District 9

«District 9» — 2009-yilda suratga olingan ilmiy-fantastik badiiy film, Neil Blomkampning birinçi töliq metrajli kinofilmi. Ssenariy muallifi Blomkampning özi bölib, Terri Tatçell bilan hamkorlikda yozgan. Prodyuserlari Peter Jackson va Carolynne Cunningham bölgan. Film Yangi Zelandiya, AQŞ va Janubiy Afrika kinostudiyalari hamkorligida yaratilgan. Asosiy rollarni Şarlto Copley, Jason Cope va David James ijro etgan.

Filmning asosida 2006-yildagi qisqa metrajli «Alive in Joburg» filmi yotadi. Uning syujetiga köra, Janubiy Afrika hududiga Yerga işçi vakillari bölgan haşarotsimon begona irq keladi va keyinçalik maxsus gettoda joylaştiriladi. Film hujjatli film uslubidagi, yaʼni «topilgan plyonka» janridagi epizodlarni öz içiga oladi, unda öylab topilgan intervyular, yangiliklar kadrlari va kuzatuv kameralari videolari işlatilgan. Filmda insoniylik, ksenofobiya va ijtimoiy segregatsiya mavzulari kötarilgan. Filmning nomi va syujeti Kepetaundagi 6-raion voqealaridan ilhomlangan bölib, bu voqealar Janubiy Afrikadagi aparteid davrida sodir bölgan.

1982-yil 14-aprelda insoniyat Yoxannesburg ustida ulkan kosmik kema osilib turganda, begona aql bilan birinçi aloqaga kirişadi. Şunga qaramay, uç oy davomida kemadan heç kim çiqmaydi, şu sababli yer olimlari kema qobiğini kesib, içkariga özlari kirişadi va juda köp, qattiq çarçagan va kasal begonalarni topişadi.

Topilgan begonalar köp jihatdan jamoaviy haşarotlarga öxşaydi, kemadagilar körinişidan, asosan, «işçi» mavjudotlar hisoblanadi. Qiziqarli jihati şundaki, irqning barça vakillari germafrodit bölib çiqadi. Şunga qaramay, ular aqlli va köp jihatdan odamlarga öxşaydi. Ularning yetakçilari sirli ravişda ğoyib bölgan, begonalar rahbarsiz va yaşaş vositalarisiz qolgan, kema esa avariya holatida turgan. Olimlar begonalar kemasini boşqara olmagan, çunki boşqaruv modullari yöq edi. Keyinçalik kameralardan olingan yozuvlarni örganişda maʼlum böldiki, u kemadan ajralib ketgan.

Begonalar kemadan çiqarilib, JAR hukumati taşkil etgan qoçoqlar lageriga olib boriladi va ularga har tomonlama yordam körsatiladi. Biroq yillar ötişi bilan Yer gumanitar nafaqalari hisobiga yaşayotgan begonalar odamlarni zeriktira boşlaydi. Begonalarni «mollyuskalar» yoki «qisqiçbaqalar» (ingl. prawn) deb ataşadi. Lagerni saqlaş hukumat uçun juda oğir yukka aylanadi va bu hudud «District 9» deb ataluvçi zonaga aylantirilib, boşqaruvi xalqaro Multi-National United (MNU) kompaniyasiga topşiriladi. Begonalar Yer hujjatlarini va Yerdagi ismlarni olişadi. Garçi ular heç bir inson tilining fonetikasini takrorlay olmasa-da, vaqt ötişi bilan odamlarning tilini tuşunişni örganişadi. Xuddi şunday, odamlar ham begonalar tilining fonetikasini takrorlay olmasa-da, uni özlaştirişga muvaffaq bölişadi: begonalar bilan işlaydigan barça xodimlar ular bilan ingliz tilida gaplaşadi, begonalar esa öz ona tilida javob berişadi.

