Eraser

Rejissyor Çak Rassel va boş rol ijroçisi Arnold Şvartsenegger dastlab boşqa birgalikdagi loyiha ustida işlaşgan edi, şu paytda studiya ularga «Eraser» ustida işlaşni taklif qildi. Rassel filmning aktyor va personaj uçun oçişi mumkin bölgan imkoniyatlardan ilhomlangan edi: «Men Arnoldni boşqalar kabi afsonaviy, ulkan personaj sifatida köraman, Kryuger ham aynan şunday. Personaj va ssenariy reallikka mustahkam asoslangan, ammo menga bu odamning afsonaviy kölami yoqdi — burçning kuçli tuyğusi, şaraf tuyğusi, u olijanob guvohni himoya qiliş uçun hamma narsani qilişga tayyor. Qahramonona kölamdagi film suratga oliş imkoniyatidan xursandman». Prodyuser Arnold Kopelson ham Şvartsenegger­ni «Eraser»dagi rol uçun taklif qilişni xohlagan edi, çunki u avval aktyor bilan birgalikda loyihalar ustida işlaş imkoniyatini muhokama qilgan edi. Boş ayol roli — Li Kallen, Stiratel himoya qilişi kerak bölgan asosiy guvoh — uçun Vanessa Uilyams tanlangan edi. Kopelson Uilyamsga eʼtibor qaratdi, Arnold Şvartsenegger­ning öşa paytdagi rafiqasi Mariya Şrayver uni şu rolga taklif qilgandan keyin.

Degerin personaji (Kryugerning ustozi hamda filmning asosiy sotsiopat antagonisti) uçun ijodkorlar «Kryuger personajining yanada yetuk versiyasi bölgan intellekt, mahorat va magnetizmni yetkaza oladigan» aktyorni izlaşgan va bu rolga Jeyms Kanni tasdiqlaşgan. Kanning rasmiy tasdiqlanişidan oldin bu rol uçun Jonatan Prays ham körib çiqilgan edi.

Ssenariy dastlab reklama va rep-klip yaratiş tajribasiga ega bölgan Toni Pyurier tomonidan yozilgan. Ssenariy köplab tahrirlardan ötdi, bunda sezilarli rolni teleserial «Qonun va tartib» ustida birga işlagan ssenariyçilar Uolon Grin va Maykl S. Çernuçin öynadi. Ssenariyni qayta işlaşda katta özgarişlarni Rasselning doimiy hammuallifi Frank Darabont, «Terminator 2» ssenariyçisi Uilyam Vişer-kiçik va Kristin Rum kiritgan, ular filmning titrlarida körsatilmagan.

Jon Milius Şvartsenegger­ga iltifot sifatida qöşimça tahrirlar kiritgan. Jon Pog ham ssenariyni qayta işlagan, ammo uning ğoyalarining aksariyati işlatilmagan. Keyinçalik u filmning davomi — «Stiratel: Qayta tuğiliş»ni suratga olgan.

«Relsli töp» filmda syujetning asosiy elementi sifatida iştirok etgan, Şvartsenegger uni şunday tasvirlagan: «Biz tomoşabinlar bu qurolning xavfini his qilişlari uçun köp eʼtibor qaratdik, yaʼni uyingiz taşqarisida heç kim devor orqali sizni kuzatib turişi mumkin. U haqiqatan ham yaşirinadigan joy qoldirmaydi». Uning filmda amalga oşirilişi haqida u şunday degan: «Lekin, bundan taşqari, biz qurolning murakkabligini köplab qiziqarli usullar bilan körsatdik: siz nafaqat bino orqasini körasiz, balki odamning skeletini va hatto uning içida urayotgan yuragini ham körasiz. U yerda bir neçta ajoyib vizual effektlar bor».

«Eraser» filmining asosiy suratga oliş işlari 1995-yil 13-sentyabrda Nyu-Yorkda boşlandi. Suratga oliş joylari sifatida quyidagilar tanlandi: Janubiy Bronksdagi Garlem temir yöl tuguni, Markaziy boğdagi Ship-Medou ötloqi va Çaynatauni. Nyu-Yorkdagi suratga olişdan keyin işlab çiqariş Vaşingtonga köçirildi. Nyu-York hayvonot boği terrariumidagi şiddatli harakat sahnasi uçun içki dekoratsiyalar Kaliforniyaning Berbank şahridagi Warner Bros. studiyasi paviliyonlarida qurildi.

