«Davlat duşmani» (ingl. Enemy of the State) — Toni Skott rejissyorligidagi, 1998-yilda çiqqan amerikalik badiiy triller filmi.
1Rollarda
Gene Hackman, Jon Voight, Jack Black
Tony Scottrejissyor
Lisa Bonetaktyor2Syujet
Milliy xavfsizlik agentligi (NSA)ning rasmiy vakili Tomas Brayan Reynolds jamoat boğida respublikaçi…
Milliy xavfsizlik agentligi (NSA)ning rasmiy vakili Tomas Brayan Reynolds jamoat boğida respublikaçi konggressmen Fil Hammersli bilan uçraşadi. Ular AQŞ Kongressi ilgari surayotgan, maxsus xizmatlarning alohida şaxslar va guruhlarni kuzatiş vakolatlarini keskin kengaytiradigan yangi terrorizmga qarşi qonunni qöllab-quvvatlaş masalasini muhokama qilişadi. Hammersli qonun loyihasini bekor qilişga intilmoqda, şu tariqa oddiy amerikaliklarning maxfiyligini himoya qilmoqçi. Reynolds esa qonun qabul qilinişini xohlaydi, çunki uzoq vaqt keçikkan öz lavozimida kötarilişini tezlaştirmoqçi. Tomonlar kelişuvga kelmaydi. Reynolds maxfiy operatsiya uçun jamoa yiğişni va kuzatuv sunʼiy yöldoşiga kirişni buyuradi. Jamoaga birinçi buyruq: konggressmenni yurak xurujini taqlid qilib öldiriş.
Şu orada mehnat huquqi böyiça advokat Robert Klayton Din mafiya boşliği Pol Pintero bilan boğliq işda qatnaşadi. Din özining sobiq sevgilisi Reyçel Benks bilan uçraşadi. Reyçel Brill nomli kişi uçun işlaydi, Din esa uni baʼzan yaşirin kuzatuv uçun yollaydi. Reyçel Dinga Pintero bilan til topişişga yordam beradigan yozuvni beradi. Restoranda bölgan uçraşuvda Din mafiyani kompromat bilan şantaj qiladi, lekin Pintero kassetani olib qöyadi va Dindan videoni kim tuşirganini aniqlaşni talab qiladi.
Hammersli öldirilgan joyni politsiya tekşirayotgan paytda Reynoldsning odamlari köl narigi qirğoğidagi quşlarni kuzatiş stansiyasidagi kamera kadriga hodisa tuşganini körişadi. Biolog Daniel Zavitz kamerada kassetani almaştirmoqda. Zavitz konggressmenning öldirilişi kadrlarini körib, darhol jurnalist döstiga qönğiroq qiladi. Zavitzni foş qilgan Reynolds jamoasi qönğiroqni tutib oladi va uning kvartirasiga şoşiladi. Zavitz videoni diskka köçirib, qoçişdan oldin uni elektron öyin qurilmasiga yaşiradi.
Keyingi quvğinda Zavitz kollejdagi eski dösti Din bilan içki kiyim dökonida duç keladi. Vahimaga tuşgan Zavitz özi bilmagan holda öyin qurilmasini Dinning xarid sumkasiga solib qöyadi va qoçib ketadi. Zavitz köçaga çiqqanda öt öçiriş maşinasi uni urib, halok qiladi. Reynoldsning jamoasi Dinni aniqlaydi va yozuv uning qölida deb hisoblaydi. Politsiyaçi niqobida ular Dinning uyiga kelib, uning yaqinda qilgan xaridlarini tekşirmoqçi bölişadi. Din buyumlarini körsatişdan boş tortganda, NSA agentlari ketişadi, lekin keyinroq uy egalari yöqligida qaytib kelib, Dinning kvartirasi va kiyimlariga kuzatuv qurilmalarini örnatişadi. NSA Dinning mafiya uçun işlagani, pul yuvgani va Reyçel bilan munosabatda bölgani haqida soxta dalillar tarqatadi. Bu hiyla Dinning hayotini buzadi: uni yuridik firmadan haydaşadi, xotini uni uydan quvib çiqaradi. Mehmonxonaga joylaşmoqçi bölganida tölov kartalari işlamayotganini köradi va naqd pulga arzon motelda qolişga majbur böladi.
