Demobbed

Butun film davomida hikoya Gena Bobkovning ovozi orqali olib boriladi. U 1990-yillarda çaqiruvçilarni qanday tutganliklari haqida gapiradi. Hikoyaçining sözlariga köra, armiya heç kimni eʼtiborsiz qoldirmagan: ahmoqlar, ahmoqi xurmolar, qörqoqlar, ajoyib odamlar, sektantlar, soxta kasallar va nogironlar — ularning barçasi bilan harbiy komissar til topgan va şu bilan birga qasamyod, burç va inson haqida örinli donişmandona gaplarni aytgan (bu örinda «inson» deganda harbiy odam — yelkapoşali va kokardali odam nazarda tutilgan).

Asbobsoz slesar Anatoliy Pestemeev zavodida yonğin çiqardi, uning katta hamkasbi esa jinoiy javobgarlikdan qoçiş uçun unga armiyaga ketişni maslahat beradi. Işqiboz talaba Vladislav Kaşirskiy yoş öqituvçini ayblagan, lekin maʼlum bölişiça, u dekanning xotini bölib, auditoriyada jinsiy aloqada bölişganida dekan ularni ustidan çiqqan; natijada talaba armiyaga ketadi, yoş xotin esa onasining oldiga qaytadi. Gena Bobkovning özi esa kazinoda qarzga olingan katta pulni yutqazgaç, qarzdorlaridan — Uluğbek va Maxsud Aliyev akalaridan (ular Kavkaz millatiga mansub bölib, restoran biznesi bilan şuğullanadi) armiyaga yaşirinişga qaror qiladi.

Bu uçtasidan farqli ölaroq, prologda körsatilgan boşqa çaqiruvçilar armiyani öz muammolaridan vaqtinça panoh joy deb emas, balki undan turli yöllar bilan qoçiş uçun işlatişgan: biri qora bozordan galoperidol sotib oldi, armiya örniga ruhiy kasalxonaga tuşiş uçun, lekin dori içgandan keyin, aksinça, armiyaga boriş istagi juda kuçaydi va yigit özining gallyutsinatsiyasi — «Döst qidirayotgan Çeburaşka» nomli xayoliy dösti bilan birga ruhiy kasalxona örniga keçasi harbiy komissariatga borib, darvozalarni sindirmoqçi böldi (bu rejissyor otasi, multiplikator Roman Kaçanov-katta faoliyatiga işora). Boşqasi siydik tutolmaslik kasalini soxtalaştirmoqçi böldi, lekin harbiy komissar şaxsiy misol bilan körsatdiki, hozirgi paytda bu unçalik ham katta muammo emas. Yana bir guruh krişnaitlar yoşlari pasifistik eʼtiqodlarini isbotlaşga urinişdi, lekin komissar ular uçun ham armiyada joy topdi — kimyoviy, biologik va radiatsiyaga qarşi himoya qöşinlari, u yerda öq otiş şart emas edi.

Bobkov butun körinişi bilan armiyaga intiladi, garçi oşqozoni bilan boğliq jiddiy muammolari bor (turli sabablarga köra tez-tez qusadi va köngli aynaydi): u taqsimlaş punktiga faqat bitta huşyor kelgan odam (qolgan çaqiruvçilarni avtobusdan olib çiqib, hovlida taxlab qöyişadi). Kadr ortida Gena özining armiyaga «maʼnaviy sabablarga köra» borganini tuşuntiradi. U «dengiz qoplonlari»ga qayerda yozilişini namoyiş etib söraydi, lekin eng muhimi — quriliş qöşinlariga emas, çunki u bepul jismoniy mehnatni kötara olmaydi. Uni tirikçilikdan qoçişga undaşganda, u uyda qoçiş kerakligini, armiya esa tajriba va jismoniy soğliq manbai ekanini aytadi va qoçiş uçun sinib tuşgan şişa yeyişni maslahat beradi. Uni «özi tuzalib ketadi» degan umidda, u haddan taşqari arzon şarob («bormotuxa») bilan siylaşadi; Bobkov uni içadi va şu zahoti yiqiladi. Keyin yiğiş punktidagi manzara körsatiladi: qalin tamaki tutuni ostida bir çaqiruvçilar tuşunarsiz içkilik içişadi, boşqalari uyga qönğiroq qilişadi, uçinçilar gitara çalişadi va karta öynaşadi va hokazo. Çaqiruvçilar bilan dovyurak general-faxriy («kökrak nişonlari deyarli Şipka uçun berilgan») ham keladi, u hammani özi olib kelgan samogon bilan siylaydi; keyingi suhbatlardan maʼlum bölişiça, faxriy generalni oxirida mast holatda tutib, vitrezvitelga olib ketişgan. Keyin navbatma-navbat çaqiruvçilarni öz xizmati böyiça kontrrazvedkaçi maxsus xodim çaqirib suhbatlaşadi; u goh qörqitadi, goh çaqiruvçilarga pora taklif qiladi; suhbatdan keyin barçasi öylanib çiqadi, suhbatdan olgan taassurotlari esa har doim qarama-qarşi böladi. Bobkovga u «armiyadagi işonçsiz elementlarni aniqlaş» böyiça axborotçi bölişni taklif qiladi, Bobkov esa şu zahoti navbatçi ofitserga öşa joyda «gaz» borligini xabar beradi. Bu qabuldan keyin Bobkov tuşunarsiz dorilarni bormotuxa bilan yuvadi va 4 kun davomida huşini yöqotadi.

