Earthquake

Filmning boşida avariya sahnasi namoyiş etiladi: 1980-yilda tunnelda meʼmor Konstantin Berejnoyning aybi bilan uning «Volga» maşinasi armaniy oilasining «Jiguli» maşinasi bilan töqnaşadi (armaniy oilasining aʼzolaridan heç kim xavfsizlik kamarini taqmagan, garçi SSRda xavfsizlik kamarlarini majburiy taqiş 1979-yilda qonunlaştirilgan bölsa-da). «Jiguli»dagi barça yölovçilar halok böladi, faqat 12 yoşli Robertni Konstantin qutqarişga ulguradi. Robert faqat Konstantinning böynidagi taqoga öxşaş tumordagi kulonni eslab qoladi.

8 yil ötadi. Voyaga yetgan Robert 1988-yil 7-dekabr kuni ertalab uyğonadi va uni öz uyiga olgan amakivaçça akasi Senikning sartaroşxonasiga boradi. Film sarlavhalari davomida Leninakan turmuşi: köçalar, bozor, oddiy kundagi tinç hayot körsatiladi. Bir vaqtning özida bir neçta çiziqlar rivojlanadi: Robert akasiga ota-onasining qotilini topiş niyati haqida xabar beradi va Senik unga pistolet beradi. Qiz Lilit özi va akasiga oşxona stoli sovğa qilgan qabriston xodimi, yoshi kattaroq Armenning işqibozligini rad etadi. Keksa armaniy Yerem homilador qizi Gayanani va uning kuyovini nikohdan oldingi aloqa uçun uydan haydaydi. Konstantin Berejnoy esa 8 yillik qamoqdan söng uyiga qaytadi, u yerda uni oila kutmoqda: xotini Anna, öğli Vanya va qizi Katya. Vanya bilan onasi otasining kelişiga stol tayyorlaş uçun bozordan göşt olgani ketişgan.

Mahalliy vaqt bilan aynan 11:41da zilzila Leninakanni yer bilan tekislaydi. Konstantin samolyot illyuminatoridan uylarning qulaşini köradi. Yeremni uydan köçaga çekiş uçun çiqqani qutqaradi. Lilitning akasi uni yangi stol ostiga yaşirişga ulguradi. Gayananing kuyovi bolani qutqarayotib uning köz öngida halok böladi — u Arsen ismli bolani derazadan onasining qöliga uloqtiradi, özi esa kasalxona vayronalari ostida qoladi. Robert omon qoladi va tuman militsionerga otasini qutqarişga yordam beradi. Vanya ham omon qoladi, lekin onasi armatura ustiga yiqilib, yura olmaydi. U öğlini uyga yuboradi, lekin bola na uyni, na köçani topa oladi va onasining oldiga qaytadi. Ona köz yoşlari bilan uni tinçlantiradi, özida bir neça soat qolganini his qilib; u bolasi uni sevar ekan, ölmasligini aytadi.

Konstantin uy vayronalarini topadi va u yerda Robertni uçratadi, lekin Robert uni tanimaydi. Birgalikda ular stol ostida qolgan, ammo tirik qolgan Lilitni qanday qutqarişni öylaşadi. Zilzilani boşdan keçirgan boşqa leninakanliklar yaradorlarga yordam beradi va köçalardan halok bölganlarning jasadlarini yiğadi. Jasadlarni taşişda qabriston xodimi Armen faol iştirok etadi, u adaşib öz odamlarini arka ostiga haydab, ularning halokatiga sabab böladi.

Keçasi Konstantin tuman militsionerini uçratadi, ular bir-biri bilan iliq salomlaşadi. Şu bilan birga, Senik boşçiligidagi qaroqçilar tödasi uy vayronalarini talaydi. Qutqarilgan Arsenning onasi Gayanani şifokorlar oldiga olib boradi, uning öğli tuğiladi.