Din bu işning orqasida Pintero turganiga işonadi. Uning fikriça, Reyçelning axborotçisi Brill yordam bera oladi, şuning uçun u Reyçeldan uçraşuv taşkil qilişni söraydi. NSA uning qönğiroqini kuzatib, Dinni tutiş uçun soxta odamni yuboradi. Haqiqiy Brill Dinni qutqarib, unga milliy xavfsizlik boşqarmasi tomonidan tinglanayotgani va kuzatilayotgani haqida ogohlantiradi. Ketişdan oldin Brill Dinning kiyimlaridan kuzatuv qurilmalarini topib olib taşlaydi. Din NSA agentlaridan zörğa qutulib çiqadi. Keyin u xotinini taʼqib haqida ogohlantiriş uçun uyiga qaytadi va öğlidan Zavitzning kassetasini oladi. Din Reyçelning oldiga borganda, uni ölik holda topadi: NSA agentlari Dinni ayblaş uçun uning kiyimlarini Reyçelning kvartirasiga taşlab ketişgan. Din yana Brill bilan uçraşadi, ular taşlandiq omborxonadagi yaşirin joyga boradi va şu yerda Brillning NSAning sobiq jamoatçilik bilan aloqalar böyiça tahlilçisi ekani maʼlum böladi. Brill Hammerslining öldiriliş videosini körib, undagi Reynoldsni tanib oladi. Dinning beparvoligi tufayli tahlilçining maxfiy uyi foş böladi. NSA Brillni aniqlab, uning haqiqiy ismi Edvard Layl ekanini bilib oladi.
NSA agentlari omborxonaga yetib kelib, yaşirinib yurgan Layl va Dinni taʼqib qila boşlaydi. Quvğin davomida yozuv maşinadagi yonğinda yöq bölib ketadi. Keyinroq Layl Eronda inqilob paytida bölganini tuşuntiradi. Uning şerigi, yaʼni Reyçelning otasi öldirilgan, ammo Layl qoçib qutulgan va öşandan beri yaşirin işlaydi, Reyçelni kuryer sifatida yollagan. Layl Dinni yaşirinişga köndiradi, lekin Din öz nomini oqlaşga va normal hayotiga qaytişga qatʼiy qaror qiladi.
Din va Layl ham kuzatuv qonunini qöllab-quvvatlovçi AQŞ konggressmeni Sem Elbertga yöl topişadi va uni sevgilisi bilan birga, Brill avval Dindan olgan uskunalar yordamida videoga olişadi. Din va Layl Elbertning mehmonxona xonasiga kuzatuv qurilmalarini örnatadilar, toki u ularni topib, özining tinglanayotgani haqida içki tekşiruv boşlasin. Söng Layl Reynoldsning bank hisobiga katta summalar ötkazadi, bu esa poraga öxşab körinişi kerak. U şuningdek, elektrik niqobida Reynoldsning uyiga kirib, topilişi uçun tutun datçigiga yaşirin kamera örnatadi.
Layl politsiyaçi kiyimida Reynolds bilan uçraşuv taşkil qilib, "yozuv"ni topşirmoqçi böladi va Dinning yordamida Reynoldsni öz gunohini tan olişga majburlamoqçi böladi. Reja barbod böladi: uçraşuvda Reynolds vaqt ötkazadi, şu paytda odamlari yozuv olib borilayotgan joyni qidiradi. Din qoçişga urinayotganda tutiladi, Layl ham qölga olinadi. Reynolds Brillga miltiq nişon qilib, yozuvni berişni buyuradi. Din blöf qilib, yozuv Pintero restoranida ekanini aytadi, bu restoran FQB nazorati ostida ekanini bilgan holda. Din va Reynolds restoranga kirib, Pintero bilan uçraşişadi. Din ikki xil videokassetalar haqida noaniq gapirib, ham Pinterони, ham Reynoldsni çalkaştiradi. Şu orada Layl FQB agentlarini restoranga reyd ötkazişga undaydigan hiylalar işlatadi. Mafiyaçilardan biri tasodifan otişmani boşlaydi, bunda Pintero, Reynolds, NSA agentlarining aksariyati va mafiyaçilarning köpçiligi halok böladi. Şovqin-suronda Layl politsiyaçi niqobida ketadi, FQB esa omon qolgan agentlarni hibsga oladi, Dinni qutqaradi va butun fitnani oçib beradi.
