker Oleg Smolin «Merkuriy» jamoasidan filmda raqqos sifatida emas, balki jang sanʼati haqidagi filmni videomagnitofonda körayotgan ösmirlar orasidagi karateist Igor rolida iştirok etdi. Filmning yakuniy sahnasi Dovjenko köçasidagi uy hovlisida oçiq havoda suratga olindi, unda yana «Pravda» naşriyoti Madaniyat uyi studiyasining breyk-dans raqqosalari iştirok etdi. Ular orasida Boris Baxmatov («Baxmat»), Karim Xolfa, Andrey Matsieviç («Tsatsa»), «Jonni», Dmitriy Babadjanov («Tsunya»), Valeriy Kazakov («Kazak», «Soyuz» triosidan), «Brejnev» laqabli bola, Aleksey Oxotin («Çelentano»), Şamil Kurbanov, Irina Belyakova, Yelena Bodrenkova, Artyom Terentyev, Oleg Sorokin («Soyuz» triosidan), Aleksandr Korovnikov bor edi. Raqs uçun musiqa sifatida B.T. & The City Slickers guruhining «Rockit» (1984) treki tanlandi. Maşhur radioboşlovçi Aleksandr Nujdin ham bu sahnada suratga tuşdi, ammo u bilan bölgan epizod kesib taşlandi, çunki öşa paytda u avtoslesar mutaxassisligi böyiça UPKda amaliyotda edi va suratga oliş kunlarining hammasiga kela olmasdi, uning sözlariga köra, bunday kunlar tört kun bölgan.

Bir neça olib taşlangan sahnalar ham bor edi. Yakuniy sahnada film qahramoni Ivan Mirошников breyk-dans raqqoslari bilan qöşilib, bir neça harakatni takrorlaşga urinadi, ammo bu sahna montaj paytida kesib taşlandi. Şuningdek, Mirошников tuşida jurnalistlar qurşovida Nobel mukofotini olayotgan sahna va onasi Ivanga psixolog olib keladigan sahna — uni aktyor Pyotr Şçerbakov (“Biz jazdanmiz” filmidagi saksofonçi) ijro etgan — olib taşlandi. Şahnazarovning fikriça, film hanuzgaça yoşlar orasida maşhur, çunki uning mavzusi eskirmagan: «bu dunyoga kirib kelayotgan va u bilan muqarrar ziddiyatda bölgan yigit haqidagi hikoya», u dunyoda «öz örnini topişi» uçun.

Ivanning ota-onasi ajraşişi böyiça sudda körilgan joy — 7-Rostov köçasi, Leninskiy tuman sudi, hozirgi Moskva şahrining Xamovniçeskiy suди [1]

Ivanning Nikolay Bazin bilan skeytbordda uçişi — Vorobyovy tepaliklaridagi kuzatuv maydoni.

Katya ota-onasi bilan yaşagan uy — «Rossiya» suğurta jamiyatining binolar majmuasi.

Ivan özini tuzem sifatida tasavvur qilgan qumli karer — Lyuberetskiy tumanidagi karer.

Yoşlar kafesi — Olimpiya qişloğidagi «U fontana» kafesi.

Breyk-dans ijro etadigan yoşlar maydonçasi — Dovjenko köçasi, 1118-sonli maktab yonida. Orqa fonda maşhur dumaloq uy (Dovjenko köçasi, 6) körinadi.

Metro bekati, unda Ivan vagonda Bazin bilan uçraşadi — Koltsevaya liniyasidagi «Park kulturi» bekati, poyezd jönagandan keyin «Oktyabrskaya» tomon yöl oladi.

Filmning oldindan namoyişi Sverdlovskda 1987-yil 18-fevralda «Kosmos» kinoteatrida boşlandi. Namoyişdan söng Sverdlovsk «Na smenu!» gazetasining kinotanqidçisi Roman Paleviç bu filmda yoş zamondoşlarning skeptitsizmi va ironiyasi ularga kattalardan niqob, parda bölib xizmat qilişini qayd etdi. Iyun oyida Paleviç qöşimça qilib, Ivan Mirошников atrofidagi kattalar kabi, yaʼni befoyda va maʼnaviyatsiz yaşaşni istamaydi va öz yölini izlaydi, deb yozdi.

1987-yil 7-aprelda «Sovetskaya Rossiya» gazetasida tanqidçi Elga Lyndina taʼkidladi: zamonaviy erkinlik va jasur muloqotmandlikka qaramay, Ivan Mirошников yolğiz, qisman otaning oilani tark etganidan, xuddi öğliga eng kerak bölgan paytda ketganidan.