Arsenning onasi Yeremni topadi va uning buvi bölganini aytadi. U bu xabarga sovuqqonlik bilan munosabat bildiradi, to qizining kuyovi halok bölgan voqeani bilib olmagunça. Şundan söng u puşaymon böladi, vayron bölgan kasalxonaga keladi va ölgan kuyovidan keçirim söraydi, şunday deydi: «Xudoyim, nega sen bunçalik oğriqli tuşuntiryapsan?» Qizi otasini keçiradi va oila qayta birlaşadi.

Robert vayronalar ostida qolgan Lilit bilan suhbatlaşadi: uni qutqariş uçun bitta maşina kam, kran kerak. Şu payt u köçalarda Senik va uning hamkorlari bilan uçraşadi. Aka-uka bir-birini körib xursand bölişadi, lekin Robert Senikning qölida begona soat köradi va u kim bölib qolganini tuşunadi. Ular ajralişadi.

Anna yarasidan vafot etadi. Vanya buni tuşunişni istamaydi, tarjimon uni frantsuz qutqaruvçilari lageriga olib ketadi. Konstantin oilasini qidiradi va halok bölgan qizini topadi; u köz yoşlarini tiya olmaydi. Xotini va öğli haqida heç narsa bilmaydi va oila suratini özining imzosi bilan qidiruv stendiga qoldiradi. Robert Konstantinning böynidagi taqoga öxşaş kulonni köradi va uning kim ekanini tuşunadi. U sarosimaga tuşib, Lilit bilan nima qilişini maslahatlaşadi, lekin javob olmaydi.

Keçasi tuman militsioneri zargarlik dökonini talayotgan qaroqçilarni jinoyat ustida uşlaydi. Ammo Senikning hamkori Qizil Lilit… (tarjima xatosi tuzatildi) — Senikning hamkori Qizil militsionerni öldiradi va uning xizmat qurolini olib, tödaning boşqaruvini qölga kiritadi.

Leninakanga Rostovdan krançi keladi. Uning va yuk maşinasi haydovçisining yordamida Robert bilan Konstantin Lilitni qutqarişga deyarli erişadi, lekin yangi kelgan qaroqçilar xalaqit beradi. Qizil yuk maşinasini öğirlamoqçi böladi: şaharni tark etiş uçun unga maşina kerak. Senik akasidan böysunişni söraydi, abadiy ketişini va heç kimga tegmasligini vaʼda qiladi. Robert Senikning pistoletini tortib oladi, lekin Qizil Robertning unga öq uzişga qodir emasligini tuşunadi, çunki u heç qaçon odamning hayotini olmagan, va piçoq bilan unga taşlanadi. Konstantin Robertni qalqon qilib, zarbani öziga oladi. Olomon qaroqçilarni böysundirib, şafqatsizlarça kaltaklaydi. Yuk maşinasi haydovçisi va krançi Lilitni qutqaradi. Robert unga qoyil qoladi va yerda ötirgan Konstantinni köradi — Qizil yetkazgan yara ölimga olib keladigan bölib çiqadi. Konstantin tan oladi: «Men seni kimligingni bilaman», uning oilasini topişni söraydi va kulon-taqoni beradi, şundan söng qon ketişidan vafot etadi. Tarjimon stenddagi suratda Vanyani tanib oladi.

Keçasi yuk maşinasi haydovçisi Vanyani Robertning oldiga olib keladi, u özini qarindoş deb taniştiradi va bolani öziga oladi. Lilit Armenga stol uçun minnatdorçilik bildiradi, u hayotini saqlab qolgan, lekin Armen javob bermaydi, çunki qayğudan aqldan ozgan.

Yerem vayron bölgan uy ostidan tirik xotinini topadi va buvi bölganini quvonç bilan aytadi. «Qanday yaşaymiz?» degan savolga u: «Yaxşi!» deb javob beradi.

Epilogda real suratlar asosida qayta tiklangan epizodlar namoyiş etiladi. Qaroqçilar hibsga olinadi. Qaziş va qutqaruv işlari davom etadi. Soat 11:41da «bir daqiqalik sukunat» eʼlon qilinadi: qutqaruvçilar tinglaydi, birdan vayronalar ostidan tirik qolganlarning qiçqiriği eşitiladimi, va bola yiğisini eşitişadi.