Yiğiş punktidagi qoliş «uçta bahtsizlik dösti»dan iborat guruh tuzilişi bilan yakunlanadi: Bobkov, uni bu kunlar davomida uyğotib bölmadi; Kaşirskiy, uni heç qayerga yubormay, Bobkov yana qusganda polni artiş uçun unga kerak bölsin deb uşlab qolişgan (şu sababli Bobkov keyinçalik unga nisbatan yoqtirmaslik his etgan); va Pestemeev, uning hujjatlari harbiylar aybi bilan yöqolgan (keyinçalik hujjatlar feldşerda topilgan). Gena tomoşabinga ikki tadbirkor — Aliyev akalarni qanday işontirganini aytib beradi: u pulni tez va katta foyda bilan aylantirişni bilişini aytgan, lekin oxir-oqibat kazinoga borib, bir neça yutuqdan keyin ularning deyarli barça kapitalini yutqazgan, aynan şu uning armiyaga qoçişiga sabab bölgan. Şu orada çaqiruvçilar uçun intiqlik bilan kutilgan «xaridor» — praporşik Kazakov keladi.

Novella çaqiruvçilarning praporşik Kazakov bilan vokzaldan X şahri harbiy qismigaça bölgan yöldagi muloqotini tasvirlaydi. Vokzalga boradigan yölda praporşik ulardan pul söraydi; Kaşirskiyda şu vaqtda bir dasta dollar çiqib qoladi. Kazakov pulni nimaga sarflamoqçi bölganini aniq bilib bölmaydi, lekin Bobkovning taşabbusi bilan çaqiruvçilar praporşik bilan birga restoranga borib, yaxşi ovqatlanib, içişadi. Kuçli mast bölgan Kazakovni harbiy patrul topib oladi. Bobkov, uçun armiyaga tuşiş hayot-mamot masalasi edi, patrul boşliğiga, agar praporşikni komendaturaga olib ketişsa, ularga uy-uylariga tarqalişdan boşqa yöl qolmasligini va şunda armiya uçta askardan mahrum bölişini aytadi. Patrul ofitseri bunga eʼtibor berib, Kazakov bilan bir stakandan vodka içadi va ketadi, praporşik esa butunlay huşini yöqotib, mumkin bölgan bezorilik qiluvçi maqomini ham yöqotadi; uni aynan patrul töxtatişi kerak edi.

Döstlar çiptalarni va RVSN (Raketa qöşinlari)ga taqsimot hujjatlarini özlari topib, praporşikni yelkasiga kötarib daryo vokzaliga yöl olişadi. U vaqti-vaqti bilan uyğonib, çaqiruvçilardan qoçişga urinadi; şu sababli u «Yovvoyi praporşik» laqabini oladi (mast holatdagi harbiyga yaraşmaydigan xatti-harakati uçun). Teplohodga ötirib, praporşikni ham joylaştirgaç, qahramonlar qolgan pivoni içib tugatişadi, Bobkov esa öziga va döstlariga armiya laqablarini öylab topadi: Pestemeev «Bomba» böldi (Bobkovning sözlariga köra, «ğazabi tez uçun»; aslida — gavdasi tufayli), Vlad — «Ştyk» (Bobkovning sözlariga köra, «ozğinligi uçun»; aslida — jinsiy aloqaga muhabbati uçun), Gena esa özini «Öq» dedi («maqsadga tegadi», deydi Bobkov; aslida — turli muammolarga tuşib qoliş xislati uçun). Yölda yigitlar suvga qarab öylaganlarida, praporşik kayutadan qoçib, rulni buzib yuboradi va yuqori palubada ötkazilayotgan yangi ruslarning töyini deyarli buzib yuboradi.

