Film krupnyi planlar (kinoportretlar) bilan boşlanadi: imperatorlar Nikolay I va Aleksandr II, şuningdek, Sevastopol mudofaasining rahbarlari va qahramonlari tasvirlanadi.
Sevastopoldagi harbiy-dengiz kengaşi. Garnizon va Qora dengiz flotining qömondonligi, jumladan Naximov va Kornilov, şahar mudofaasi strategiyasini muhokama qiladi va duşman flotiga Şimoliy körfaz farvateriga kirişni tösiş uçun kemalarni çöktiriş haqida oğir qaror qabul qiladi.
Bizning flotimizning çökişi. Sevastopol reydida "Uç Avliyo" çiziqli kemasini çöktirişga tayyorlaşmoqda. Şahar aholisi sohilga yiğilib, rus flotining eng yaxşi kemalaridan biri bilan xayrlaşadi. Kemaga sohil qurollaridan öq uziladi.
Ayollar batareya qurmoqda. Şahar aholisi, askarlar va dengizçilar istehkomlar qurmoqda.
1854-yil 5-oktabrdagi Sevastopolga birinçi hujum. Duşman piyodalari istehkomlarga hujum qiladi. Rus qöşinlari qarşi hujumga ötadi, söngra yana pozitsiyalariga çekinadi. Sanitarlar jang maydonida qolgan halok bölgan va yaralangan askarlarni olib çiqadi.
Admiral Kornilov Malaxov qörğonida. Askarlar duşmanga miltiqdan öq uzadi. Brustverga admiral Kornilov çiqadi va duşman pozitsiyalariga durbin orqali qaraydi. Tösatdan admiral yiqiladi, u yaralangan. Kornilovni brustverdan lazaretga olib ketişadi, u yerda u tez orada vafot etadi.
1855-yil 11-martga ötar keçasi Kamçatka lyunetida. Duşman bilan miltiqdan öq almaşinuvi, pozitsiyalarda sanitarlar ishi, qöşinlarning harakati.
Inkerman jangi orqasida. Dengizçi Koşka öq çiziğidan ötib, frantsuzlar masxara qilgan rus askarining jasadini olib ketadi.
Törtinçi bastionda. Artilleristlar va öqçilar Törtinçi bastionni himoya qiladi. Navbatdagi hujumdan söng bastionni turklar egallaydi. Hurmat belgisi sifatida duşman bastionda tirik qolgan himoyaçilarga qurollari bilan çiqib ketişga ruxsat beradi.
Bolalar töplarni yiğadi. Sevastopol bolalari şahar tomon duşman artilleriyasi otgan töplarni batareyaga olib kelişadi.
Admiral Naximovning faoliyati. Naximov Törtinçi bastionda mudofaaga rahbarlik qiladi.
Hayot va ölim orasida. Janglar orasida askarlar bastionda Sevastopol qizlari bilan "Barynʼya" raqsini tuşişadi. Yaqin orada dala ibodatxonasi yonida dafn marosimiga tayyorlangan halok bölganlar yotibdi. Bir ayol ulardan birida öz eriga taniş keladi.
1855-yil 28-iyundagi Sevastopolga hujum. Şahar istehkomlarining himoyaçilari duşman piyodalarining hujumini qaytaradi.
Admiral Naximovning ölimi. Naximov bastiondagi töp yonida oğir yaralanadi.
Boğlaş punktida. Rahm-şafqat opalari yaralanganlarga yordam beradi. Pirogov oğir bemorlarni operatsiya qiladi. Sanitarlar yangi-yangi yaralanganlarni olib kelişadi.
Ittifoqçi qöşinlar boş qömondonlarining kengaşi. Ingliz, frantsuz va turk boş qömondonlari Sevastopolga navbatdagi hujumni muhokama qilişadi.
1855-yil 6-iyuldagi hujum. Birlaşgan duşman qöşinlari şiddatli hujum bilan batareyani egallaydi. General Xrulyov yordam sörab otda çopadi va istehkomlar qurilişidan qaytayotgan yomon qurollangan rotaga duç kelib, "Xayrixohlarim! Sangiga! Ortimdan!" degan çaqiriq bilan uni qöl jangiga kötaradi va duşmanni orqaga taşlaydi.
