End of Days

Turli bosqiçlarda filmni Sem Reymi va Guillermo del Toroga suratga olişni taklif qilişgan, lekin ular boşqa loyihalarni afzal körib rad etişgan. Markus Nispel ham filmni rejissyorlik qilişni rejalaştirgan, lekin byudjet va ssenariy bilan boğliq muammolar tufayli loyihani tark etgan. Oxir-oqibat rejissyorlik vazifasini Piter Hayams oldi.

Dastlab Jerico Keyn rolini Tom Kruz uçun yozişgan, lekin u «Magnoliya» ustida işlaşni tanlagan va uning örniga 1998-yil martida Arnold Şvartsenegger tasdiqlangan. Şvartseneggerning özi aytişiça, bu film uning aorta klapanini almaştiriş operatsiyasidan keyingi birinçi ishi bölgan. Operatsiyadan söng uning bir yil davomida yirik studiyalardan yangi loyihalar taklif etilmagan.

Hayamsning sözlariga köra, bu loyihani unga bevosita Jeyms Kemeron taklif qilgan:

Jim Kemeron men uçun bu filmda bir xil «otalik» rolini öynadi, çunki uning Şvartsenegger bilan munosabatlari bor edi. U menga bu işni qilişim kerakligini aytdi!… «Dunyo oxiri»ni Markus Nispel suratga olişi kerak edi, lekin u bilan nimadir kelişmadi. Ammo ularda Arnold va suratga oliş boşlanadigan sana bor edi, şunda Jim menga kelib, bu işni men qilişim kerakligini aytdi. Bu Arnold bir neça yil içida suratga olgan birinçi film edi. Menimça, uning yuragi bilan boğliq muammo bor edi. Şunday qilib, bu Arnoldning qaytişi böldi. U yaxşi narsa qilişga va xavf-xatarga borişga intilardi. Men bunga qoyil qoldim. Bizda juda, juda yaxşi aktyorlar bor edi, masalan, Gabriel Bern, Kevin Pollak va Rod Stayger. Bu juda yoqimli tajriba böldi. Suratga olişning yarmida men Arnoldga, uning bu filmda ölişi kerak deb öylayman, dedim. Albatta, Universal bu ğoyadan hayratga tuşdi, şuning uçun men finalni ikki xil usulda suratga oldim va hamma ölim bilan yakunlanadigan final yaxşiroq ekaniga rozi böldi.

Vizual effektlar ustida «Rhythm & Hues» studiyasi işlagan, unda filmdagi jami taxminan 60 ta kadr çizilgan.

2016-yilda aktrisa Miriam Margolis suratga oliş paytidagi Arnold Şvartseneggerning xatti-harakatlaridan şikoyat qildi. 2022-yilda Margolis buni tasdiqlab, suratga oliş paytida u yuziga şamollagani haqida gapirdi. Şvartsenegger bu ayblovlarga javob bermadi.

Filmni WWE, keyinroq WWF faol tarğib qildi: Şvartsenegger özi 1999-yil 11-noyabrdagi «SmackDown!» dasturida jonli efirda paydo bölib, unga faxriy çempionlik kamari topşirilgan.

Filmning saundtrekida asosan industrial-rok va alternativ metall janridagi kompozitsiyalar mavjud. Unga «Guns N’ Roses»ning «yangi tarkibi» çiqargan birinçi qöşiq «Oh My God» ham kiritilgan. Guruh yetakçisi Axl Rouzning sözlariga köra, qöşiq matnida filmning syujeti va metaforalariga işoralar bor edi. Qöşiq 1999-yilgi MTV Video Music Awards mukofotlari marosimida filmning reklamasida debyut qildi va film ekranlarga çiqişdan oldin treylerlar hamda tarğibot materiallarida yangradi. Şuningdek, saundtrekka Korn, Everlast, Limp Bizkit va Eminemning yangi treklari kiritilgan. Montaj paytida ularning qöşiqlari triller filmlarda odatda musiqasiz qoladigan sahnalarga qisman qöyilgan. Çiqarilgan töplam «Music From and Inspired by the Motion Picture End of Days» deb nomlandi. Şunga qaramay, albomga öşa davrdagi Powerman 5000, Creed va Rob Zombining avval çiqarilgan kompozitsiyalari, şuningdek, The Prodigy va Sonic Youthning eski hitlari ham kiritilgan. Bir neça sahnada Spectrasonics kutubxonasi «Symphony of Voices»dan sempl eşitiladi. Albom 1999-yil 2-noyabrda Geffen Records leybli orqali çiqarildi va çartlarda Kanadada 16-örin, Amerika Qöşma Ştatlarida 20-örinni egalladi. Qöşma Ştatlarda saundtrekning bir million nusxadan köproği sotilib, platina maqomini oldi, Kanadada esa 50 ming nusxadan köproq sotilib (oltin maqom) olingan.