«District 9» aholisining köpayişi va moliyaviy mablağlar yetişmasligi tufayli, harbiylar va MNU qöriqçilarining barça urinişlariga qaramay, hudud tez orada kuçli jinoyatçilik gettosiga aylanadi, bu qöşni hududlarda qörquv va ğazab uyğotadi. Begonalar soni tez ösadi, ularga yordam esa kamayadi. Yoxannesburg aholisining ksenofobiyasi tufayli — oq tanlilar ham, qora tanlilar ham «qisqiçbaqalarga» nisbatan nafratda birlaşgan — va şaharda ish örinlarining yetişmasligi sababli begonalar özlarini boqa olmaydi: ular çiqindi konteynerlarini titkilaydi, odamlarning mol-mulkini olib ketadi, baʼzan odamlarni va bir-birini öldirib ham qöyişadi. Begonalarning Yer qonunlari va mulk huquqi haqidagi juda zaif tuşunçalari odamlarning ongida begonani yovuz jinoyatçi sifatida tasavvur qilişni mustahkamlaydi. Begonalar esa işsizlikdan, «District 9» uçun körsatiladigan yordam yetişmasligidan, şu jumladan tibbiy yordam yetişmasligidan (Yer şifokorlari begonalarni operatsiya qilişi va davolaşi mumkin edi), sanitariya holatidan, hokimiyat va odamlar orasidagi jinoyatçilarning özboşimçaligidan norozi. «District 9» hududida Nigeriya mafiyasi gullab-yaşnaydi va begonalarni ezadi. Begonalarning kutilmaganda aniqlangan muşuk ovqatiga bölgan iştiyoqi MNU va gangsterlar uçun foydali bölib çiqadi, çunki bu ovqat ularga giyohvand moddadek taʼsir qiladi.

MNU va Nigeriya mafiyasining «qisqiçbaqalarga» bölgan qiziqişi bir xil darajada begona qurolidan foydalaniş istagi bilan izohlanadi, uning imkoniyatlari Yerdagilardan köp marta ustun. Begona texnikasining tuzilişida begonalarning özlarining biokimyosi işlatilgan, şu sababli barça begona texnologiyalari insonlar qölida mutlaqo foydasiz bölib qolgan. MNU va gangsterlar begona qurolining katta zaxiralarini töplab, uni işga tuşirişga harakat qilişadi: MNU olimlari begonalarni öğirlab, ular ustida tibbiy tajribalar ötkazişadi, nigeriyaliklar esa özlarining anʼanaviy sehrgarligiga murojaat qilib, öldirilgan begonalarning göştini marosim asosida yeyişadi, şu yöl bilan ularning qurilmalaridan foydalaniş imkoniyatiga ega bölişni umid qilişadi.

Odamlar va begonalar örtasidagi ziddiyatlar şu darajaga yetadiki, MNU barça 1,8 million «qisqiçbaqani» «District 9» dan 240 kilometr uzoqlikdagi yangi «District 10» hududiga majburan köçirişga qaror qiladi. Bu hudud konsentratsion lagerga köproq öxşaydigan çodirlar şaharçasidir.

Film begonalarning Yerga kelişi haqidagi «arxiv hujjatli» kadrlar seriyasi bilan oçiladi. Hujjatli kollajdagi epizodlarda filmning boş qahramoni — MNU xodimi Vikus van de Merve ham körinadi, u taşkilotning bölimlaridan birini boşqaradi. Tomoşabin Vikusning lavozimi kötarilişiga va begonalarni köçiriş operatsiyasiga rahbarlik vakolatlarini olişiga guvoh böladi. Ikkala lavozim kötarilişi ham Vikusning yuqori mansabdagi qaynotasi tomonidan taşabbus qilingan. Begonalar rasman JAR fuqarolari yoki fuqarolik va gumanitar huquqlar subʼektlari sifatida qaralgani uçun, korporatsiya huquq himoyaçi taşkilotlar bosimiga duç keladi, ular kamida oldindan xabar beriş qoidalariga rioya qilişni talab qilişadi. Bu operatsiya Vikus va uning odamlariga topşiriladi. Begonalar va odamlar örtasidagi zöravonlik xavfini bartaraf etiş uçun polkovnik Kubus Ventər boşçiligidagi yollangan harbiylar tomonidan kuç bilan himoya qiliş rejalaştiriladi.

Begonalardan birining uyini tintuv qiliş paytida yaşirin laboratoriya topiladi, u yerda Vikus tasodifan begonalarning texnologik artefaktini — kiçik metall silindrni topadi. Silindrni oçişga urinayotganda Vikus içidagi qora suyuqlikdan öziga sepib oladi. Oradan biroz vaqt ötgaç, uy egasi va begona örtasidagi voqea paytida Vikus çap qölini jarohatlaydi va unga bint boğlaşadi. Şaharga qaytgaç, Vikusda kuçli holsizlik alomatlari paydo böladi. Kasal holda u kasalxonaga tuşadi. Bintni yeçganda şifokor qölning uç barmoqli begona qöliga aylanganini aniqlaydi. Vikus heç qanday tuşuntirişsiz, zörlik bilan MNU laboratoriyasiga olib ketiladi.