Kapitan Ostrovskiyning ölimi. Muskyotyorlar rotasining komandiri ştabs-kapitan Ostrovskiy porox solingan boçkani portlatiş bilan tahdid qilib, hayotini qurbon qilgan holda duşmanni uşlab turadi.
1855-yil 27-avgustda Şimoliy tomonga çekiniş. Qöşinlar va aholi artilleriya öqlari bilan vayron qilingan şaharni tark etadi va körfaz orqali Şimoliy tomonga ötadi. Askar Sevastopol bilan xayrlaşadi va bu yerga qaytişga qasamyod qiladi.
Frantsuz faxriylari. Hujjatli syomka: Malaxov qörğonidagi Krim uruşining frantsuz iştirokçilari.
Ingliz faxriylari. Hujjatli syomka: Malaxov qörğonidagi Krim uruşining ingliz iştirokçilari.
Rus faxriylari. Hujjatli syomka: bastiondagi töplar yonidagi Krim uruşining rus faxriylari. Sobiq oddiy askarlar, unter-ofitserlar va rahm-şafqat opalari navbat bilan kameraga yaqinlaşadi, medallarini yaltiratib turadi — avval ayollar, söngra erkaklar, fuvaykalarini yeçib. Öng tomondagi oq römol öragan ayol uzoq vaqt davomida maşhur rahm-şafqat opasi Sevastopollik Daşa deb xato hisoblangan.
Kadrda — Ekaterina köçasidagi Sevastopol mudofaasi harbiy muzeyining fasadi. Granit haykallar, "1 bastion", "2 bastion" yozuvli, "4 bastion", "Yazonovskiy redut" degan yodgorlik stellalari, Sevastopolning maşhur yodgorliklari — çöktirilgan kemalarga, Totlebenga, Naximovga, Kornilovga bağişlangan obidalar.
1Rollarda
Andrey Gromov, Ivan Mozzhukhin, Arseny Bibikov
Aleksandr KhanzhonkovrejissyorVGVasily GoncharovrejissyorAGAndrey GromovaktyorIMIvan MozzhukhinaktyorABArseny BibikovaktyorVGVasily Goncharovssenariy muallifiGKGrigory Kazachenkokompozitor2Rollarda
Andrey Gromov — Naximov,…
Andrey Gromov — Naximov, admiral
Ivan Mozjuxin — Kornilov, admiral
Arseniy Bibikov — Totleben, graf
3Epizodlarda
Boris…
Boris Borisov
Pavel Biryukov
Boris Gorin-Goryainov
Olga Petrova-Zvantseva — markitantka
Nikolay Semyonov — dengizçi Koşka
Valentina Arentsvari — imperatritsa Yevgeniya
4Titrlarda yöq
Aleksandra…
Aleksandra Gonçarova
Vladimir Maksimov
5Syomka guruhi
Ssenariy muallif va…
Ssenariy muallif va rejissyorlar:
Vasiliy Gonçarov
Aleksandr Xanjonkov
Operatorlar:
Lui Forestye
Aleksandr Rillo
Rassom: V. Fester
Bastakor: Georgiy Kazaçenko
Maslahatçi: M. Lyaxov (polkovnik)
6Işlab çiqariş
Xanjonkovning xotiralariga köra, filmning ğoyasini Vasiliy Gonçarov taklif qilgan, u bilan Xanjonkovning…
Xanjonkovning xotiralariga köra, filmning ğoyasini Vasiliy Gonçarov taklif qilgan, u bilan Xanjonkovning munosabatlari murakkab bölgan. Gonçarov, u allaqaçon Xanjonkovning savdo uyida işlamasdi, Sevastopol mudofaasi haqida öta qimmat va misli körilmagan darajada uzun film suratga olişni taklif qildi. Jang maydonlarida ommaviy syomkalarni taşkil qiliş uçun Oliy homiylik talab qilinardi. Xanjonkov bunga erişiş mumkin emasligiga işonib, şart qöydi: Gonçarov özi Peterburgga borib, imperator kantselyariyasiga iltimos qilişi kerak; agar safar muvaffaqiyatsiz bölsa, Gonçarov Xanjonkovga boşqa heç qanday taklif bilan murojaat qilmasligi kerak edi. Xanjonkov Gonçarovga rasmiy kostyum va safar uçun pul qarz berdi, çunki şunday arzon narx evaziga özini bezovta qiluvçi rejissyor bilan keyingi muloqotdan xalos bölişni öylagan edi. Biroq safar kutilmaganda töliq muvaffaqiyat bilan yakunlandi — Gonçarov nafaqat Oliy homiylikka erişdi, balki filmning qisman xazinadan moliyalaştirilişiga ham muvaffaq böldi.