Music From and Inspired by the Motion Picture End of Days

Filmning asl musiqasi bestakor Jon Debni tomonidan yozilgan va dirijyor Pit Entoni rahbarligida yozib olingan. Debni katta orkestr, etnik çolğular, xor solo va ansambllar, şuningdek, köplab elektron çolğular va semplingdan foydalangan. U «Karmina Burana» uslubidan ongli ravişda voz keçib, elektron tovuşni etnik elementlar bilan uyğunlaştirişni tanlagan. Uning sözlariga köra, bu filmda işlaşda musiqa avvalgi asarlaridan köra ötkirroq yangraşini istagan. Filmning asosiy mavzusi uçun u bolalar soprano ovozli Teo Lebouning ovozidan foydalangan, bu ovozni boşqa kompozitsiyalarda, jumladan, quvğin sahnalari uçun yozilganlarida ham eşitiş mumkin. Butun musiqa Los-Anjelesda uç kun davomida yozib olingan va «Skinny Puppy» guruhi aʼzosi Kevin Kining iştirokida aralaştirilgan. Uning asosiy mavzuning raqs remiksi albom oxiriga qöşilgan. Jon Debnining asl saundtreki «End Of Days (Original Motion Picture Score)» nomi bilan 1999-yil 21-dekabrda Varèse Sarabande leybli tomonidan alohida çiqarilgan. 2008-yilda barça instrumental kompozitsiyalar (jumladan, filmda işlatilmaganlari ham) «Complete Motion Picture Score» nomli çeklangan, ikki diskli sovğabop naşrda qayta çiqarilgan.

Original Motion Picture Score

«Dunyo oxiri»ning Amerikadagi premyerasi 1999-yil 16-noyabrda Mann Chinese Theatreʼda (Gollivud, Kaliforniya) bölib ötdi. Rossiya prokatiga film jahon prokati bilan bir vaqtda — 1999-yil 24-noyabrda çiqdi. Premyera körsatuvlari Moskvaning ikki kinoteatrida: «Puşkinskiy» va «Kodak-Kinomir»da ötkazildi.

2000-yil 18-aprelda «Dunyo oxiri» DVD va VHS formatlarida çiqarildi. 2006-yil 26-sentabrda film HD DVD formatida, 2008-yil 26-avgustda esa bu format qöllab-quvvatlanmay qöyilgaç, Blu-ray formatida çiqdi.

Scream Factory kompaniyasi Universal litsenziyasi asosida 2025-yil 7-oktabrda filmning 25 yilligiga bağişlangan Ultra HD formatidagi Blu-ray yubiley naşrini çiqardi. Relizda rejissyor Piter Hayams tasdiqlagan, asl suratga oliş negativining yangi skanerlaşi asosida yaratilgan 4K-remaster mavjud. Naşr tarkibiga Hayams va suratga oliş guruhining boşqa aʼzolari bilan yangi intervyular, şuningdek, avvalgi relizlardan arxiv qöşimça materiallari kiritilgan.

Film AQŞ va Kanadada beş kun içida 31 million dollar yiğdi. Prokatning dastlabki 3 kunida 20,5 million dollar yiğib, AQŞ prokatida «Oyinçoqlar hikoyasi 2» va «Butun dunyo ham kam» filmlaridan keyin uçinçi örinni egalladi. Film AQŞ va Kanadada 66 889 043 dollar, boşqa mamlakatlarda 145,1 million dollar yiğib, jami butun dunyo böyiça 212 million dollar taşkil etdi. Işlab çiqariş byudjeti esa 100 million dollar deb baholangan. Film xalqaro prokatda foyda keltirgan va DVD relizidan keyin ham talabga ega bölgan bölsa-da, uning yakuniy körsatkiçlari Universal Studios kutganlarini oqlamadi. Şvartseneggerning filmdagi roli uçun haqi 25 million dollar deb baholanadi.

Rotten Tomatoes saytida filmning umumiy reytingi 103 ta tanqidiy şarh asosida «yangilik» körsatkiçi 11 % va örtaça baho 3,8/10. Saytning filmga oid umumiy xulosasi quyidagiça: «Şişirilgan triller, andoza jangovar sahnalar va yomon aktyorlik». Metacritic filmga 33 ta şarh asosida örtaça vaznli 34/100 baho bergan, bu «umuman salbiy» şarhlarni bildiradi. CinemaScore portali söroq qilgan tomoşabinlar filmga «A+» dan «F» gaça bölgan şkala böyiça «B−» örtaça bahosini berişgan.