1987-yil 28-aprelda Pervouralskdagi «Pod znamenem Lenina» gazetasida film murakkab savollar qöyişi va xulosalar çiqarişga şoşilmaslik kerakligi qayd etildi.

1987-yilda «Sovetskiy ekran» jurnalining aprel sonida kinotanqidçi Sergey Şumakov boş qahramonni «breyk-dans davrining Baster Kiton‘i: kulgili va ğoyat aççiq» deb atadi, hayotning özini esa breyk-dansga qiyosladi, unda biz köpinça sezmagan holda «raqs tuşamiz».

1987-yilda «Yangi filmlar» jurnalining may sonida «Kuryer» filmi haqidagi anonsi çop etildi, unga köra, bu lirik komediyaning qahramoni 17 yoşli maktab bitiruvçisi bölib, uning ironiyasi va skeptitsizmi tufayli kattalar bilan murakkab munosabatlari bor.

1987-yil 12-mayda yozuvçi Grigoriy Simanoviç «Veçernyaya Moskva» gazetasida xulosa qildi: «Kuryer» mualliflari kundalik muhitni qayta yaratib, bizning yoş zamondoşlarimizga nazar taşlaşni va ularni tuşunişga urinişni taklif etdilar.

1987-yilda «Sputnik kinozritelya» jurnalining iyun sonida kinotanqidçi Yuriy Bogomolov xulosa qildi: film göyo komediya, lekin oxir-oqibat ança dramatik çiqqan, çunki yigit-qizlar yoşliklarini boy berişgan va «keyinçalik eslaşga heç narsasi» qolmagan.

1987-yilda «Sovetskiy film» jurnalining iyul sonida kinotanqidçi Lyudmila Donets qayd etdi: butun filmni «kattalar dunyosiga nisbatan oçiq bolalarça masxara» sindirib ötadi. Qahramon örnaşgan kattalar dunyosini soxtalik va undagi ğoya va tamoyillarning haqiqiyligi nuqtayi nazaridan sinovdan ötkazadi va bu bilan komik vaziyatlar yaratadi.

1987-yilda «Sovetskiy ekran» jurnalining sentabr sonida kinojurnalist Natalya Lukinix qayd etdiki, bu safar Şahnazarov «musiqali komediya» janridan çetga çiqqan, bu janrda u Aleksandr Borodyanskiy ssenariylari asosida oldingi ikki filmini — «Biz jazdanmiz» va «Gagradagi qişki keç»ni suratga olgan edi. Lukinixning fikriça, «Kuryer» mualliflari faqat yoşlarga emas, balki öz kattalar avlodiga ham murojaat qiladi, bu avlod özining hayotiy namunasi bilan yoşlarga befarqlik, bekorçi gapiriş va isteʼmolçilikni örgatgan.

1987-yilda «Iskusstvo kino» jurnalining iyun sonida kinotanqidçi Vyaçeslav Şmyrov qayd etdiki, filmda Ivanning mustaqilligiga hurmat qilişga majbur qiladigan lahzalar bor, masalan, qiz Katya uning bemaʼniliklari ortida kattalarning ikkiyuzlamaçiligiga qarşi turişini payqagan. Kattalar anʼanaviy ravişda bir qadriyatlarni tarğib qilişadi, lekin özlari boşqaça yaşaşadi.

2014-yilda «Radiola» radiodasturining muallifi va boşlovçisi Sergey Syçov qayd etdiki, film öz davrida «katta şuhrat qozongan va butun mamlakat yoşlariga breyk-dansni taniştirgan».

2016-yilda «Afişa Daily» internet naşri filmning 30 yilligi munosabati bilan Fyodor Dunayevskiy bilan intervyu oldi va uning qahramonini «80-yillar oxirining öziga xos „Akasi“» deb atadi.

2017-yilda ingliz internet naşri The Calvert Journal jurnalisti Mixail Agafonov sovet bi-boylari haqidagi maqolasida «Kuryer» filmini eslatib ötdi, undagi bir neça breyk-dans sahnasi tomoşabinlar uçun bepul raqs böyiça ustaxona vazifasini ötagan.

2021-yilda «Pravila jizni» internet jurnalining muharriri, kinotanqidçi Kirill Goryaçok filmni «kultli» deb atadi.

