Dersu Uzala

1971-yil fevralda sovet rejissyori Sergey Gerasimov Yaponiyaga taşrifi çoğida Akira Kurosavaga SSSRda film suratga olişni taklif qildi. Kurosava öşa paytda Pearl Harborʼga yapon hujumi haqidagi «Tora! Tora! Tora!» filmi ustida işlayotgan edi va Gollivud bilan şartnomasini bekor qilib, katta jarima tölagan edi. U taklifga rozi böldi. Dastlab Kurosava Nikolay Gogolning «Taras Bulba» asari asosida ish boşlamoqçi bölgan, söngra Fyodor Dostoyevskiyning «Öliklar uyidan yozuvlar» asari uçun ssenariy yozişga urinib körgan, ammo bu urinişlar muvaffaqiyatli bölmagan.

Vladimir Arsenyevning kitoblari asosidagi, boş qahramoni Dersu Uzala bölgan film yaratiş uçun 4 million dollar sarflangan. Filmning ayrim sahnalari Moskvada, hozirgi Zelenograd... yöq — Moskvaning sobiq Volinskoye qişloği hududida (hozirgi Oçakovo-Matveyevskoye va Fili-Davidkovo tumanlari, Moskva Ğarbiy maʼmuriy okrugi), şuningdek, Çuvaş ASSRning Yadrin tumanida suratga olingan. Suratga olişda ayiq Rita va kulan Katya iştirok etgan.

Sovet estrada xonandasi Kola Belʼdi boş rolga sinovdan ötişga urindi; sinovdan ötolmagaç, Kurosava bilan tanişib, milliy kuylarni tanlaşda unga yordam bergan hamda boş rol ijroçisi Maksim Munzuk bilan maşq qilgan.

Maksim Munzuk — Dersu Uzala

Yuriy Solomin — Vladimir Klavdiyeviç Arsenyev

Svetlana Danilçenko — Anna Konstantinovna Arsenyeva, V. K. Arsenyevning rafiqasi

Dmitriy Korşikov — Vova

Suymenkul Çokmorov — Çjan-bao, xunxuzlarga qarşi kuraşuvçi otryad boşliği

Vladimir Kremena — Turtigin

Aleksandr Pyatkov — Olentyev

M. Byçkov, V. Sergiyakov, V. Xrulyov, V. Lastoçkin, S. Maryin va boşqalar — Arsenyev otryadining aʼzolari

Daniil Netrebin — politsiya pristavi

Vladimir Prixodko — rus askari

Filmni suratga olişda Çuvaş ASSRning Yadrin tumani aholisi ham iştirok etgan (1973): Anyukin Nikolay Iliç, Izorkin Nikolay Nikolayeviç, Buyandaykin Vladislav Kirilloviç, Stepanov Yuriy Osipoviç, Nikolayev Aleksandr Yermolayeviç, Malinin Pyotr Ivanoviç, Tumaşkov Aleksandr Aleksandroviç, Sokolov Vitaliy Vasilyeviç, Yarandaykin Mixail Yakovleviç.

Ssenariy mualliflari: Akira Kurosava, Yuriy Nagibin

Rejissyor: Akira Kurosava

Boş operatorlar: Asakazu Nakay, Yuriy Gantman, Fyodor Dobronravov

Boş rassom: Yuriy Rakşa

Ikkinçi rejissyor: Vladimir Vasilyev

Kompozitor: Isaak Şvarts

Ovoz operatori: O. Burkova

Dirijyor: Vaxtang Jordaniya

Musiqiy muharrir: Minna Blank

Operatorlar: A. Bondarenko, V. Semin, N. Yablonovskiy

Rejissyor yordamçilari: T. Nogami, A. Brodskiy, E. Galkovskaya, V. Maksakov, N. Minosima

Operator yordamçilari: Yu. Volodin, A. Yevmina, E. Şamov, K. Marui

Rassom yordamçilari: Yu. Usanov, M. Tsivtsivadze

Grim: V. Bolotnikova

Kostyumlar: T. Liçmanova

Montaj: V. Stepanova

Kombinatsiyalangan suratga oliş:

Operator: G. Azyizenberg

Rassom: Yu. Çekmaryov

Yoruğlik ustasi: V. Sklyarov

Foto-rassom: Yu. Rodkin

Dressirovkaçilar: V. va M. Zapaşnye, L. Danileviç, V. Olenin

Maslahatçi: I. Gurviç

Tarjimon: L. Korşikov

Muharrir: G. Bogolebov

Film direktori: Karlen Agadjanov

Prodyuserlar: Yoiçi Matsue, Nikolay Sizov

1975 — IX Moskva xalqaro kinofestivalida Oltin sovrin va FIPRESCI mukofoti

1976 — AQŞda namoyiş etilgan eng yaxşi xorijiy film uçun «Oskar» mukofoti

1976 — Finlyandiyada filmni mamlakat ekranlariga çiqargani uçun Fin tanqidçilari assotsiatsiyasining «Yussi» mukofoti va diplomi sovet «Kosmos-filmi» aksiyadorlik jamiyatiga topşirildi

1977 — «Devid di Donatello» mukofoti: xorijiy filmning eng yaxşi rejissyorlik ishi uçun (Akira Kurosava) va işlab çiqariş sifati uçun «Maxsus Devid» («Mosfilm»)

1977 — Italiya milliy kinojurnalistlar kasaba uyuşmasining xorijiy filmning eng yaxşi rejissyorligi uçun «Kumuş lenta» mukofoti (Akira Kurosava)

1977 — Ispaniya milliy yozuvçilar va ssenariyçilar assotsiatsiyasining mamlakatda namoyiş etilgan eng yaxşi xorijiy film uçun maxsus mukofoti

1977 — Ispaniya kino tanqidçilari ittifoqining eng yaxşi xorijiy film uçun mukofoti («Barri Lindon» bilan birgalikda)

Fransuz kino tanqidçilarining eng yaxşi aktyorlik öyini uçun mukofoti (Maksim Munzuk)

1980 — Peru kino tanqidçilari sörovnomasi böyiça 1970-yillar filmlari orasida eng yaxşi film

1974-yilda filmni suratga oliş Xitoy Xalq Respublikasida salbiy reaksiya uyğotdi. «Antixitoy kinossenariy „Dersu Uzala“» töplamidagi maqolalarda şunday deyilgan: «Sovet revizionistlarining renegat klikasi adabiyotdan öz ekspansionistik siyosatini tarğib qiliş uçun foydalanişni heç qaçon boy bermaydi. Sönggi paytda ular yapon burjua rejissyori bilan til biriktirib, „Dersu Uzala“ filmini tayyorladilar, bu esa buning aniq dalilidir».

Yuriy Solominning fikriça, «Kurosava inson va tabiat haqida eng yaxşi filmni yaratdi». Dramaturg va kinoşunos Aleksandr Maçeret premyeradan keyin Vasilyevga rahmat aytib: «Film asrlar uçun yaratildi!» degan. Ittifoq kinematograflari Rejissyorlar byurosi kotibi Janeta Tanbiyeva, aksinça, filmga salbiy baho berdi.

Kurosava Amerika bilan keskin munosabatda bölgani va Sovet Ittifoqi uçun «Oskar» mukofoti kutilmagan bölgani sababli, mukofot marosimiga heç kim bormadi; haykalçani Georgiy Daneliya oldi. Daneliyaning xotiralariga köra, sovet hukumati haykalçani yapon tomoni olişini istamagan, çunki film «Mosfilm» resurslari hisobiga suratga olingan edi. Şu sababli «Mosfilm» direktori Nikolay Sizov AQŞga «Afonya» filmini namoyiş etiş uçun borgan rejissyordan sahnada mukofotni olişni söradi. «Oskar»ni qölida uşlab turgan Daneliya: "I donʼt speak English, but thank you very much", dedi.

Amerika prokatida film «The Hunter» («Ovçi») nomi bilan çiqdi. 2011-yilda xuddi şunday nomli, lekin boşqa syujetga ega film prokatga çiqdi. Professional ovçi Stiven Rinella GQ jurnali uçun ikki filmga şarh yozib, şunday degan: «Agar ov haqida haqiqatan yaxşi kino körmoqçi bölsangiz, Kurosavaning filmini körganingiz maʼqul».