Newsweek yozişiça, «Piter Hayamsning yorqin, maxsus effektlarga boy trilleri önlab boşqa filmlardan olingan parçalarni yangi zaharli aralaşmaga aylantiradi. Buni köriş kerak, işoniş uçun, lekin kim xohlaydi?», Mark Kermod esa uni «keçirib bölmaydigan darajada ahmoqona» deb atadi, «bu gunohkor-ahmoq aralaşma tomoşabinlarni va tanqidçilarni, xristianlarni va satanistlarni xafa qilişga muvaffaq böladi, 2000 yillik unumdor mifologiyani boğlanişsiz pop-videoga darajasiga tuşiradi». USA Today Şvartseneggerning öyinini «eng yomonlaridan biri» deb atab, uning «repliklar bilan muammosi bordek tuyuladi va endi özining firmaviy hazillarini aytib bera olmaydi» deb yozdi. The Los Angeles Times tanqidçisi Erik Garrison filmni «kiborgdek jonsiz» deb atadi va «uni har bir muvaffaqiyatli ilmiy-fantastik jangovar filmni örgangan, keyin natijani 10 barobar kuçaytirgan kimsaning çizmalari asosida yiğilgandek his qilinadi» deb yozdi. The New York Times esa «Dunyo oxiri» özining mistitsizmida ham, boşqa barça narsalarida ham «bir xil darajada izçil emas» deb yozdi.

Şu bilan birga, matbuotda «aralaş» şarhlar ham uçradi. Masalan, San Francisco Chronicle «„Dunyo oxiri“da Şvartsenegger Oskarga intilayotgandek tuyuladigan lahzalar bor, ammo „bu lahzalar kulgili yengillik bölib işlaydi“» deb yozdi. Jeyms Berardinelli filmni «ajoyib darajada yomon film» deb atadi, Rojer Ebert esa «„Dunyo oxiri“ kulgili va absurd narsalarning töqnaşuvini öz içiga oladi» deb taʼkidlab, tört yulduzdan ikkitasini qöydi. Bloody Disgusting filmning çiqqanidan yigirma yil ötgaç yozilgan retrospektiv maqolasida film «doim qiziqarli va köngiloçar» ekanini taʼkidladi.

Şvartsenegger keyinroq Hayamsning fikriça, bu film uçun «notöğri rejissyor» bölganini aytdi. «Unda salohiyat yöq edi… Menimça, bu filmni haqiqatan ham tasviriy va intellektual jihatdan yaxşilaş salohiyati yöq edi, lekin öşanda uni Jeyms Kemeron tavsiya qilgan edi, şuning uçun biz «Xöş, u albatta yaxşi biladi», deb öyladik».

2000-yilda film antimukofot «Oltin malina» tomonidan uç toifada nomzod qilingan: «Eng yomon erkak roli» (Arnold Şvartsenegger), «Eng yomon ikkinçi darajali erkak roli» (Gabriel Bern), «Eng yomon rejissyor» (Piter Hayams). Biroq heç narsa olmagan. Film, şuningdek, «Eng yomon film» toifasida ham oldindan nomzod qilingan, ammo mukofot marosimidan ozgina oldin nomzodlikdan olib taşlangan.

Film, şuningdek, Motion Picture Sound Editors mukofotining «Eng yaxşi ovoz montaji — effektlar va foli» toifasiga nomzod bölgan, şuningdek, Blockbuster Entertainment Awards mukofotining «Sevimli aktyor — jangovar/ilmiy-fantastika» va «Sevimli ikkinçi darajali aktyor — jangovar/ilmiy-fantastika» toifalarida ikki nomzodlikka ega bölgan. Bu toifalarda mos ravişda Arnold Şvartsenegger va Kevin Pollak nomzod bölgan.

Markos Fahardo özining dasturiy taʼminotini Arnold Şvartseneggerning şarafiga «Autodesk Arnold» deb nomlagan. Bu nom «Dunyo oxiri»ni döstlari bilan kinoteatrda tomoşa qilganidan keyin paydo bölgan. Öşanda u birinçi marta aktyorning urğusiga eʼtibor bergan va döstlaridan biri hazil bilan uni işlab çiqayotgan renderlaş dasturini (öşa paytda işçi nomi RenderAPI bölgan) Şvartsenegger şarafiga «Arnold» deb ataşni taklif qilgan. «Şunda men öyladim: nima bölsa böldi, uni „Arnold“ deb ataymanu, keyin boşqa nom qöyaman, deb niyat qilgan bölsam-da, buni qilmadim». Bu nomni odamlar qabul qilgan va şu bilan qolgan. Keyinçalik dastur kino işlab çiqarişda faol qöllanila boşlagan.