Yangi askarlarning eski xizmatçilar bilan birinçi muloqoti haqida hikoya. Harbiy qismga yetib kelgan qahramonlar hammomga olib boriladi, u yerda ularning soçlari batamom qirqiladi va harbiy formaga kiydiriladi. Keyin döstlar mustaqil ravişda qönja tikişni va oyoq öramini öraşni örganadilar (faqat «Bomba» buni dastlabdan biladi), söngra «ruhlar» (armiyadagi yangi kelganlar) özlari uçun yangi va döstona bölmagan dunyoga şönğiydilar. Qadr-qimmatlarini saqlaşga harakat qilsalar ham, ular «dembellar» boşçiligidagi katta serjant Lavrov tomonidan birinçi zarbalarni olişadi. Lazaretda normal yordam örniga klizma olgaç, döstlar tunga yaqin kazarmaga qaytib, «dembel poyezdi» öynaşga majbur bölişadi. Tong otganda, uyquli qahramonlar katta serjant Lavrovni karavotdan issiq yerdagi isitgiç ustiga yiqitib yuborişadi; bu natijada serjant ham, uni döstlari bilan birga urgan «ruhlar» ham lazaretga tuşişadi. Ikkinçi marta lazaretga boriş ança uzoqqa çözildi, dembel Lavrov esa «ruhlar» bilan döst bölişga majbur böldi, çunki unga döst böladigan odam yöq edi. Şunday bölsa-da, «ruhlar» harbiy qismga Gena Bobkovning «homiylari» — Aliyev akalarning taşrifidan keyin butunlay «öz»lar bölib qolişdi. Ular Genaning qayerda yotganini aniqlaşgan va pullarini qaytarib olişni umid qilişgan, ammo harbiylar bilan muloqotdan keyin özlari huşlaridan, pullaridan, qimmatbaho buyumlaridan va oltin taqinçoqlaridan ayrilib qolişdi.

Qahramonlarning yordamçi xöjalikdagi sarguzaştlari haqida hikoya. Ularni va kaptar-narkoman Gera Liberman (kaptar — omborçi)ni qism qömondoni general-mayor Talalayevning («Ota» nomi bilan maşhur) va uning döstlari — aviatsiya general-leytenanti va kontr-admiral Semeniçning dam olişini taşkil etiş uçun yuborişadi.

U yerda jangçilar uçun ovqat nazarda tutilmagani sababli, «Bomba» va «Ştyk» atrofda ovqat qidirib tarqalişadi. «Ştyk» mahalliy qabristonda darhol bevasi Larisa bilan tanişadi va u bilan qabrda jinsiy aloqada böladi; şundan keyin ayol uni döstlariga aytadi, ular esa köp marta «bevalar»dir, şu bois u mahalliy baxtsiz ayollar orasida maşhur şaxsga aylanadi. «Bomba» yoğoçdan qafas yasab, uni itlar uçun tuzoq sifatida işlatişga urinadi. «Öq» esa kaptar bilan qoladi, u özining ğalati falsafiy qaraşlari haqida gapiradi. Qabristondan topilgan ovqat bilan keçki ovqatni yeb bölgaç, qahramonlar uxlaşga yotadilar. Keçasi Liberman, dahşatli tuşdan uyğongan Bobkovni («Aliyev akalari plotda» tuşiga kirgan) «Qora dembel» haqidagi ertak bilan ovutadi.