Keyinçalik maʼlum böladiki, bunday özgariş konteynerning suyuq tarkibi bilan aloqa tufayli yuz bergan, bu suyuqlik begona texnologiyasidan puxta yiğilgan edi. Vikusning irodasiga qarşi, zöravonlik bilan uning begona qurolini boşqariş qobiliyatini sinab körgan MNU mutaxassislari, Vikusning özgarişi unga begona texnologiyalaridan, şu jumladan begonalarga qarşi ham foydalaniş imkonini berganini aniqlaşadi. Mutaxassisning bunday biologik özgariş tabiatini va mexanizmlarini tezroq örganiş haqidagi maslahatiga amal qilib, MNU rahbariyati Vikusni imkon qadar tezroq yorib, mutatsiyaga uçragan töqimalar, hujayralar va aʼzolarni olib taşlaşga qaror qiladi, çunki ular milliardlik foydaning potensial kaliti hisoblanadi. Anesteziyasiz vivisektsiya qilişga urinilganda, Vikus MNU boş qarorgohidagi laboratoriyadan qoçib ketişga muvaffaq böladi.

MNU uni qidiriş böyiça kampaniya ötkazadi. Odamlarning Vikusga yordam berişining oldini oliş uçun ommaviy axborot vositalarida Vikus van de Merve jinsiy buzuq ekani va begonalar bilan jinsiy aloqadan keyin xavfli va yuqumli kasallikka çalingani eʼlon qilinadi. Şuningdek, uning suratlari hamma joyda translyatsiya qilinadi. Umidsizlikka tuşgan Vikus uni qidirişmaydigan joyga — «District 9» ga yaşirinadi.

Vertolyotlar yordamida qidiruvdan qoçişga urinayotgan Vikus begona Kristofer Jonson va uning kiçik öğli uyiga kirib boradi. Uni yaşirişni sörab yolvorar ekan, Vikus huşini yöqotadi va Kristofer uning özgargan qölini köradi. Bunday metamorfozani faqat yöqolgan artefakt keltirib çiqarişi mumkin, degan xulosaga kelgan Kristofer Vikusni yaşirişga qaror qiladi. Keyinçalik Kristofer Vikusdan suyuqlik solingan konteynerning joylaşuvini bilib olişga harakat qiladi. Bu suyuqlik boşqaruv modulining işlaşi uçun zarur bölib, u 20 yil davomida turli begona maşina va artefaktlarining qoldiqlaridan yiğilgan edi. Kristofer Vikusga, Yoxannesburg ustida osilib turgan ona kemadagi tibbiy uskunalar yordamida özgarişni töxtatiş va jarayonni orqaga qaytariş, Vikusni yana odamga aylantiriş mumkinligini vaʼda qiladi. Biroq konteynersiz bu imkonsiz, konteyner esa MNU laboratoriyasida qolgan edi.

Vikus öz tanasining keng kölamda ölişi va uning örniga begona töqimalarining paydo bölayotganini sezib, artefaktni qaytarişda Kristoferga yordam berişga rozi böladi va qurol oliş uçun Nigeriya mafiyasiga murojaat qiladi. Mafiya boşliği, falajlangan Obesanjo Vikusning mutatsiyaga uçragan qölini körib, unga hasad qiladi va uni yeyiş hamda özi şunday qölga ega böliş maqsadida kesib taşlaşni buyuradi. Biroq Vikus bandit qurolxonasidan begona qurolini qölga kiritişga muvaffaq böladi va ularni tahdid qilib, özi va Kristofer uçun qurol bilan çiqib ketadi. Ikkalasi MNU boş qarorgohiga bostirib kirişadi va laboratoriyalarga kirib, otişma davomida öq uzgan qöriqçilarni öldirişadi. Begonalarning yorib taşlangan jasadlarini körgan Kristofer dahşat va transga tuşadi, ammo Vikus unga öğli haqidagi fikrlar bilan öziga kelişga yordam beradi. Oxir-oqibat ular qoçişga va konteyner bilan «District 9» ga qaytişga muvaffaq bölişadi. Ularni quviş uçun polkovnik Kubus boşçiligidagi harbiylar yölga çiqadi.

