Dangerous Tour

Tarixiy-inqilobiy vodevil.

Ssenariy asosiga Aleksandra Mixaylovna Kollontay özining kundaliklarida bayon qilgan haqiqiy voqealar qöyilgan:

Ssenariyni Mixail Melkumov Aleksandra Kollontayning u va Maksim Litvinov 1909 yildan 1915 yilgaça qurolni Rossiya podşohligiga olib kirgani haqidagi xotiralari asosida yozgan. Şu xotiralarga tayanib, Melkumov quyidagiça qiziqarli hikoya yaratdi: inqilobgaça bölgan Odessada guyoki fransuz vikonti kabare oçadi. Bu kabare bolşeviklar tomonidan moliyalaştiriladi, ular esa bunday ahamiyatsiz madaniy muassasadan hokimiyatni ağdarişga qaratilgan jiddiy maqsadlarda ustalik bilan foydalanadi va jandarmlar boşliği I. T. Bobruyskiy-Dumbadzeni ham şunday epçillik bilan aldaydi.

G. Yungvald-Xilkeviçning intervyusidan:

Surat Kollontayning xotiralari asosida olingan. U Litvinov bilan asr boşida Rossiyaga qurol olib kirgan. Bizda bu sahnalarning hammasi olib taşlandi: hokimiyat tarixni xohlaganiça özgartirdi. Menga aytişdi: bolşeviklar çet eldan faqat varaqalar olib kelişi kerak, yaʼni mafkuraviy inqilobga tayyorgarlik körişi kerak. «Qarang, — deyman men, — Kollontayning özi yozadi, qurol 1905 yildan 1911 yilgaça Rossiyaga qandaydir teatr mişurasi niqobida olib kirilgan». Menga qatʼiy javob berişdi: «Bu eski ahmoq nima yozişi mumkin edi?»

Filmning syujetiga köra, voqea 1910 yilda Odessada röy beradi. RSDPning çet eldagi byurosi topşiriği bilan şaharga fransuz örmon sanoatçisi niqobida taniqli bolşevik-yaşirin faol Andrey Maksimoviç (prototipi Maksim Maksimoviç Litvinov) keladi. U Odessa porti orqali Rossiyaga noqonuniy adabiyot olib kirişni taşkil etişi kerak edi. Topşiriq muvaffaqiyatli bajariladi. Odessada varyete teatri taşkil etiladi, u şuhrat qozonib, Rossiya böylab gastrollarga çiqadi va Fransiyadan «teatr rekvizitlarini» oladi…

Odessadagi jandarmlar boşliği Ivan Tariyeloviç Bobruyskiy-Dumbadze raqqosa Sofiga (dastlab bu rol Margarita Terexovaga vaʼda qilingan edi) oşiq bölib qoladi. Şu bilan birga u noqonuniy adabiyot tarqatiş kanalini qidiradi va boşqalar qatori varyete artistlaridan ham şubhalanadi. Voqealar boş jandarmni varyete sahnasi ortiga olib keladi, u yerda duşman qahramonlar örtasida ölim bilan yakunlanadigan kuraş bölib ötadi.

Kuplet ijroçisi Nikolya Bengalskiy roli (şuningdek, kupletlar va romanslar) Vladimir Visotskiy tomonidan öziga xos yorqinlik bilan ijro etilgan. Gosteleradio mansabdorlari uni boş rolga tasdiqlaşni uzoq vaqt istamadi. Ammo rejissyor qatʼiy turib oldi: rol dastlab Visotskiy uçun yozilgan edi. Bu rolga taklif qilingan barça aktyorlar esa Visotskiy foydasiga töğridan-töğri voz keçişga jurʼat etolmay, sinovda ataylab xato qilişgan. G. Yungvald-Xilkeviçning intervyusidan:

«Xavfli gastrollar»da Volodya ijro etgan rol uçun yana Yura Kamorniy, Slava Şaleviç va Roma Gromadskiy sinovdan ötgan edi. Ammo ular men faqat Visotskiyni kadrda körişni xohlayotganimni bilar edi va şu sababli menga har tomonlama yordam berişdi. Ha, menga röyxat berişdi, kimlarni sinab köriş kerakligini aytişdi va Visotskiy suratga tuşmaydi, deb eʼlon qilişdi. Lekin men tirjayib turib oldim. Men Volodyani sevardim. Surat uning uçun olindi». Natijada rejissyor ğalaba qozondi va Visotskiyni rolga tasdiqlaşga qaror qilindi.

Film rasmiy tanqidçilar tomonidan keskin duşmanlik bilan kutib olindi: partiya nomenklaturasi vakillarining ongida «inqilobning muqaddas ishi» kankan va estrada kupletlari bilan birlaşmas edi. «Mana, Georgiy Yungvald-Xilkeviç Oktyabr inqilobini şunday tasavvur qilar ekan», — deb «Sanʼat kino» jurnali sahifalarida Dzigan ğazablandi.

Şunga qaramay, filmni 36,9 million tomoşabin kördi.

Litsenziyalangan DVDʼda filmni «CP Digital» firmasi çiqardi.