Bu novellaning boş qahramoni — tirik nişon sifatida olib kelingan çöçqa bölib, lekin oxirida oç «Bomba» tomonidan yeyiladi (itlarni yem bilan çaqirişga urinişlar befoyda böldi). Mehmonlar kelganda nişon vazifasini — xirillaş va generalning PK pulemyotidan emaklab butalar orasiga qoçiş — özi «Bomba»ga töğri keladi. Talalayev tez orada otişdan zerikadi va butun keçqurun «yarador»ni kontr-admiral qurollangan xanjar bilan quvadi. Hatto yaqinlaşib qolgan mast kontr-admiral ham tirik nişonda odamni tanimadi — u «mutant» deb öyladi, bu Talalayev qömondonligidagi harbiy qismda kimyoviy qurol bilan tajribalar natijasi edi, şu uçun u qurolsizlantirilib, közi ostida kökarib ketdi.

Şu orada «Öq» Talalayevni rus ruletkasi öyini bilan öziga maşğul qiladi, u barça öqlarni revolverdan olib taşlaganiga işonadi; aviatsiya general-leytenanti esa kaptar bilan kosmos va NLO haqida suhbatlaşadi, u zaharli mastlik uçun aviatsiya kerosiniga namlangan römolçani hidlaydi. Faqat «Ştyk» butun şu vaqt davomida döstlari va generallar bilan emas, balki qabristondagi mahalliy bevalar bilan jinsiy aloqadan zavq olib ötirgan edi.

Oxir-oqibat hamma narsa yaxşi yakunlanadi va filmning finalida hammani qasamyodga olib kelişadi; qasamyod öqiladigan papkada SSSR gerbi böladi, Gena Bobkov kadr ortidan rus askari heç qaçon taslim bölmasligini aytadi, çunki uning yöqotadigan heç narsasi yöq.

Pyotr Korşunkov — oddiy askar Gennadiy Romanoviç Bobkov («Öq»)

Stanislav Dujnikov — oddiy askar Anatoliy Vasilyeviç Pestemeev («Bomba», «Fedya»)

Mixail Petrovskiy — oddiy askar Vladislav Mixayloviç Kaşirskiy («Ştyk»)

Sergey Arcibaşev — praporşik Nikolay Kazakov («Yovvoyi praporşik»)

Sergey Galkin — taqsimlaş boşliği, polkovnik

Oleg Paşenko — harbiy komissar

Ivan Oxlobistin — kontrrazvedkaçi maxsus xodim

Viktor Pavlov — general-mayor Talalayev («Ota»)

Aleksandr Belyavskiy — kontr-admiral Semeniç

Yuozas Budraytis (ovoz beriş: Rudolf Pankov) — aviatsiya general-leytenanti

Vladimir Şaynskiy — general-faxriy

Aleksandr Tyutin — aviatsiya kapitani, general-faxriyni kuzatib yuruvçi

Aleksandr Dediyuşko (ovoz beriş: Vladimir Vixrov) — mayor, harbiy patrul boşliği

Roman Kaçanov (ovoz beriş: Vladimir Vixrov) — kaptar-narkoman Gera Liberman

Mixail Vladimirov — katta serjant Lavrov

Aleksey Salpanov — kiçik serjant Lavrov

Sergey Gabrielyan — yefreytor Aleksandr Petroviç Galagura

Yekaterina Lapina — praporşik Karnaukhova

Misak Gevorkyan — biznesmen Maxsud Aliyev

Vladimir Maysuradze — biznesmen Uluğbek Aliyev

Oleg Kassin — ofitsiant

Aleksey Panin — «Pisa»

Ivan Agapov — Viktor Edmondoviç Başmakov («Pisaning qarindoşi, Yerdenevodan amaki Vitya»)

Natalya Xorexorina — «Pisa»ning onasi

Dmitriy Muxamadeyev — galoperidol işlatgan çaqiruvçi («Maliş»)

Oksana Staşenko — Larisa, beva

Valeriy Ivakov — «Qora dembel»

Aleksandr Borovikov — «Qora praporşik»

Vladimir Siçev — «Rixard Zorge» teplohodidagi styuard

Nina Persiyaninova — restorandagi ayol

Daniil Belix — feldşer

Valeriy Troşin — krişnaitlar

Mixail Borisov — kökyötal bilan kasallangan, lazaretdagi askar

Rejissyor: Roman Kaçanov

Ssenariy mualliflari: Roman Kaçanov, Ivan Oxlobistin

Operator: Anatoliy Susekov

Rassom: Yekaterina Zaletayeva

Kompozitor: Pavel Molçanov

Filmning saundtrekiga «Baxit-Kompot», «Taym-Aut», «Krematoriy», «Mango-Mango» va boşqa rok-guruhlarining qöşiqlari kiritilgan.