Yer ostidagi yaşirin begona boş ona kemasining boşqaruv modulini uçişga tayyorlar ekan, Kristofer Vikusga, Vikusga odam qiyofasini qaytariş haqidagi vaʼdasiga qaramay, avval öz qavmdoşlari uçun qutqaruv missiyasi bilan qarindoşlari sayyorasiga uçişni hal qilganini aytadi. U öz qavmdoşlariga nisbatan qiynoqlar va tibbiy tajribalarga yöl qöyolmasligini va qutqaruv missiyasi uç yil davom etişini aytadi. Vikus umidsizlikka tuşib, öziga hamroh bölgan begonani huşidan ketkazadi va Kristoferning kiçik öğli yordamida modulni havoga kötaradi. Yetib kelgan harbiylar Kristoferni qölga oladi. «District 9» çegarasidagi raketa qurilmasi havoda ketayotgan modulni urib tuşiradi va polkovnik Kubus Vikusni qölga oladi (Kristoferning öğli esa modul içida yaşirinadi).

Vikus va Kristoferni MNU zirhli maşinalarida «District 9» hududidan taşqariga olib ketişadi, ammo Obesanjo bandasidagi nigeriyaliklar hujum qilib, Vikusni öğirlab ketişadi. Kristoferning öğli boşqaruv modulida kemani boşqariş tizimlarini işga tuşiradi. Şahar ustida osilib turgan ona kema harakatga keladi va boşqaruv moduli tomon uçadi. Ona kema tizimlarining işga tuşişi begona texnologik artefaktlarini jangovar holatga keltiradi, ular orasida begona ovqati — muşuk ovqati evaziga sotib olingan ekzoskelet ham bor. Ekzoskelet mutatsiyaga uçrayotgan Vikusni «öziniki» deb taniydi, u «begona» odamlar tomonidan hujumga uçragan deb hisoblaydi va uni himoya qilib, odamlarni otadi, jumladan jinoyatçi guruhning boşliği Obesanjoni ham öldiradi. Ozod bölgan Vikus qurşovdan çiqib ketiş uçun jangovar ekzoskeletdan foydalanadi va Kristoferni polkovnik Kubusning qölida qoldiradi, ammo özini önglab, qaytib keladi va harbiylar bilan jangga kirişadi. Uning himoyasi ostida Kristofer boşqaruv moduliga yetib boradi. Harbiylar Vikusning ekzoskeletini jiddiy şikastlaşga va özini yaralaşga ulgurişadi. Kristofer Vikusga uç yildan keyin qaytib kelişga vaʼda beradi, söngra öğli bilan birga modulni muvaffaqiyatli uçirib, kema bilan ulaydi. Omon qolgan polkovnik oldingidan ham köproq mutatsiyaga uçragan Vikusni öldirişga urinadi, ammo Vikusni truşçoba aholisi bölgan begonalar himoya qiladi: ular polkovnikni bölaklarga bölib, yeb qöyişadi. Kristofer ona kemani işga tuşirib uçib ketadi, Yoxannesburg aholisi esa uni hayajon bilan kuzatib qoladi.

Film boşlangan kabi hujjatli intervyular seriyasi bilan tugaydi, unda sodir bölgan voqealar muhokama qilinadi: Vikus van de Merve heç qaçon topilmagan — ehtimol kema bilan uçib ketgan yoki biror korporatsiya yoki hukumat qöliga tuşgan, qarindoşlari uni halok bölgan deb hisoblaşadi. MNUning noqonuniy genetik tadqiqotlari haqidagi maʼlumotlar Fundisava Mxlangao tomonidan topilgan va u hozir sud jarayonini kutmoqda, ehtimol soxta ayblovlar bilan hibsga olingan holda, mahbuslar kiyimida. «District 10» ga köçirilgan begonalar soni 2,5 millionga yetgan, ular hamon öşa qaşşoqlikda va odamlar bilan özaro toqat qilmaslik holatida yaşaşmoqda. Vikusning «bevasi» Tane van de Mervening eşigi ostiga ğalati sovğa taşlangan — metall qirindilaridan yiğilgan atirgul; u bu sovğa yöqolgan eridan kelganiga işonmaydi, garçi u har doim bunday narsalarni qölda yasaşni yaxşi körganini bilsa ham. Filmning sönggi kadrlarida biz allaqaçon begonaga aylangan Vikusni köramiz. U «District 9» axlatxonasida turib, yana bir atirgul yiğmoqda.