Filmdagi eng murakkab harakat sahnalaridan biri Kryugerning osmonda soatiga 250 mil (400 km/soat) tezlik bilan uçayotgan reaktiv samolyotdan paraşyut yordamida qoçişga majbur bölgan sahnasi edi. Uşbu sahna haqida gapirar ekan, rejissyor Rassel şunday deydi: «Bular nafaqat sahnani suratga oliş ketma-ketligidagi, balki har bir kadrdagi bölaklar. Jonli suratga olingan elementlar, miniatyurada yaratilgan elementlar, baʼzan kompyuter grafikasi yordamida hosil qilingan elementlar bor edi va ular yakuniy montajda bir butunga aylandi». Baʼzi kaskadyorlik tryuklarini Şvartsenegger özi bajargan. «Havo» tryuki uçun unga 65 fut (20 m) balandlikdan tik holatda tuşib, havoda orqaga salto bajariş kerak edi. Töğri suratga oliş uçun yetti marta dubl talab qilindi. Filmning yakuniy versiyasida kamera rakurslari va maxsus effektlar tufayli Kryuger samolyot fyuzelyaji böylab va yonayotgan dvigatel yonidan ötib tuşayotgandek körinadi.

Filmda Cyrez korporatsiyasining dastlabki nomi «Cyrex» bölgan. Ammo mikroprotsessorlar işlab çiqaruvçisi va Intelning raqibi bölgan Cyrix kompaniyasi eʼtiroz bildirdi. Natijada nom nom iştirok etgan barça sahnalarda raqamli usulda özgartirildi, bu öşa vaqt uçun ança qimmat jarayon bölgan, dialoglar esa qayta ovozlantirildi.

Film tanqidçilardan aralaş şarhlar oldi. Köpçilik filmning keskin syujetini va dinamik harakat sahnalarini qayd etdi, ammo ssenariyni başorat qilinadiganligi uçun tanqid qildi. Rotten Tomatoes saytida film tanqidçilar şarhlari asosida 38 % reytingga ega, ammo tomoşabinlar uni ança yuqori baholadi. «Stiratel» 90-yillardagi muvaffaqiyatli jangari filmlardan biriga aylandi va Arnold Şvartsenegger­ni jangari kino yulduzi sifatida mustahkamladi.

Ijobiyroq şarhni Rojer Ebert bergan, u filmga 4 ballik şkala böyiça 3 yulduz qöygan. U filmda syujet teşiklari şu qadar köpki, bu «biroz çalğitişga yordam beradi», deb yozgan, ammo şunga qaramay, «Stiratel» — «haqiqatan ham qiziqarli tryuklar va maxsus effektlarga ega yaxşi jangari film» va Uilyamsning jonli öyini, u «yugiradi, sakraydi, kuraşadi, öq otadi, tepadi, qiçqiradi, stullarga boğlanadi, kompyuter disklarini sudrab yuradi va şunga qaramay ajoyib körinadi», deb yozgan.

Qöşiqçi Vanessa Uilyams boş trek «Where Do We Go from Here?»ni yozib oldi, u muvaffaqiyat qozonib, «Billboard Hot 100» asosiy çartida 71-öringa, «Hot Adult Contemporary Tracks» röyxatida esa 5-öringa kötarildi. Qöşiqqa yozilgan videoklipda filmdan parçalar, şuningdek, Vanessa va Şvartsenegger­ning maxsus suratga olingan sahnalari işlatilgan.

Film rejissyor Çak Rasselning umidlaridan oşib ketdi: filmning byudjeti $100 000 000 bölgan. AQŞdagi daromad $101 295 562, boşqa mamlakatlarda $141 000 000, umumiy daromad esa $242 295 562 böldi. Faqat AQŞda DVD sotuvidan tuşgan daromad $46 032 666 böldi.

1996-yilda Robert Tayn tomonidan yozilgan filmning şu nomli novellizatsiyasi çiqdi. «Eraser - Turnabout» kompyuter FMV öyini film syujetining davomi sifatida çiqarildi. Ammo uning yaratilişida filmning asl aktyorlar tarkibi iştirok etmadi.

2021-yil sentyabrida davomi — bir vaqtning özida asl syujetning ребути (qayta boşlanişi) bölgan, boş rolda Dominik Şervud iştirok etadigan film işlab çiqilayotgani eʼlon qilindi. Filmda, şuningdek, Jeki Lay, Makkinli Belçer III va Eddi Ramos ham rol öynagan. Suratga oliş 2021-yil örtalarida maxfiy ravişda ötkazildi, film Warner Bros. Home Entertainment uçun çiqarildi. «Stiratel: Qayta tuğiliş» filmining premyerasi Germaniya kinoteatrlarida 2022-yil 31-martda bölib ötdi, AQŞda raqamli formatlarda, Blu-ray va DVD körinişida esa 2022-yil 7-iyunda çiqdi. Öşa yilning kuzida u HBO Max xizmatida uy tomoşa qiliş uçun mavjud böldi.