Dodes'ka-den

Şahar çetidagi jonsiz va xayoliy manzara ortida çiqindi uyumidek yopişib qolgan truşçobalar joylaşgan. Bu yerda çetga surilganlar, aqldan ozganlar va donişmandlar, orzuparastlar va içkilikbozlar yaşaydi; ular xarakteri, yoshi va ruhiy holatiga qarab, dahşatli darajadagi yoqimsiz qaşşoqlikni turliça boşdan keçiradi. Ösmir Rokutan kun böyi mahalla böylab yugurib yuradi, özini xayoliy tramvay rulida tasavvur qiladi va bir xil sözni takrorlaydi: relslar ustidagi ğildiraklar taqillaşini eslatuvçi «Dodesukaden».

Nerv tikidan azob çekadigan Şima hamma yoqtirmaydigan ayolga uylangan. Döstlari uyiga kelganda, uning xotini ularga tepadan qaraydi va har lahzada xafa qilişga tayyor turadi. Bir kuni keçqurun bu mehmonning jahlini çiqaradi, u Şimaning yaxşiroq xotinga loyiq ekanini aytadi. Şimani xotinini eşikdan taşqariga çiqarib yuborişga çaqiradi. Şunda er hayotda köp marta unga yordam bergan xotinini himoya qilib turadi. Erkaklar örtasida janjal boşlanadi. Mehmon köp ötmay öz xatosini tuşunib, uzr söraydi.

Köp bolali ota Retaro xotini hamma bilan oçiqçasiga nozlanişi tufayli bolalarining savollariga javob berişga majbur böladi: u haqiqatan ularning otasimi? Miş-mişlarga köra, ularning hammasi turli otalardan tuğilgan. U, ularni sevgani uçun hammasi uning bolalari, deb javob beradi.

Qiz Kaçuko keçayu kunduz holdan toyguniça sunʼiy gullar yasaydi. Uni toğasining eri Keta zörlaydi. Homilador bölib qolgan qiz, tuşunarsiz sabablarga köra, öziga yagona mehr körsatgan sakesavdogarni piçoq bilan uradi. Savdogar politsiyaga xabar bermaydi. Keta narsalarini yiğib, ortiqça sözsiz qoçib ketadi.

Bir erning xotini uni taşlab ketgan va öşandan beri u autizmga yaqin holatda, öz olamida yaşaydi. Xotini qaytib keladi va uning dunyosiga kirişga behuda urinadi. Söng uni yana taşlab ketadi, unga bir oğiz sözni ham tortib ololmay.

Doimiy ravişda spirtli içimlik bilan mast bölib yuradigan ikki yoş içkilikboz har keça barak va xotinlari almaşinib yotişganidan bexabar. Bu mahalliy ğiybatçi ayollar uçun fontan yonida suhbat qiladigan doimiy mavzu bölib qolgan.

Kiçkina bolaning otasi öğli har keça şahar restoranlaridan olib keladigan qoldiqlar bilan kun köradi. Erkak bolaga kelajakda sotib oladigan uy haqida batafsil gapirib beradi: kiriş eşigida panjara, hovuzli va hokazo. Bolа oziq-ovqatdan zaharlanib öladi. Otasi uning jasadini yerga kömar ekan, bolani öynatiş uçun tasvirlab bergan haşamatli uy haqidagi xayollarni öylaşda davom etadi.

Qöli gul, hamma işni uddalaydigan keksa Tamba — bu mahallaning mehribon ruhi. Bir keça öğri undan çamadonini öğirlaydi. «Faqat bunisini emas, — deydi Tamba, — u yerda mening asboblarim bor». Çamodon örniga u öğriga pul beradi va uni tinçgina qöyib yuboradi. Keyinroq u öğrini politsiyaçiga topşirişdan boş tortadi. Qiliçini silkitayotgan ruhiy kasal odamni tinçlantirib, unga bir daqiqa dam olişi uçun qurolni uşlab turişni taklif qiladi. Umidsizlikka tuşib, öz joniga qasd qilmoqçi bölgan odamga u zahar beradi, u darhol içib yuboradi. Öz joniga qasd qilmoqçi bölgan odam şu zahoti fikridan qaytadi va öz homiysini qotil deb ataydi. Şunda Tamba unga ovqat hazmsizligiga qarşi zararsiz kukun berganini aytadi.

Qoronğu tuşganda Rokutan öz tramvayini taşlab, ona oldiga qaytadi — uzoq mehnat kunidan keyingi işçi kabi çarçagan va xursand.