Rejissyor Peter Jackson «King Kong» filmidan keyin «Halo» video öyinlari seriyasi olamiga asoslangan film yaratişni rejalaştirgan. Bu moslaştirişni u yoş rejissyor Neil Blomkamp bilan birgalikda suratga olişga qaror qildi. Biroq moliyaviy mablağ yetişmagani sababli öyinni ekranlaştiriş töxtatildi. Jackson va Blomkamp tez orada muqobil loyihalarni muhokama qila boşladi va oxir-oqibat Blomkampning «Alive in Joburg» qisqa metrajli filmi olamiga asoslangan film suratga olişga kelişib olişdi. Ilgari reklama va qisqa metrajli filmlar suratga olgan Blomkamp «District 9» uning birinçi töliq metrajli badiiy filmi va katta kinodagi debyuti bölişini tuşungan holda, suratga olişga jiddiy yondaşdi. Ssenariy Terri Tatçell bilan hamkorlikda yozildi, suratga oliş esa Blomkamp tuğilib ösgan Janubiy Afrika Respublikasida (JAR) qilişga qaror qilindi. Ssenariyda Tatçell va Blomkamp filmning atmosferasini batafsil tasvirlaşga harakat qilişdi, şu bilan birga ijodkorlar tomonidan tomoşabin uçun qiziqarli deb topilgan xarakter xususiyatlari va lavhalarni tanlab, film olamini batafsil tuşuntirişdi.

QED kinokompaniyasi mustaqil filmni töliq moliyalaştirişga rozi böldi va 2007-yilda AQŞda prokatga çiqarişni rad etiş şartnomasini imzoladi. Şundan söng, 2007-yilda Amerika prokatçilari va QED TriStar kompaniyasi homiyligida Sony Pictures bilan birgalikda filmni tarqatiş böyiça kelişuvga kelişdi, şu tariqa filmning Şimoliy Amerikada (va boşqa ingliz tilli mamlakatlarda), Koreyada, Italiyada, Rossiyada va Portugaliyada prokatga çiqişiga ruxsat berildi.

Suratga oliş Yoxannesburgning janubi-ğarbiy çekkasidagi Soweto aholi punktida, Alexandra va Gautengda hamda boşqa Janubiy Afrika qişloqlarida mahalliy aholi va boşqa mamlakatlarda tuğilgan afrikaliklar örtasidagi tartibsizliklar paytida tabiiy şaroitda ötkazildi. «District 9» hududining prototipi bölib xizmat qilgan joylar haqiqiy kambağal atroflar bölib, u yerdagi odamlar davlat tomonidan subsidiyalanadigan uy-joylarga majburan köçirilgan edi.

Blomkamp heç bir filmning uning film konsepsiyasiga taʼsir qilmaganini aytdi, lekin 1980-yillardagi «hardcore fantastik/şiddatli» (ingl. hardcore sci-fi/action) filmlar, masalan «Alien», «Aliens», «The Terminator», «Terminator 2: Judgment Day», «Predator» va «RoboCop» «District 9» ga bilvosita taʼsir körsatganini qayd etdi. U şunday izoh berdi:

Men tomoşabinlar buni sezadimi yoki yöqmi, bilmayman, lekin filmda 80-yillarning qattiq ruhi bölişini xohlardim; uning silliq va jozibali bölib tuyulişini istamagandim.

Filmga kerak bölgan köp miqdordagi qöl kamerasi bilan suratga oliş tufayli prodyuserlar va suratga oliş guruhi filmni RED One raqamli kamerasida suratga olişga qaror qilişdi. Operator Trent Opaloch şaxsiy suratga olişlar uçun Peter Jacksonga tegişli 9 ta RED One raqamli kameradan foydalangan: «„District 9“ RED One kameralarida, build 15, Cooke S4 prime-obyektivlari va Angenieux zoom-obyektivlari yordamida suratga olingan. Hujjatli uslubdagi va CCTV kameralari kadrlari Sony XDCAM EX1/EX3-HD kameralarida olingan» (ingl. "District 9" was shot on RED One cameras using build 15, Cooke S4 primes and Angenieux zooms. The documentary style and CCTV cam footage was shot on the Sony EX1/EX3 XDCAM-HD). Suratga olingandan keyin postprodakşn guruhi RED kamerasida olingan materialning köp qismini kuniga taxminan bir soat-bir yarim soatda qayta işlaş mumkinligini ogohlantirdi. Biroq olingan materialni qayta işlaşning dastlabki beş soatidan söng, 120 terabayt maʼlumotga möljallangan joy tölib ketdi va disk maydonini kengaytiriş zarur böldi.