1987-yil 10-mayda film Tbilisidagi XX Butunittifoq kinofestivalida bolalar hakamlar hayʼatining mukofotini va Gruziya LKSM MQ mukofotini qölga kiritdi. Mukofot «Şaxs şakllanişining murakkab mavzusini qiziqarli va zukko tarzda yoritgani uçun» berildi.

1987-yil 17-iyulda film Moskva xalqaro kinofestivalida töliq metrajli badiiy filmlar tanlovida «Hayʼatning maxsus mukofoti»ni qölga kiritdi. Majlisda hayʼat raisi Robert De Niro Fyodor Dunayevskiyga «Eng yaxşi erkak rolini ijro etgani uçun» mukofotini berişni xohlagan, ammo Georgiy Daneliya bu qarorga veto qöygan va natijada film faqat «Hayʼatning maxsus mukofoti»ni olgan.

1988-yil mayda «Sovetskiy ekran» jurnali öquvçilari filmni «1987-yilning eng yaxşi filmi» deb tanladi, aktyor Fyodor Dunayevskiy esa «Yilning eng yaxşi aktyori» nominatsiyasida törtinçi örinni egalladi.

«Sovetskiy ekran» jurnalining maʼlumotlariga köra, «Kuryer» 1987-yilning ikkinçi çoragida çiqarilgan sovet töliq metrajli filmlari orasida kassa böyiça yetakçi böldi: 12 oylik prokat davomida filmni 34 million tomoşabin kördi.

1988-yil 17-dekabrda film filmning eng yaxşi musiqasi uçun «Nika» mukofotiga nomzod qilib körsatildi (kompozitor Eduard Artemyev).

1988-yil 20-dekabrda film Vasilyev aka-ukalar nomidagi RSFSR Davlat mukofoti bilan taqdirlandi.

2003-yilga kelib film «Krupniy plan» birlaşmasi tomonidan Lizard Cinema Trade bilan birgalikda restavratsiya qilingan versiyada DVDda çiqarildi. Filmz.ru naşrining bahosiga köra, reliz remastering qilingan tasvir va ikkita tovuş yölini — asl mono va Dolby Digital 5.1 ni öz içiga olgan.

«Mosfilm» kinokontsernining rasmiy sahifasida filmning restavratsiya yili sifatida 2017 körsatilgan. «Mosfilm» tomonidan bajarilgan raqamli restavratsiyadan söng film 2020-yilda «Iskusstvo kino» jurnalining kömagida qayta prokatga çiqarildi.

«Ota uy» — Lev Leşçenko

«Uy yonidagi maysa» — «Zemlyane» guruhi («Krepçe derjis, synok» albomidan, © 1983)

«Muz ustidagi yuriş» — «Maşina vremeni» guruhi («Reki i mosty» albomidan)

«Shannonʼs Eyes» — Giorgio Moroder & Pol Engemann («Innovisions» albomidan)

«212-85-06» — «Akvarium» guruhi («Deti Dekabrya» albomidan)

«Bulbul» — Alyabyev musiqasi va Delvig sözlariga romans

«Always Somewhere» — «Scorpions» guruhi («Lovedrive» albomidan)

«Kuryer» — Eduard Artemyev (kompozitsiya Yamaha DX7 FM-sintezatorida yozilgan)

«Rockit» — B.T. & The City Slickers (Herbie Hancockning klassik treki işlovi). Filmning boşida qumli karer qirğoğida breyk-dans ijro etilayotganda va filmning oxirida hovlida yangraydi. Treking bu versiyasi amerikalik K-tel International firmasi tomonidan «Electric Breakdance» (1984) töplamida, Yevropada esa umumiy «Breakdance» (1984) nomli töplamlarda çiqarilgan. Öşa 1984-yilda golland MCR va Flash firmalari «The New York Street Breakdancers» seriyasidan bu trek bilan ikkita kompilyatsiya çiqardi: «Electric Boogie» va «Breakdance Hits».

«Gulxan» — «Maşina vremeni» (boş qahramon uni gitarada çalib, söngra onasi bilan «Zemlyane» guruhining «Uy yonidagi maysa» qöşiğini duet tarzda kuylaydi)

«Say Youʼll Never» — Lian Ross

«Fortepiano va orkestr uçun 1-kontsert, re minor», 1-qism — Iogannes Brams (Ivan körayotgan telekörsatuvning fon ovozi)

«Adagio sostenuto» — L. van Betxoven, do-diyez minor 14-fortepiano sonatasi, op. 27, № 2 («Oy sonatasi»)

«Somebody» — Bobbi Orlando

Titrlar — Eduard Artemyev

Izohlar