AQŞ Kongressi milliy janjalning oldini oliş uçun qonun loyihasini rad etadi va agentlikning obrösini saqlaş maqsadida NSAning iştirokini yaşiradi. Dinning barça ayblovlari olib taşlanadi va u xotini bilan qayta birlaşadi. Uyda televizorda özini körgan Din, keyin Laylning xayrlaşuv xabarini köradi, unda Layl dengiz böyida dam olayotganini körsatadi.
3Qiziqarli faktlar
2001-yilda öşa paytda NSAni boşqargan Maykl Xeyden CNN telekanaliga bergan intervyusida film agentlik…
2001-yilda öşa paytda NSAni boşqargan Maykl Xeyden CNN telekanaliga bergan intervyusida film agentlik imidjiga salbiy taʼsir körsatganini aytgan.
4Şarhlar
«Davlat duşmani» tanqidçilar tomonidan umuman ijobiy baholangan. Rotten Tomatoes saytida filmning maʼqullaş…

«Davlat duşmani» tanqidçilar tomonidan umuman ijobiy baholangan. Rotten Tomatoes saytida filmning maʼqullaş reytingi 84 ta şarh asosida 71% bölib, örtaça baho 6,44/10. Saytdagi tanqidçilar konsensusi şunday deydi: «Rejissyor Toni Skott öz formasida bölgan, Uill Smit esa boevik yulduzi maqomini tasdiqlagan qiziqarli, dolzarb triller». Metacritic saytida film 22 ta şarh asosida 100 balldan 67 ball olgan, bu «umuman ijobiy şarhlar» degani. CinemaScore söroviga qatnaşgan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkala böyiça «A−» örtaça bahosini berişgan.
Los Angeles Times gazetasining muharriri Kennet Turan filmning uslubi va dinamikasini yuqori baholab, uning «yorqinligi baʼzi lavhalardagi tasodifiy işonçsizlikni qoplaydi», deb yozgan. The New York Times gazetasidan Janet Maslin ekşn-sahnalarni yuqori baholagan, ammo filmni Simpson-Brukxaymer rejissyorlik uslubining andozaviy tendensiyalariga amal qilgani uçun tanqid qilgan. The Christian Science Monitor muxbiri Devid Sterritt filmga törtdan ikki yulduz qöygan va «filmda yuqori texnologik quvvat köp, u şunçalik portlovçi ekşn-sahnalarni körsatadiki, syujetning qançalik kulgili yoki personajlarning qançalik qoğozdek yassi ekanini sezmay qolasiz», deb yozgan. San Francisco Examiner gazetasidan Edvins Beytiks ham texnik ijroni yuqori baholagan, ammo davlat nazorati imkoniyatlarini tasvirlaşning işonçliligiga şubha bilan qaragan.
Chicago Sun-Times gazetasining muharriri Rojer Ebert filmga törtdan uçta yulduz bergan va kulminatsiya «xavfli darajada kulgili»ga yaqin bölsa ham, film qiziqarli bölib qolayotganini, Jon Voyt va Jin Xekmenning kuçli öyinini taʼkidlagan.
Kino tanqidçisi Kim Nyuman «Davlat duşmani» «Suhbat» (1974) filmining mavzuli davomi ekanini taʼkidlagan, Xekmen ham xuddi şunday kuzatuv böyiça yakkaxon mutaxassis obrazini yaratgani va ikki film örtasida ataylab kiritilgan intertekstual aloqa bölişi mumkinligini taxmin qilgan.
5Mukofotlar va nominatsiyalar
1999 — MTV Movie Awards mukofotiga «eng yaxşi aktyor» nominatsiyasi (Uill…
1999 — MTV Movie Awards mukofotiga «eng yaxşi aktyor» nominatsiyasi (Uill Smit)
1999 — Teen Choice Awards mukofotiga nominatsiyalar: «eng yaxşi aktyor» (Uill Smit), «eng yaxşi drama»
6Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Враг государства (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.