«District 9» olamidagi begonalarning taşqi körinişi Weta Workshop maxsus effektlari yordamida yaratilgan, dizayn işlarini esa Image Engine kompaniyasi amalga oşirgan. Blomkampning özi vizual effektlar ustida işlayotganda dizaynerlarga begonalarning taşqi körinişiga oid mezonlarni belgilab bergan. U begonalar haşarotlarga öxşaş, lekin şu bilan birga tik yuradigan körinişda bölişini xohlagan. Rejissyor tomoşabinlar begonalarga yaqinlaşişini istagan va bu dizayn orqali amalga oşişi kerak edi:

Afsuski, ular odamlarga öxşaşi kerak edi, çunki bizning psixologiyamiz yuzi va inson qiyofasi bölmagan birovga haqiqatan hamdard bölişimizga imkon bermaydi. Masalan, agar siz tört oyoqli narsani körsangiz, uni it deb öylaysiz; bizning tabiatimiz şunday… Agar siz zulm qiladigan yoki tajovuzkor begonalar haqida film suratga olsangiz va ularga hamdard bölişni istamasangiz, unda xayolingizni erkin qöyişingiz mumkin. Ijodiy nuqtai nazardan men şuni qilişni xohlardim, lekin syujet bunga yöl qöymadi.

Blomkamp dastlab Weta Digital kompaniyasi mavjudotlar dizayni bilan şuğullanişini xohlagan, ammo öşa paytda kompaniya «Avatar» uçun vizual effektlar bilan band edi. Şundan söng u kelajakda filmlarini suratga olişni rejalaştirgan Vankuverdagi kompaniyani tanlaşga qaror qildi. U yerda u Image Engine kompaniyasini topdi, uni u «biroz tavakkal» (ingl. a bit of a gamble) deb hisobladi, çunki kompaniya özining belgilangan yönalişiga köra loyihani katta badiiy film sifatida uluğlagan edi. Filmdagi barça begonalar kompyuterda (CGI texnologiyasi bilan) yaratilgan, tibbiy laboratoriyada yotgan jasadlar bundan mustasno. Bundan taşqari, ularning hammasini bitta odam — Jason Cope ijro etgan, u filmda MNU xodimlaridan biri rolida bir neça marta paydo böladi. Weta Digital asosiy kema va boşqaruv modulini yaratgan, The Embassy studiyasi esa ekzoskeletni yaratgan. Zoic Studios 2D texnologiyalar bilan şuğullangan. Hujjatli yozuvlardagi maxsus effektlar bilan MXFX şuğullangan.

Film musiqasini kanadalik kompozitor Clinton Şorter yozgan, u musiqiy jörligini tayyorlaş uçun uç hafta sarflagan. Neil Blomkamp saundtrek «qöpol va qoronği» (ingl. raw and dark) bölişini, lekin Afrika motivlarini saqlab qolişini istagan. Bu Şorter uçun qiyin vazifa böldi, u afrika musiqasining köp qismini optimistik va quvnoq deb hisoblagan. Şorter afrika barabanlarining oğir tovuşini ololmadi va kerakli natijaga erişiş uçun taiko barabanlari va sintezlangan asboblar kombinatsiyasidan foydalandi, afrika atmosferasining asosiy elementlari esa vokal va perkussiyada berildi.