Nikolay II farmoni bilan filmni işlaşga tarixçilar va harbiy maslahatçilardan iborat katta guruh jalb qilindi; ular Sevastopol mudofaasining haqiqiy şaroitlarini iloji boriça aniq qayta yaratişga harakat qilişdi.
Bu filmda jang sahnalari dunyoda birinçi marta bir vaqtning özida ikkita apparat bilan, panoramalaş va rakurslarni almaştiriş bilan suratga olindi.
Syomkalarda Rus armiyasining muntazam qismlari va 1854—1855-yillardagi Sevastopol mudofaasi faxriylari iştirok etdi.
Kartina suvda tabiiy syomkalar uçun pionerlik qildi: haqiqiy yelkanli kemalarni topiş imkonsiz edi, mualliflar muhim bir lahzani aks ettiriş uçun faqat bitta kemani "çöktiriş"ga qaror qilişdi. Imperator flotining suv osti kemasiga kemaning bortini, maçtalari va reylari bilan dekoratsiya biriktirildi, va u bu nadstroyka bilan Sevastopol körfazi tubiga çökdi. Xanjonkov esladi: «Bu biz uçun şunçalik qiyin, jamoa uçun esa suv osti kemasida şunçalik xavfli edi, şuning uçun keyingi "kemalarni çöktiriş"ga jurʼat etolmadik».
"Barynʼya" raqsi epizodi postanovka emas edi. Operator ommaviy sahna iştirokçilarining syomkalar orasidagi tanaffusda raqsini suratga oldi. Keyinçalik bu kadrlarni filmga kiritişga qaror qilindi.
Filmning birinçi namoyişi 1911-yil 26-oktabrda Livadiyadagi podşo saroyida bölib ötdi, tomoşabinlar Nikolay II va podşo oilasi aʼzolari böldi.
A. Xanjonkovning xotiralariga köra: «Zalda qarsaklar yangradi va podşo yonimda töxtab, mehnatim uçun minnatdorçilik bildirgani men uçun kutilmagan quvonç böldi».
Podşoning tomoşa qilişidan söng "Sevastopol mudofaasi" kartinasi butun Rossiya böylab muvaffaqiyat bilan namoyiş etildi, uning yaratuvçilari esa mukofotlandi: Xanjonkov "Vatan kinematografiyasi sohasidagi ayniqsa foydali faoliyati uçun" Stanislav II darajali ordeni bilan, V. Gonçarov esa "Iştiyoq uçun" yozuvi bilan oltin medal bilan.
7Prokat
Filmni işlab çiqariş xarajatlari 40 ming rublga yetganligi sababli, bu summani filmning nusxalarini…
Filmni işlab çiqariş xarajatlari 40 ming rublga yetganligi sababli, bu summani filmning nusxalarini prokatçilarga oddiy sotiş orqali qoplaş imkonsiz edi — hatto ommaviy talabga qaramay ham. Xanjonkov Moskva "Pate" bölimi direktori M. Gaşdan maslahat söradi, u zararga könişni maslahat berdi, çunki uning fikriça, «bunday mamlakatda kinoteatrlarning çeklangan tarmoği bilan bunday xarajatlarni albatta qoplab bölmaydi» va filmning prokatini faqat reklama korxonasi sifatida körib çiqiş kerak edi. Xanjonkov buni öziga ravo körmadi, çunki filmni suratga olişga deyarli barça mablağini sarflagan edi. Natijada Xanjonkov vaziyatni nafaqat saqlab qoldi, balki noyob prokat sxemasi qöllab, katta sof foyda ham oldi: u kinoteatr egalariga kartinani muayyan guberniyalar, uezdlar va şaharlarda namoyiş etiş eksklyuziv huquqlarini faqat naqd pul evaziga berdi, ularga istalgan miqdorda pozitiv nusxalarni faqat işlov berilgan plyonka narxida berdi. Muvaffaqiyat ulkan böldi, garçi Moskva va Peterburg kinoprokatçilari uyuşmalarining qarşiligiga qaramay (ular şu bilan poytaxtlardagi kartinani prokat qiliş huquqini viloyat prokatçilariga topşirdi va bundan katta zarar kördi).