Final sarlavhalar davomida ekranda tegişli kadrlar yonida real suratlar çiqariladi.

Rejissyor — Sarik Andreasyan.

Operator — Yuriy Korobeynikov.

Boş prodyuser — Ruben Dişdişyan.

Prodyuserlar — Aram Movsesyan, Gevond Andreasyan, Sarik Andreasyan.

Ssenariy mualliflari — Sergey Yudakov, Aleksey Gravitskiy, Arsen Danielyan, Grant Barseghyan.

Ijro etuvçi prodyuser — Galina Naximovskaya.

Ikkinçi rejissyor — Aleksey Smolyar.

Kompozitor — Ayko.

Ssenariy ustida işlaş va suratga tayyorgarlik taxminan ikki yilni oldi. Filmga hujjatli xronikalar va zilzila guvohlari — tibbiyot xodimlari, qutqaruv işlarida qatnaşgan kişilar, uyumlarni tozalagan brigada rahbarlari, şuningdek, bu dahşatli fojiadan omon qolgan, uyumlar ostidan qutqarilgan kişilar hikoya qilgan voqealar asos bölgan.

Suratga oliş 42 kun davom etgan va Moskva hamda Gyumrida ötkazilgan. Rossiyada zilziladan keyingi sahnalar, Armanistonda esa fojiagaça bölgan tinç hayot suratga olingan. Armanistonda ötkazilgan suratga olişlarda massovkada şaharning özi Gyumri aholisi qatnaşgan, ularning köpçiligi 1988-yilgi zilzilani boşdan keçirgan. Ommaviy sahnalarda 150 kişi iştirok etgan. Zilzilադan keyin vayron bölgan Leninakanning dekoratsiyasi maydoni 10 000 m² bölgan. Dekoratsiya real Leninakanning köçalari va uylarini deyarli hujjatli aniqlik bilan qayta tiklagan. U Moskvadagi taşlandiq zavod hududida 1,5 oyda qurilgan. Moskva bloki suratga olişlarida sahnada vizual effektlar yaratiş uçun purkalgan 4 tonna tsement kukuni işlatilgan. Suratga oliş guruhi uçun 1 500 ta respirator sotib olingan.

Film matbuotda ziddiyatli şarhlarga sabab bölgan, ammo örtaça hisobda sal ijobiy baholar olgan. «Kritikanstvo.ru» agregatori maʼlumotlariga köra, uning örtaça bahosi 18 ta şarh asosida 100 balldan 61 ball bölgan, «Megacritic» maʼlumotlariga köra — 64 ball.

Filmga şarhlar:

«Badiiy daʼvolar qöyiş ğalati bölgan xotira filmi» («The Hollywood Reporter» (Russia)),

«Halokat kölamini film yetarliça aniq yetkazişga muvaffaq bölgan» («Komsomolskaya pravda» gazetasi),

«Xotiraga hurmat bilan ekspluatatsiya örtasida aniq çegara bor, uni Sarik Andreasyan şiddatli galop bilan kesib ötadi» («Rossiyskaya gazeta»).

«Rejissyor inson oğriğini körsatib, kadr, musiqa va aktyorlar öyini bilan köz yoşini oqizganda, yiğlamaslik uçun juda sinik va hissiz odam böliş kerak».(Film.ru)

«Natijada «Zilzila» heç qanday şedevr bölmadi — «Oskar»ni bu rasm heç qaçon olmagan bölardi. Ammo öz vazifasini bajara oladi — butun avlodga 1988-yil 7-dekabrda nima sodir bölganini aytib berişi mumkin, çunki sobiq SSR mamlakatlarida bu fojia haqida eşitmagan millionlab odamlar voyaga yetgan». (Sputnik Belarus).

2016 — Velikiy Novgorodda XI «Veçe» kinofestivalida «Tomoşabinlar simpatiyasi mukofoti».

2017 — Sankt-Peterburgda XXV «Vivat kino Rossii!» kinofestivalida eng yaxşi operator ishi uçun mukofot (Yuriy Korobeynikov).