Filmning virusli marketingi 2008-yilda San-Diego Comic-Con International festivalida boşlangan, birinçi treyleri esa 2009-yilning iyul oyida namoyiş etilgan. Filmning jahon premyerasidan oldin Sony kompaniyasi «Faqat odamlar uçun» (ingl. Humans Only) nomli reklama kampaniyasini boşlagan. U alternativ haqiqatdagi öyin elementlarini öz içiga olgan. Filmning rasmiy veb-sayti film olamiga «quyon uyasi» vazifasini bajargan. Saytga kirişda odam uçun va «odam bölmaganlar» uçun möljallangan versiyalardan birini tanlaş kerak bölgan. Tanlovga qarab, saytning turli versiyalari körsatilgan. Saytda Yoxannesburgdagi voqealar (baʼzan filmni yaratiş haqida) töğrisida xabar beriş vositalari, yangiliklar kanallari, xulq-atvor böyiça tavsiyalar, şuningdek «District 9» hududidagi xulq-atvor qoidalari va meʼyorlari matnlari joylaştirilgan. Film uçun yaratilgan boşqa saytlar ham şunga öxşaş ğoyaga ega bölgan, jumladan, MNM sayti — teskari sanoq taymeri bilan (hisoblagiç filmning ekranlarga çiqişigaça qolgan soatlarni sanagan); va Kristofer ismli «mollyuska»ning qarama-qarşi bloglari, unda u «District 9» dagi voqealarning haqiqatini yetkazişga harakat qiladi. Filmning rasmiy saytida odam va begona irqlar örtasida tanlaş mumkin bölgan onlayn öyinni öynaş imkoniyati bor edi. Öyinning mohiyati şundan iboraki, odamlar begona bosqinçilarni yöq qilişga harakat qilişadi, begonalar esa öz navbatida qölga tuşiş va yöq qilinişdan qoçişga intilişadi.

Bundan taşqari, filmni qöllab-quvvatlaş uçun «Faqat odamlar» kampaniyasi film plakatlarini joylaştirişni ham öz içiga olgan: filmda butun davomida körinadigan qalqonlarga öxşaş plakatlar avtobus bekatlari va yirik şaharlarning binolarida osilgan. Plakatlarda bu şaharlar faqat odamlar uçun möljallangani yozilgan, şuningdek taqiqni buziş haqida xabar beriş uçun telefon raqami (866-666-6001) körsatilgan. Biroq ularda filmning nomi körsatilmagan, faqat rasmiy saytga havola berilgan edi.

Filmning rus prokatidagi şiori «Bu yerda ularning örni yöq», ingliz tilidagi şiori esa «Sizlar bu yerda kutilmagansizlar» (ingl. You are not welcome here) deb yangrайди.

Filmning syujeti va nomi Janubiy Afrikadagi aparteid rejimiga va Kepetaundagi «oltinçi raion»ga işoradir. 1966-yilda «oltinçi raion» faqat oq tanlilar uçun zonaga eʼlon qilingan, 60 000 kişi esa qarindoşlaridan va döstlaridan majburan ajratilib, Keyp-Flatsga köçirilgan. Film, şuningdek, Janubiy Afrikada aparteiddan keyingi zamonaviy majburiy köçirişlar va yangi şahar çekkalaridagi gettolarga majburiy joylaştiriş, şuningdek, uning aholisining qarşiligi haqida ham eslatadi.

Film insonsizlikni ironik kontekstda körsatadi: Vikus özgariş davomida tobora insoniyroq bölib boradi, u esa odamga tobora kamroq öxşaydi. Film davomida u begonalarning ahvolini tuşuna boşlaydi va oxir-oqibat ularga sayyoradan qoçişda yordam beradi.

«District 9» Amerika fantastika yozuvçilari uyuşmasi tomonidan 2009-yilning 10 ta yetakçi mustaqil filmidan biri deb topilgan. Film törtta «Oskar» nominatsiyasini, Britaniya kinoakademiyasining 7 ta nominatsiyasini, Kinotanqidçilar gildiyasining 5 ta nominatsiyasini va «Oltin globus» mukofotiga bir nominatsiyani olgan. U 2009-yilda Amerika fantastika yozuvçilarining «Bredberi» mukofotini qölga kiritgan.

Nigeriya hukumati filmni namoyiş etişni töxtatişni talab qilgan, çunki hokimiyat fikriça, filmda nigeriyaliklarning salbiy obrazi yaratilgan. Nigeriya axborot vaziri Dora Akunyili nigeriyaliklar filmda «kannibal va jinoyatçilar» sifatida, nigeriyalik ayollar esa «begonalar bilan yotadigan fohişalar» sifatida körsatilganini aytdi. U filmni yaratgan Sony kinokompaniyasidan Nigeriya xalqidan rasmiy uzr söraşni talab qilganini qöşimça qildi.