«Sevastopol mudofaasi» yirik kinoteatrlarda maxsus musiqiy jör bilan va hatto ovozli «maxsus effektlar» bilan namoyiş etildi — otişma va töp otişlari kulisalar ortida böş öqlar bilan ifodalanardi (baʼzi seanslarni tomoşabinlar talabiga köra xonani porox gazlaridan şamollatiş uçun töxtatişga töğri kelardi).
8Matbuotdagi naşrlar
«Sevastopol mudofaasi» dunyodagi birinçi töliq metrajli badiiy kartinalardan biri bölib (davomiyligi 1 soat…
«Sevastopol mudofaasi» dunyodagi birinçi töliq metrajli badiiy kartinalardan biri bölib (davomiyligi 1 soat 40 daqiqa), rus kinematografiyasining yetukligini va jiddiy vazifalarni hal qiliş imkoniyatini körsatdi.
«Yaqinda kinematograf kartinalarida Sevastopol mudofaasi epizodlarini tasvirlaş uçun Sevastopol muzeyi omboridan foydalanişga ruxsat berildi. Mudofaaning tarixiy joylarini davlat sirini taşkil etmaydigan doirada suratga olişga ruxsat berildi va mahalliy harbiy boşliqlarning roziligi bilan jang sahnalarini tasvirlaş uçun qöşin guruhlaridan foydalanişga ruxsat berildi. Yaqinda şu maqsadda tarixiy kinokartinalar rejissyori V. M. Gonçarov Sevastopolga kelib, 4-bastionni, Jerve batareyasini, Malaxov qörğonini va kinematograf uçun suratga olinadigan boşqa joylarni közdan keçirdi. Jang kartinalarini tasvirlaş uçun bitta piyoda diviziyasi, qalʼa va piyoda artilleriyasidan foydalanişga ruxsat olindi, şu maqsadda Sevastopol artilleriya qalʼalari boşliqlari bir neça ming portlovçi snaryad buyurtma berişdi. Yaqin kunlarda yer ostidagi portlaşlar va minalar uçun muhandis rotasining tayyorgarlik işlari boşlanadi. Flotimizning çökişi lahzalarini kartinalarda suratga oliş uçun tarixiy çöktirilgan kemalarning bortlari örnatiladigan suv osti kemalari tayyorlangan. Frantsuz, ingliz, turk qöşinlarining barça kostyumlari ham olingan. Gazetalarda mudofaaning şarafli iştirokçilaridan hali tirik qolganlarni bu tarixiy kartinada qatnaşişga taklif qiluvçi eʼlonlar çop etilmoqda. Kartinalarga musiqani G. A. Kazaçenko yozmoqda».
«Sevastopolda bir neça kun davomida haqiqiy jang bölib ötdi. Flotimiz aynan öşa joyda, mudofaa paytida bu voqea haqiqatan sodir bölgan joyda çöktirildi. Malaxov qörğoniga hujumlar uyuştirildi va qaytarildi, barça bastionlarda bir neça ming kişi iştirok etgan umumiy jang taşkil etildi va hokazo. Qariyb 3 ming portlovçi snaryad sarflandi, bularning barçasi mudofaa manzarasini aniq aks ettiradigan kinematograf uçun qilindi».
Matn: maqola tarjimasi «Оборона Севастополя (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.