Sergey Jarikovning «Yaxşi odam ketyapti» qöşiği — DK guruhining şu nomli qöşiğining kaver-versiyasi.

Moskvalik «Tupiye» rok-guruhining «Rus uyğonişi» qöşiği. Matn muallifi — Dmitriy Golubev.

Mango-Mango — DMB

Baxit-Kompot — Serjoning kelini

Vitaliy Gasayev — Mama, uruşmang

Taym-Aut — Tijorat valsi

Ivan Kupala — Svatoçki

Ivan Kupala — Kolyada

Baxit-Kompot — Qora dembel

Krematoriy — Eski xippining qöşiği

Taym-Aut — Ilmiy fantastika qurbonlari

Dmitriy Golubev — Rus uyğonişi

Undervud — Gagarin, men sizni sevdim!

Krematoriy — Morg köçasidagi diskoteka

Mango-Mango — Gulolar vişillaydi

Vitaliy Gasayev — Dembellar (xalq qöşiği)

Parovoz — Yaxşi odam ketyapti

BadlоV — Opa

Krematoriy — Kiçik çöçqalarning raqsi

Golden Guitar Favorites — La Cucaraça

2000-yilda film bir qator rus va xalqaro festivallarda iştirok etdi. «Kinotavr» festivalida film FIPRESSI (Xalqaro kino matbuoti federatsiyasi) mukofotini oldi, taʼrifi quyidagiça:

Hajviy va ironik qaraşi uçun, u rus jamiyatiga qaratilgan bölib, kundalik hayot fojialarini yengişga yordam beradi va yangi kinematografga eşiklarni oçişi mumkin.

Film Rossiya kino tanqidçilari gildiyasining «Oq fil» mukofotini oldi.

Rejissyor Aleksey Uçitel filmning Rossiya kino tanqidçilari gildiyasi va Xalqaro kino matbuoti federatsiyasi tomonidan eʼtirof etilişiga şubha bilan qaradi. Uning fikrini «Kommersant» gazetasi tanqidçisi Lidiya Maslova ham qöllab-quvvatlaydi:

Közga taşlanuvçan Uçitelning adolatli taʼnasi Roman Kaçanovning «DMB» filmiga kino olimlari va kino tanqidçilari gildiyasi mukofoti hamda FIPRESSI mukofoti berilişiga sabab böldi. «Körinib turibdiki, tanqidçilar anekdotlarni yaxşi körar ekan. Keyingi safar buni hisobga olaman», — deb vaʼda berdi Uçitel. Haqiqatan ham, «DMB»ning mukofotlanişini rus harbiy hazilining yaxşi körilişidan boşqa narsa bilan tuşuntiriş qiyin — bu kartina heç qanday kinematografik qiymatga ega emas, xorijiy tanqidçilar esa undan nimani tuşunganlari umuman sirli.

«Afişa» jurnali ötkazgan sörovnoma böyiça film 1992–2013-yillardagi eng yaxşi 100 ta rus filmi qatoriga kiritilgan.

2018-yilda «Dom kino» telekanali filmning yoş tomoşabinlar orasidagi maşhurligini qayd etdi.

2000 — Soçida ORKFʼda FIPRESSI (FIPRESCI) mukofoti «For its humour and for the ironic look on Russian society which allows to overcome tragedies of everyday life and might open doors to the new cinema»;

2000 — Soçida ORKFʼda Kino olimlari va kino tanqidçilari gildiyasi mukofoti;

2000 — «Oltin qöçqor» mukofoti «Eng yaxşi kinossenariy uçun».

Davomi sifatida 2000–2001-yillarda tört qismli mini-serial suratga olindi («DMB-002», «DMB-003», «DMB-004» va «DMB: Yana jangda»), u videokassetalarda va televideniyeda tarqatildi. Bu serial Roman Kaçanovning iştirokisiz çiqdi va asosiy rollarning bir qismida aktyorlar almaştirildi, bu uning sifatiga salbiy taʼsir qildi va filmning muvaffaqiyatidan hatto uluşini ham olmadi.

Kirzoviy karnaval: Roman Kaçanovning «DMB» filmi haqida / Sergey Anaşkin, Anastasiya Maşkova // Kultura. — 2000. — № 12 (7220) (30-mart). — B. 8.